Religia (i religijność) a początki socjologii



Yüklə 1,07 Mb.
tarix17.11.2018
ölçüsü1,07 Mb.
#80741



religia (i religijność) a początki socjologii;

    • religia (i religijność) a początki socjologii;
      • religia i religijność we współczesnych badaniach socjologicznych - główne problemy badawcze (i wyzwania):
      • przemiany form wiary religijnej:
          • wiara dla siebie, indywidualna, prywatna, odłączona w dużym stopniu od instytucji religijnych (indywidualizacja wiary i przynależności religijnej).
      • wzrost znaczenia religii i jej instytucjonalizacja:
          • rola wartości religijnych w życiu publicznym: państwo, polityka i religia (kościół).
      • procesy sekularyzacji:
        • emancypacja różnych dziedzin życia społecznego od wpływów religii;
        • efekt modernizacji społeczeństwa;
        • religia – przejście od „świętego baldachimu” do „parasola” (Peter Berger).


 trudności w socjologicznej definicji „religii” - dlaczego?:

  •  trudności w socjologicznej definicji „religii” - dlaczego?:

    • wpływ doświadczenia zachodniego chrześcijaństwa a odmienność innych kultur i religii;
    • problem idei Boga osobowego;
    • wiara a struktury instytucjonalne.
  • propozycja definicji „religii” -

    • podział na „sacrum” (to, co nadprzyrodzone) i „profanum” (to, co zwyczajne i codzienne) oraz rytuały (formy kontaktu ze sferą świętości);
    • religia jako „system wierzeń i rytuałów dotyczących obszaru świętości”;
    • dyskusja na temat ujęcia.
  • Joachim Wach (1898-1955) - religia jako doświadczenie sacrum;

  • Zofia Zdybicka – religia to dziedzina „poznania opartego na źródłach nadprzyrodzonych (wiara) i działania ludzkiego skierowanego ku rzeczywistości transcendentnej”.



„nadnaturalizm” (wiara w zjawiska nadprzyrodzone wokół nas);

  • „nadnaturalizm” (wiara w zjawiska nadprzyrodzone wokół nas);

  • animizm (witalizm – wiara w duchy istniejące wokół nas i odpowiedzialne za określone sfery życia), religie i kulty tradycyjne (pierwotne);

  • teizm (greckie θεoς theos – bóg) wiara w istnienie Boga/bogów, ingerujących w losy świata, który jest ich dziełem – główne podziały:

    • panteizm (utożsamienie Boga z naturą);
    • politeizm;
    • monoteizm;
    • ateizm - zaprzeczenie istnienia Boga/bogów.
  • „idealizm transcendentny” („religia świecka”);

  • religie synkretyczne;

  • główne podziały religijne świata.





    • egzystencjalna:
      • religia nadaje sens w życiu, podejmuje problemy ostateczne (życia i śmierci), odpowiada na główne pytania egzystencjalne.
    • udziela wsparcia psychicznego:
      • szczególnie w chwilach „trudnych”, pozwala przetrwać w trudnej i złożonej rzeczywistości.
    • nadaje spójność społeczeństwu:
      • poprzez tworzenie i narzucanie wspólnego systemu wartości (kultura), tworzy wspólnotę kultury i odczuwania.
    • kontrola społeczna:
      • nakłada normy i stosuje sankcje, wiele norm prawnych i społecznych bezpośrednio lub pośrednio odwołuje się do przekonań religijnych -
      • a jednocześnie religia jest siłą konserwatywną i konfliktową.


„przeżywana”:

    • „przeżywana”:
      • związek emocjonalny z religią;
    • rytualna:
      • uczestnictwo w praktykach religijnych, modlitwach i obrzędach;
    • intelektualna:
      • znajomość doktryny;
    • ideologiczna:
      • zaangażowanie w system wartości danej religii.
    • realizowana w życiu;
    • religijność selektywna;
    • socjologiczne korelaty religijności (płeć, wykształcenie i dochody, miejsce zamieszkania).


kościół (struktura trwała, biurokratyczna, zintegrowana ze społeczeństwem, utrzymująca, że jest jedyną drogą do „prawdy” religijnej, wiara skodyfikowana w dogmaty) – rodzaje kościołów:

  • kościół (struktura trwała, biurokratyczna, zintegrowana ze społeczeństwem, utrzymująca, że jest jedyną drogą do „prawdy” religijnej, wiara skodyfikowana w dogmaty) – rodzaje kościołów:

    • episkopalny (jednolita organizacja hierarchiczna – Kościół katolicki, Kościół anglikański, Cerkiew prawosławna);
    • prezbiteriański (organizacja „demokracji przedstawicielskiej” i lokalność – Kościół prezbiteriański w USA);
    • kongregacyjny (brak hierarchii, duże zróżnicowanie lokalne, Kościoły baptystów i kwakrów).
  • sekta (niewielka i izolowana, odłącza się od uznanego kościoła, przywództwo oparte na charyzmie, potoczne użycie słowa „sekta”);

  • wyznanie (duża sekta, uznana historycznie, dostosowana do społeczeństwa, akceptująca pluralizm religijny);

  • kult (luźna i otwarta organizacja religijna);

  • „kościół elektroniczny” (kulty audytoryjne).



sekularyzacja jako spadek znaczenia religii w życiu społecznym - procesy modernizacji wywierają negatywne skutki dla społecznego znaczenia religii i Kościołów (w tym p.w. pluralizm społeczno-kulturowy i religijny):

  • sekularyzacja jako spadek znaczenia religii w życiu społecznym - procesy modernizacji wywierają negatywne skutki dla społecznego znaczenia religii i Kościołów (w tym p.w. pluralizm społeczno-kulturowy i religijny):

  • wymiary sekularyzacji:

    • spadek liczebności wyznawców religii instytucjonalnych (kościołów);
    • spadek religijności (indywidualizacja życia religijnego);
    • spadek znaczenia społecznego religii jako instytucji.
  • dyskusja na temat sekularyzacji - Pippa Norris, Ronald Inglehart, Sacrum i profanum. Religia i polityka na świecie (Nomos, Kraków 2006):

    • znaczenie religii w perspektywie „bezpieczeństwa egzystencjalnego”;
    • zwiększone poczucia bezpieczeństwa sprzyja sekularyzacji w krajach rozwiniętych;
    • rozwój demograficzny sprawia, że świat staje się coraz bardziej religijny;
    • podział między społeczeństwa religijne i świeckie wpływa na politykę światową i zwiększa rolę religii na arenie międzynarodowej.


nadal duże znaczenie społeczne i ludzkie religii (wartości religijnych), ale jednorodna dotychczas religijność przekształca się w różnorodność wiary i doświadczenia religijnego - staje się ona bardziej „od-kościelniona” i indywidualna. Główne pytania:

    • nadal duże znaczenie społeczne i ludzkie religii (wartości religijnych), ale jednorodna dotychczas religijność przekształca się w różnorodność wiary i doświadczenia religijnego - staje się ona bardziej „od-kościelniona” i indywidualna. Główne pytania:
    • „religijny” świat: jakich religii i kręgów geograficznych dotyczy sekularyzacja? (czy sekularna Europa stanowi wyjątek na mapie „religizującego się” świata?);
    • zmiana religijności, czy zmiana samego „sacrum” (religia „wąska” – wobec Boga, czy religia „szeroka” – wobec „sacrum”);
    • „nowa duchowość” – „de-sekularyzacja” (selektywizacja i subiektywizacja wiary religijnej – rola emocji i doświadczeń religijnych);
    • zjawisko „wiary bez przynależności” (prywatyzacja religii) i „samowystarczalny humanizm” (Charles Taylor);
    • nowe ruchy religijne - sekty, nowe religie, religie nietradycyjne, ruchy parareligijne itp. (ruchy afirmujące świat - np. ruch New Age, ruchy odrzucające świat tzw. „destrukcyjne” i ruchy przystosowawcze);
    • ekspansja na „nie-religijne” obszary życia (czy sakralizacja „profanum”?) - „kult ciała”, „kult” pracy i konsumpcji i „kult” jednostki.


struktura wyznaniowa społeczeństwa polskiego:

  • struktura wyznaniowa społeczeństwa polskiego:

    • jednolitość i zróżnicowanie;
    • prawosławie, kościoły i wyznania protestanckie;
    • Świadkowie Jehowy;
    • wyznawcy islamu;
    • inne wyznania religijne (Kościół Polskokatolicki, Mariawici).
  • instytucjonalizacja religii w Polsce (rola Kościoła katolickiego):

    • dziedzictwo historyczne (zabory i okres międzywojenny);
    • związek z tożsamością narodową („kościół ludu”);
    • katolicyzm jako „religia obywatelska” (jako forma politycznej kontestacji i obrońca praw człowieka, okres „stanu wojennego”);
    • poza-religijne funkcje kościoła.


wysokie auto-deklaracje wiary i wysoki poziom praktyk religijnych, ale zachodzi proces społecznego różnicowania religijności (zróżnicowanie regionalne);

    • wysokie auto-deklaracje wiary i wysoki poziom praktyk religijnych, ale zachodzi proces społecznego różnicowania religijności (zróżnicowanie regionalne);
    • stabilność poziomu religijności w Polsce – dlaczego?:
      • religia jako forma społecznej „kultury” (rytuał odświętności);
      • mocne więzy społeczne (obyczajowe) wynikające z rzadkich zmian miejsca zamieszkania;
      • powolna dynamika bogacenia się, nie wpływa na jeszcze na zmiany religijności;
      • silna nadal pamięć społeczna o Janie Pawle II.
    • dokonujące się obecnie zmiany – pokolenie JP2 a reszta społeczeństwa:
      • „de-konfesjonalizacja” – wiara zmienia się z dziedziczonej w zdobywaną i konstruowaną („Kościół wyboru”);
      • selektywność wiary („prywatyzacja wiary”);
      • de-instytucjonalizacja ideologicznego wymiaru religii;
      • skutki religijne obecnej emigracji.


stosunek do roli Kościoła katolickiego jako instytucji

    • stosunek do roli Kościoła katolickiego jako instytucji
    • publicznej (oczekiwanie „apolitycznej polityki”;
    • ogólne zaufanie do Kościoła katolickiego (niskie na początku lat 90. XX wieku, obecnie jest nadal duże);
    • związki z parafią;
    • religijność a zmienne społeczne:
      • płeć (bardziej religijne są kobiety), miejsce zamieszkania (bardziej religijnie są mieszkańcy wsi i małych miast), dochód i wykształcenie (im wyższe, tym raczej niższa religijność), region (województwo) - podkarpackie, małopolskie i opolskie są najbardziej religijnymi częściami kraju;
    • religijność a aktywność publiczna (kapitał społeczny): im wyższa religijność tym większy udział w wyborach lokalnych i krajowych, a także w stowarzyszeniach pozarządowych;
    • co dalej z polską religijnością?:
      • religijność jako „zasób” społeczny i kulturowy;
      • poczucie tożsamości - przesunięcie ku „kulturze” i „historii”.


 

  •  



socjologiczne rozumienie religii:

  • socjologiczne rozumienie religii:

    • propozycja definicji „religii” - Emil Durkheim (1912).
  • różnorodność typów religii (ze względu na treść ich wiary)

  • funkcje religii;

  • typy religijności - osobiste związki z religią, stopniowalność religijności;

  • formy organizacji zbiorowości religijnych;

  • „sekularyzacja” życia społecznego („nowa duchowość”);

  • przyszłość religii;

  • religia i religijność w społeczeństwie polskim.



Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii (roz. XVIII. par. 3. Religia);

  • Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii (roz. XVIII. par. 3. Religia);

  • Mirosława Marody, Sławomir Mandes, Przemiany polskiej religijności, w: Aleksandra Jasińska-Kania (red.), Wartości i zmiany. Przemiany postaw Polaków jednoczącej się Europie, Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2012;

  • Metoda i znaczenie. Problematyka rozumienia w badaniach sondażowych, CBOS, Warszawa 2012 (artykuł Mirosławy Grabowskiej, pt. Co to znaczy wierzyć we współczesnej Polsce?)




Yüklə 1,07 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə