Q.Ş. Kazimov seçİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ 10 cilddə Q.Ş. Kazimov seçİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ



Yüklə 6,42 Mb.

səhifə243/243
tarix08.07.2018
ölçüsü6,42 Mb.
1   ...   235   236   237   238   239   240   241   242   243

7.   M   ə   m   ə   d   v   ə   l   i     Q   ə   m   ə   r   l   i.   Atalar   sözü. 

Transliterasiya   və   sözlüyün   müəllifi     Rza   Xəlilov,   ön   sözün 

müəllifi   İsrafil  Abbasov,  redaktor  Hüseyn  İsmayılov,    «Səda», 

Bakı, 2003. 

8.A b d u l l a  Ş a i q,  M i r z ə   M ə h ə m m ə d   H a t i 

f.  Ş ə f i q ə   Ə f ə n  d i  z a d ə. Bayatılar və manilər. Trans-

literasiya,   ön   sözün   müəllifləri   Rza   Xəlilov,   Afaq   Xürrəmqızı, 

«Səda», Bakı, 2005.  

9   «Kitabi-Dədə   Qorqud»   (Tərtib,   transkripsiya, 

sadələşdirilmiş   variant   və   müqəddimə     Fərhad   Zeynalov   və 

Samət Əlizadənindir), Bakı, «Yazıçı», 1988.

10.«Oğuznamə» (Çapa hazırlayanı, müqəddimə, lüğət və 

şərhlərin müəllifi S.Əlizadə), Bakı, «Yazıçı», 1987.

11.Mənzum   oğuznamə.   Qədim   Türk   Tarixini   Araşdırma 

Fondu.   Qədim   türkcədən   çevirən   və   ön   sözün   müəllifi 

İ.M.Osmanlı, elmi redaktoru İ.Abbaslı, Bakı, 2005.

12.M. H ə k i m o v. Xalqımızın deyimləri və duyumları. 

«Maarif», Bakı, 1986.

13.B a l o ğ l a n   Ş ə f i z a d ə.   «Zərdüşt, Avesta, 

Azərbaycan…», Bakı, 1996.

14.H. A. B a y r a m o v. «Orxon-Yenisey abidələrinin fra-

zeologiyası»,  Elmi əsərlər,  dil  və ədəbiyyat  seriyası,  S.M.Kirov 

adına Azərbaycan Dövlət Universiteti, Bakı, 1966.

15.H. A. B a y r a m o v. «Mahmud Kaşğarinin «Divanü 

lüğat-it türk» əsərində türk dillərinə məxsus frazeoloji vahidlər», 

Elmi əsərlər, dil və ədəbiyyat seriyası, S.M.Kirov adına Azərbaycan 

Dövlət Universiteti, Bakı, 1966, № 3.

16.H. A. B a y  r a  m o v. «Mahmud Kaşğarinin «Divanü 

lüğat-it-türk» əsərində frazeoloji mənalı sözlər». Elmi əsərlər, dil 

və   ədəbiyyat   seriyası,   S.M.   Kirov   adına   Azərbaycan   Dövlət 

Universiteti, Bakı, 1966.

17.H. A. B a y r a m o v. «Dədə Qorqud» dastanlarının 

bəzi frazeoloji vahidləri». Elmi əsərlər, dil və ədəbiyyat seriyası, 

S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universiteti, Bakı,1969.

18.H. B a y r a m o v. «Azərbaycan dili frazeologiyasının 

əsasları». «Maarif», Bakı, 1978.

363



19.Ə. D ə m i r ç i z a d ə. Azərbaycan dilinin üslubiyyatı, 

Azərbaycan Dövlət Tədris Pedaqoji Ədəbiyyat nəşriyyatı, Bakı, 

1962. 

20.S. C ə f ə r o v.Müasir Azərbaycan dili. Leksika. 2-ci 



hissə, Bakı, «Maarif», 1982.

21.Ə. R ə c ə b o v, Y.M ə m m ə d o v. Orxon-Yenisey 

abidələri. «Yazıçı», Bakı, 1993.

22.Arvad   ağısı.   Bayatı,   haxışta,   sevgi,   laylay,   qayınana-

gəlin sözləri. Tərtib edəni Mirzə Abbas Abbaszadə. Bakı, «Səda», 

2004. (Əsər ilk dəfə 1918-ci ildə nəşr olunub).

23.Q. K a z ı m o v. Dilimiz – tariximiz. «Elm», Bakı, 1998.

24.A. A x u n d o v  Dil və ədəbiyyat. 1-ci cild, Bakı,  «Nurlan», 

2003.

25.Q. K a z ı m o v. Sənət düşüncələri. Azərbaycan Dövlət Kitab 



Palatası, Bakı, 1997. 

26.Kitabi-Dədə  Qorqud. Azərbaycan  Dövlət  Nəşriyyatı,  Bakı, 

1962.

27.Kitabi-Dədə Qorqud    (Tərtib edəni, çapa hazırlayanı, ön 



sözün və lüğətin müəllifi - Samət Əlizadə), Yeni Nəşrlər Evi, Bakı, 

1999. 


28.A.   M.   Ə   s   g   ə   r   o   v   a.   «Oğuznamə»nin   leksika   və 

frazeologiyası.   Namizədlik   dissertasiyasının   avtoreferatı,   Naxçıvan, 

2006.

29.Q. K a z ı m o v. Aşina və Azərbaycan. «Türkologiya», № 



1-2, Bakı, 2005.

364



РЕЗЮМЕ

ДРЕВНЕЙШИЙ ПЛАСТ АЗЕРБАЙДЪАНСКОЙ

ФРАЗЕОЛОГИИ

 (ДОПИСЬМЕННЫЙ ПЕРИОД)

Основной   целью   настоящей   статьи   является 

выяснение   общей   картины   фразеологии   азербайдъанского 

языка   в   дописьменный   период,   для   чего   понадобилось 

прослеъивание   языковых   источников   до   ХЫЫЫ   века   и   в 

первую   очередь   языка   памятников   орхоно-енисейской 

письменности   и   материалов   «Дивана»   М.Кашгари.   Кроме 

того, общетюркские языковые источники, как и материалы 

отдельных   тюркских   языков,   такъе   способствуют 

складыванию   определенного   представления   об   уровне 

развития азербайдъанской фразеологии. Вместе с тем, язык 

древнейшего памятника непосредственно азербайдъанского 

языка – «Китаби-Дэдэ Горгуд»а, 1300-летие которого было 

широко   отмечено   по   линии   Юнеско,   предоставляет   нам 

гораздо   более   обширный   материал,   так   что   в   этом 

отношении ни один исторически засвыдетельствованный ис-

точник   несравним   с   «Дэдэ   Горгуд»ом.   Наконец,   баяты, 

пословицы   и   поговорки,   афоризмы,   крылатые   слова, 

собранные   и   опублыкованные   на   протяъении   последнего 

столетия,   языковые   материалы   «Огузнамэ»   такъе 

предоставляют  широкие возмоъности для изучения в общих 

чертах фразеологической картины азербайдъанского языка 

дописьменного   периода.   Зафиксированные   в   «Огузнамэ» 

около двух тысяч паремий и афористических речений вос-

ходят к глубокой старине и, моъно сказать, являются ровес-

ныками «Дэдэ Горгуд»а. В деле  выработки научного предс-

тавления о тыпологическом характере древнейшего пласта 

азербайдъанской   фразеологии   оказалось   весьма   полезным 

впечатление,   полученное   нами   от   «Гатов»   «Авесты», 

восходящих, по предполоъению, к ХЫ-ЫХ тысячелетиям до 

н.э.

365



Исследование   отмеченных   выше   языковых 

материалов   показывает,   что   в   период   формирования 

общенародного   азербайдъанского языка  (ЫЫЫ-В вв.) и в 

последующие   столетия   азербайдъанский   язык   уъе 

располагал   довольно   богатым   фразеологыческим   фондом. 

История   зароъдения   и   первоначального   развития   и   фор-

мирования большинства фразеологических единиц азербай-

дъанского   языка   намного   древнее   эпохи     складывания 

общенародного   языка.   В   особенности   фразеологизмы, 

связанные   с   огнем,   солнцем,   тюркскими   тотемами, 

хвалебными     словами,   проклятыями,   бранными   словами, 

чуть ли не ровесники человека.

В   статье   фразеологические   единицы   в 

словосочетательных   и   предлоъенческих   формах 

рассматрываются   в   отдельности.   Шыроко   использованы 

труды   А.Демирчизаде,   Г.Байрамова,   С.Дъафарова, 

Б.Шафызаде и других  ученых, собирателей и исследовате-

лей фольклора.

366



QEYDLƏR

I  HİSSƏ.

Ə.HAQVERDİYEVİN DRAMATURGİYA DİLİ.  

Namizədlik   dissertasiyası   şəklində   yazılmış   (1965)   bu 

əsərin   əsas   hissələri   keçən   yüzilliyin   60-cı   illərində   məqalələr 

şəklində, sonra «Yazıçı və dil» adı ilə  «Yazıçı və dil» kitabında 

(Bakı, APİ nəşri, 1975) çap olunmuşdur (s.3-124). Kitabın həcmi 

ilə əlaqədar o zaman   son fəsli və lüğəti çap etmək mümkün 

olmamışdır,  odur ki bu hissələr ilk dəfə çap olunur.

II HİSSƏ.

CƏLİL   MƏMMƏDQULUZADƏNİN   SOVET   DÖVRÜ 

FELYETONLARININ DİLİ.   

İlk dəfə bütöv halda «Yazıçı və dil» kitabında  çap olun-

muşdur (s.125-226). Bu əsərin «İfşa üsulları» fəslindən «Bədii 

ədəbiyyatda komizm üsulları» kitabında (Bakı, «Maarif», 1987) 

istifadə   edildi-   yindən   hazırkı   çapda   həmin   hissə   ixtisar 

edilmişdir.



III HİSSƏ.

TARİX VƏ DİL TARİXİ PROBLEMLƏRİ.

             «AZƏRBAYCAN TARİXİ» -1:  DÖVLƏT, 

ETNOGENEZ VƏ DİLİMİZİN MƏNŞƏYİ MƏSƏLƏLƏRİ.

             İlk dəfə «Təzadlar» qəzetinin 3-10, 10-17, 17-24, 24-31 

iyul, 1 iyul – 7 avqust, 7-14, 14-21, 21-28 avqust 2002-ci il 

tarixli nömrələrində, sonra  «Dil. Tarix. Poeziya»  (Bakı, 

«Nurlan»,  2005) kitabında çap olunmuşdur (s.17-65).



AŞİNA VƏ AZƏRBAYCAN. 

«Ədalət» qəzetinin 2004-cü il tarixli 14, 18, 19, 22  may 

nömrələrində,   tezis   şəklində   «Azərbaycan   və   Türkiyə   elmi-

praktik simpoziumunun   materialları»nda   (İqtisad Universiteti, 

Bakı,   2004,   s.170),   «Türk   Dil   Kurumu   V   Uluslararası   türk   dil 

kurultayı.  Bildiri  özetler»də  (Ankara, 20 – 26 eylül  (sentyabr) 

2004,.s.105-106)   çap   olunmuşdur.   İqtisad   Universitetində   və 

Türk   Dil   Kurumunun   5-ci   qurultayında   məruzə   edilmişdir. 

367



«Türkologiya»   jurnalında   (№   1-2,   2005,   s.14-27),   «Kredo» 

qəzetində (4 aprel 2005), «Homerin poemaları və «Kitabi-Dədə 

Qorqud»   kitabında     və   Ankarada   2005-ci   ildə     təkrar   çap 

olunmuşdur.



 AZƏRBAYCANIN İLK SAKİNLƏRİNİN  SON 

XİDMƏTLƏRİ BARƏDƏ. 

 «Kredo» qəzetində  (23 aprel 2005-ci il) çap 

olunmuşdur. 

HOMERİN   POEMALARI   VƏ   «KİTABİ-DƏDƏ   QOR-

QUD».          

«Kredo» qəzetinin 20, 28 yanvar,   4, 11,18, 25 fevral 

2006-cı il nömrələrində və «Aşina və Azərbaycan» məqaləsi ilə 

birlikdə  ayrıca kitab şəklində çap olunmuşdur.



«AVESTA»,   AZƏRBAYCAN     VƏ   DOKTOR   ŞƏFİZA-

DƏNİN ELMİ QÜDRƏTİ. 

«Kredo» qəzetinin  16, 23, 30 sentyabr, 7 oktyabr 2006-

cı il nömrələrində çap olunmuşdur.

ŞUMER – TÜRK ƏLAQƏLƏRİNƏ DAİR YENİ ƏSƏR.

  «Kredo» qəzetinin 2, 9 dekabr 2006-cı il nömrələrində 

çap olunmuşdur.



XI ƏSRİN ANADİLLİ MÖHTƏŞƏM ABİDƏSİ. 

«Kredo» qəzetinin 27 yanvar, 3, 10, 17, 24 fevral, 3, 10 

mart 2007-ci il nömrələrində çap olunmuşdur.

TARİXİ FAKT VAR, TARİXÇİ YOXDUR. 

«Kredo»   qəzetinin   19   may   2007-ci   il   nömrəsində   çap 

olunmuşdur.

ERMƏNİ MİLLƏTÇİLİYİ VƏ BİZİMKİLƏR. 

«Kredo» qəzetinin  7, 14, 21 iyul 2007-ci il nömrələrində 

çap olunmuşdur.                                                

             TÜRK TARİXİNƏ HƏDYAN VƏ YAXUD ZƏRƏRLİ 

BİR DİSSERTASİYA HAQQINDA. 

             «Kredo» qəzetinin 12, 20, 27 oktyabr 2007-ci il 

nömrələrində çap olunmuşdur.



             AZƏRBAYCAN DİLİ FRAZEOLOGİYASININ ƏN 

QƏDİM QATI (YAZIYAQƏDƏRKİ DÖVR).

             M.Füzuli adına Əlyazmaları İnstitutu, «Filologiya 

məsələləri» (№ 2,2006, s.3-53) məcmuəsində çap olunmuşdur. 

368



369


KİTABIN İÇİNDƏKİLƏR

Zaman ƏSGƏRLİ

. GƏLƏCƏK SORAQLI YARADICILIQ

...................................................................................5 - 

38

I HİSSƏ

Ə.HAQVERDİYEVİN DRAMATURGİYA DİLİ 

(«DAĞILAN TİFAQ» PYESİ ƏSASINDA)

I  FƏSİL. Ə.HAQVERDİYEV VƏ ƏDƏBİ DİLİMİZ 

Demokratik cəbhədən..........................................40

Dil tarixindən mühazirələr...................................45

Türklərin qədim mədəniyyəti olduğu kimi, xüsusi 

əlifbaları 

da olmuşdur.........................................................47

Azərbaycan dilinin tədqiqi və öyrənilməsinə rəhbərlik

...................................................................................52

Ədəbi-bədii dil və mətbuat dili ............................55

Ədəbi dilin təmizliyi və inkişafı uğrunda mübarizə

...................................................................................59

II FƏSİL. YAZIÇI DUYĞUSU, DİLÇİ ƏMƏLİYYATI

Ayın şahidliyi........................................................62

Şivəçiliyə  qarşı....................................................65

Söz və ifadələrin yerinin dəqiqləşdirilməsi..........67

Əvəzetmələr.........................................................71

Əlavələr................................................................76

İxtisarlar..............................................................80

III FƏSİL. LEKSİK VƏ ÜSLUBİ-SEMANTİK XÜSUSİY-

YƏTLƏR

Xalis azərbaycan sözləri.......................................83

Alınma sözlər........................................................88

Şivə sözləri...........................................................100

Köhnəlmiş sözlər..................................................105

Sözün semantik cəhəti. Çoxmənalı və omonim  sözlər

...................................................................................112

370



Sinonim və antonim sözlər...................................116

IV FƏSİL. DRAM DİLİNİN FRAZEOLOGİYASI

Qrammatik xüsusiyyətlər.....................................126

Frazeoloji semantika............................................134

Dram dilində atalar sözləri və məsəllər...............146

V FƏSİL.ÜSLUBİ-QRAMMATİK XÜSUSİYYƏTLƏR

Bəzi morfoloji vahidlərin üslubi xüsusiyyətləri. . .150

Felin zamanları.....................................................151

Fel şəkilləri haqqında qeydlər..............................155

Bəzi sintaktik vahidlərin üslubi strukturu...........158

Cümlə üzvlərinin sırası.........................................159

Mürəkkəb cümlə...................................................165

371



Tabesiz mürəkkəb cümlələr

.................................167

Tabeli mürəkkəb cümlələr

...................................170

Əlavə....................................................................178

Lüğət....................................................................180

Nəticə...................................................................194

II HİSSƏ

CƏLİL MƏMMƏDQULUZADƏNİN SOVET DÖVRÜ 

FELYETONLARINIEN DİLİ

I FƏSİL. İCTİMAİ-SİYASİ (TERMİNOLOJİ) SÖZLƏR 



 BİRLƏŞMƏLƏR....................................................201

Padşah. Çinovnik. Müdir. «Məsul» işçilə

r............ 203

Hökumət. Hakimiyyət orqanları. İdarə və təşkilat 

adları..........................................................................

211

Siyasət. Sülh. Müharibə

.......................................216

II FƏSİL



DİNİ SÖZLƏR VƏ BİRLƏŞMƏLƏR........222



Allah. Peyğəmbər və imamlar. Kiçik rütbəli din 

xadimləri ...................................................................

223

Dinlər, dini kitablar. Dini bayramlar  və ayinlər. Dini 

yer və 

zaman...................................................................

237

III HİSSƏ

TARİX VƏ DİL TARİXİ PROBLEMLƏRİ

«Azərbaycan tarixi» -1:  dövlət, etnogenez və 

dilimizin 

mənşəyi məsələləri..............................................252

Aşina və azərbaycan.............................................295

Azərbaycanın ilk sakinlərinin  son  xidmətləri barədə

...................................................................................313

Homerin poemaları və «Kitabi-Dədə Qorqud......321

«Avesta», Azərbaycan  və doktor Şəfizadənin elmi 

qüdrəti.......................................................................363

Şumer – türk əlaqələrinə dair yeni əsər..............384

372



XI əsrin anadilli möhtəşəm abidəsi.....................395

Tarixi fakt var, tarixçi yoxdur..............................444

Erməni millətçiliyi və bizimkilər...........................454

Türk tarixinə hədyan və yaxud zərərli  bir 

dissertasiya 

haqqında..............................................................472

Azərbaycan dili frazeologiyasının ən  qədim qatı 

(yazıyaqədərki dövr)............................................500

Qeydlər ................................................................556

QƏZƏNFƏR ŞİRİN OĞLU KAZIMOV

SEÇİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ

I  CİLD 

373

Document Outline

  • ***
    • ***
    • ***
    • Исследование преследует цель установления про­ис­хоъ­де­ния и пра­ро­дины «500 ашинских семей», пришедших на Алтай и ос­­­­­­но­вав­ших в ВЫ-ВЫЫЫ ве­ках Великий тюркский каганат. Для этого ис­­­­­­поль­зованы факты, содер­ъащиеся в книге Льва Гумилева «Древ­­­ние тюр­ки», в сравнении с историко-лингвис­тыческими дан­ны­­­­­ми ма­те­рыалов по Передней Азии и древнему Азер­байдъану.
    • Поэмы  Гомера и эпос «Книга моего



Dostları ilə paylaş:
1   ...   235   236   237   238   239   240   241   242   243


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə