Samarqand davlat universiteti


Asosiy o’quv matyeriali qisqacha bayoni



Yüklə 165,09 Kb.
səhifə22/90
tarix15.04.2022
ölçüsü165,09 Kb.
#85509
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   90
2 5467592938034828517

Asosiy o’quv matyeriali qisqacha bayoni.O`zbekiston Respublikasining «Ta'lim to`g`risida»gi Qonuni Mustaqillik yillarida O`zbekiston Respublikasida uzluksiz ta'limi tizimini takomillashtirish ustuvor yo`nalish sifatida e'tirof etildi. O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX syessiyasida qabul qilingan O`zbekiston Respublikasining «Ta'lim to`g`risida»gi Qonunida uzluksiz ta'lim tizimining mohiyati, yo`nalishlari, ta'lim mazmuni, ta'limning huquqiy asoslari batafsil ochib berilgan.

Mazkur mye'yoriy hujjat mazmunida quyidagilar ifodasini topgan:



  1. fuqarolarga ta'lim, tarbiya byerish, kasb-hunar o`rgatishning huquqiy asoslari;

  2. ta'lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy tamoyillari;

  3. har kimning bilim olishdan iborat konstitutsiyaviy huquqi;

  4. pyedagogk faoliyat bilan shug`ullanish huquqi;

  5. ta'lim muassasasining haquqiy maqomi;

  6. ta'lim tizimi va turlari;

  7. ta'lim jarayoni qatnashchilarini ijtimoiy himoya qilish;

  8. ta'lim tizimini boshqarish.

O`zbekiston Respublikasining «Ta'lim to`g`risida»gi Qonunida alohida urg`u byerilganidyek, ta'limni tashkil etishning asosiy maqsadi – jamiyatda intyellyektual va ilmiy potyentsialni rivojlantirish, jamiyat, oila va davlat oldidagi burchi, javobgarligini anglaydigan barkamol va mustaqil fikrli shaxsni shakllantirishdan iborat.

Ta'lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy tamoyillari. O`zbekiston Ryespublikasining «Ta'lim to`g`risida»gi Qonunining 3-moddasida ta'lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy tamoyillari ko`rsatib o`tilgan. Ular quyidagilardan iborat:



  • ta'lim-tarbiyaning insonparvar va demokratik xaraktyerda bo`lishi,

  • ta'lim tizimining uzluksizligi va izchilligi;

  • umumiy o`rta, shuningdyek, o`rta maxsus kasb-hunar ta'limining yo`nalishlarini tanlashning ixtiyorligi;

  • ta'lim tizimining dunyoviy xaraktyerda ekanligi; davlat ta'lim standarti doirasida ta'lim olishning hamma uchun ochiqligi;

  • ta'lim dasturini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondoshuv;

  • bilimli bo`lishni rag`batlantirish;

  • ta'lim tizimida davlat va jamiyat boshqaruvini uyg`unlashtirish.

O`zbekiston Respublikasining «Ta'lim to`g`risida»gi Qonunining 3-moddasida ta'lim sohasida davlat siyosatining asosiy tamoyillaridan biri ta'lim va tarbiyaning insonparvar va dyemokratik xaraktyerda bo`lishi ko`rsatilgan. Ta'lim va tarbiyaning insonparvarlashuvi insonni intyellyektual va ma'naviy-axloqiy jihatdan tarbiyalash bilan uzviy bog`liq bo`lgan uzluksiz ta'lim tizimi orqali har tomonlama barkamol shaxsni shakllantirishni nazarda tutadi. Ta'limni insonparvarlashtirish shaxsning ijodiy qobiliyatlarini ro`yobga chiqarishga imkon yaratadi. Shuningdyek, ta'lim jarayonida uning ma'naviy-axloqiy ehtiyojlari, xohish-istaklari va hiziqishlarini hisobga olishni nazarda tutadi. Bir so`z bilan aytganda, ta'lim-tarbiya jarayoni shaxsni har tomonlama kamol topishini ta'minlashga yo`naltiriladi, uning shaxsiga nisbatan hurmat bilan yondashiladi.

Ta'lim va tarbiyani dyemokratlashtirishning mazmuni shundan iboratki, ta'lim-tarbiya mazmunining ochiqligi, o`quv matyeriallari, ta'lim shakl va myetodlarining xilma-xilligi, milliy va hududiy xususiyatlarning inobatga olinishi, hammaning va har kimning madaniy jihatdan yuksak natijalarga erishishini ta'minlashga imkon byeradi. Mazkur tamoyilga amal qilish o`quvchilarning xohishlariga ko`ra o`quv jadvalidan qo`shimcha fanlarning o`rin olishi, yuqori sinflarda muayyan fanlarning chuqurlashtirilib o`rgatilishi, fakultativ mashg`ulotlar hajmining kyengaytirish, turli yo`nalishlarda to`garaklarni tashkil etish, darslarning yakka va guruh asosida o`tkazilishiga e'tibor berilishini anglatadi.

Ta'lim tizimining uzluksizligi va izchilligi tamoyili ryespublikada uzluksiz ta'lim tizimining barcha bosqichlari o`zaro aloqadorlik va bog`liqlik asosida faoliyat yuritishlarini ifodalaydi. Umumiy o`rta ta'lim maktablarining o`quv dasturlari akadyemik litsyey va kasb-hunar kollyejlarining, o`z navbatida ularning o`quv dasturlari oliy o`quv yurti o`quv dasturlari bilan mutanosiblikda yaratilib, biri o`zidan avvalgi bosqichda o`zlashtirilgan ma'lumotni boyitadi va rivojlantiradi.

Shuningdyek, davlat ta'lim standartlari talablariga muvofiq faoliyat olib borayotgan uzluksiz ta'lim tizimi mazmuniga ko`ra bir tipdagi o`quv yurtlarining biridan ikkinchisiga o`tib o`qish imkoniyati mavjud. Chunonchi, ta'lim oluvchilar bir maktabdan ikkinchi maktabga, bir akadyemik litsyeydan ikkinchi akadyemik litsyeyga bir shaharda faoliyat yuritayotgan oliy o`quv yurtidan ikkinchi shaharda joylashgan oliy o`quv yurtiga o`tib ta'limni davom ettirish huquqiga egalar.

Umumiy o`rta, shuningdyek, o`rta maxsus kasb-hunar ta'limining majburiyligi tamoyili o`zida, birinchidan, fanlar asoslari bo`yicha muntazam bilim olishlari, ularning bilimlarni o`zlashtirishga bo`lgan ehtiyojlari, asosiy o`quv-ilmiy va umummadaniy bililar, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan ma'naviy-axloqiy fazilatlar, myehnat, ijodiy fikrlash va kasb tanlash ko`nikmalari shakllantirish; ikkinchidan, o`quvchilarning imkoniyatlari va qiziqishlarini hisobga olgan holda ularning jadal intyellyektual rivojlanishi, chuqur, sohalashtirilgan, tabahalashtirilgan, kasbga yo`naltirilgan ta'lim olishni ta'minlash; uchinchidan, o`quvchilarning kasb-hunarga moyilligi, bilim va ko`nikmalarini chuqur rivojlantirish, tanlab olingan kasb-hunar bo`yicha bir yoki bir nyecha ixtisoslikni egallash imkoniyatini yaratishni ifodalaydi.

O`rta maxsus kasb-hunar ta'limining ixtiyoriyligi tamoyilining asosiy mohiyati o`quvchilarning yangi turdagi o`quv muassasalarida ta'lim olish yo`nalishini ixtiyoriy ravishda tanlash huquqiga ega ekanliklarini anglatadi. Bu iki turdagi uch yillik maxsus ta'lim yo`nalishlarini o`quvchilar o`z iqtidorlari va xohish-istaklariga tayangan holda tanlaydilar. Ana shu tarzda o`quvchilarning biron bir shaklda bilimlarini takomillashtirish, muayyan kasb-hunar egasi bo`lib yetishishlari uchun sharoit yaratiladi.

Ta'lim tizimining dunyoviy xaraktyerda ekanligi mamlakatda ta'lim taraqqiyotining rivoji ilmiy asoslarga ega bo`lib, u fan-tyexnika, madaniyatning yuksala borishi bilan chambarchas holda rivojlanib borishini nazarda tutadi.

Insoniyat mavjud ekan, har doim taraqqiyot sari intiladi va yangidan-yangi fan yutuqlarini qo`lga kiritib boradi.

Ta'lim tizimi esa ana shu fan yangiliklarini kyelajak avlodga yetkazib byerishni ta'minlaydi. Shu bois ta'lim tizimining dunyoviy xaraktyerda bo`lishi talab etiladi. Shuningdyek, ta'lim oluvchilarning ushbu yutuqlardan oqilona foydalangan holda ulardan to`g`ri xulosalar chiqarib, kyelajakda o`zlarining munosib o`rinlarini topishga zamin yaratadi.

O`zbekiston Respublikasining «Ta'lim to`g`risida»ni Qonunining 4-moddasida byelgilab qo`yilganidyek, fuqarolar millati, tili, jinsi, yoshi, diniy e'tiqodi, ijtimoiy kyelib chiqishi, mavqyei, xizmat turi, turar joyi, O`zbyekiston Ryespublikasida hududida qancha vaqt yashayotganligidan qat'iy nazar bilim olish huquqiga egalar. Davlat ta'lim standartlari doirasida ta'lim olishning hamma uchun ochiqligi tamoyili aynan mana shu holatni yoritishga xizmat qiladi.

Yuqorida qayd etilgan moddada, yana shuningdyek, chyet ellik fuqarolarning O`zbyekiston Ryespublikasi hududida xalqaro shartnomalarga muvofiq bilim olish huquqiga egaliklari ta'kidlab o`tilgan.

O`zbyekiston Ryespublikasida istiqomat qilayotgan fuqaroligi bo`lmagan shaxslar esa bilim olishda O`zbyekiston Ryespublikasi fuqarolari bilan tyeng huquqlarga ega ekanligi bu tamoyilning inson va uning manfaatlariga xizmat qilishini bildiradi.

Respublikamizda ta'lim, o`zbyek, rus, qozoq, qirg`iz va tojik tillarida olib borilayotgan umumiy o`rta ta'lim muassasalari mavjud bo`lib, bunday yo`l bilan barcha millatlarning tyenglik asosida bilim olishiga sharoit yaratilgan. Bundan tashqari mamlakatning barcha hududlarida «yakshanbalik maktablari» tashkil qilingan bo`lib, har bir millat vakillari dam olish kuni ixtiyoriy ravishda o`z ona tilida ta'lim olish imkoniyatiga egalar.

Ta'lim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv O`zbekiston Respublikasining «Ta'lim to`g`risida»gi Qonunining 7-moddasida o`z ifodasini topgan. Davlat ta'lim standartlari umumiy o`rta, o`rta maxsus kasb-hunar hamda oliy ta'lim mazmuni va sifatiga qo`yiladigan talablarni byelgilab byeradi.

Davlat ta'lim standartlarini bajarish O`zbyekiston Ryespublikasining barcha ta'lim muassasalari uchun majburiydir. Buning ma'nosi shuki, har bir ta'lim turi uchun alohida davlat ta'lim standartlari ishlab chiqiladi, ularda ko`zda tutilgan talablarga amal qilish esa mazkur bosqichdagi ta'lim muassasalaridan birday talab etiladi. Ammo davlat ta'lim standarti asosida ta'lim muassasalari o`zlarining o`quv dasturlari variantini ishlab chiqib, undan foydalanishlari mumkin. Bu ta'lim olish maqsadi yagona bo`lgani holda, unga erishish yo`llari turlicha ekanligini ko`rsatadi.

Bilimli bo`lishni va istye'dodni rag`batlantirish ta'lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy tamoyillaridan biri sanalib, uzluksiz ta'lim tizimining barcha bosqichlarida ushbu tamoyilga to`la amal qilinadi.

Ta'lim oluvchilarning istye'dod va qobiliyatlari davlat tomonidan moddiy va ma'naviy jihatdan rag`batlantirilib boriladi. Bunday rag`batlantirishlar sirasiga istye'dodli o`quvchilarni faxriy yorliqlar, stipyendiyalar hamda mukofotlar bilan taqdirlashni kiritish mumkin.

O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1993 yil 25 martdagi «O`zbyekiston o`quvchi-yoshlarini taqdirlash va moddiy rag`batlantirish to`g`risida»gi Qarorining qabul qilinishi ushbu tamoyilni huquqiy jihatdan kafolatlanishini ta'minladi. Mazkur qarorga muvofiq har yili o`quvchi va talabalar o`rtasida fan olimpiadalari o`tkazilib, g`oliblar turli imtiyozlarni qo`lga kiritmoqdalar. O`zbekiston Respublikasi Prezidyentining 1993 yil 5 fyevralda qabul qilingan «O`zbyekistonda o`quvchi-yoshlarni rag`batlantirish choralari to`g`risida»gi Farmoniga binoan ilmiy salohiyat, iqtidorga ega talabalar (bakalavr va magistratura yo`nalishlari bo`yicha) hamda tadqiqotchilik faoliyatini muvaffaqiyatli amalga oshirayotgan aspirantlar uchun O`zbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat stipendiyalari ta'sis etildi va har yili o`n bir ta'lim yo`nalishi (tyexnika va informatika, tibbiyot, fizika-matyematika, iqtisodiyot, jurnalistika, gumanitar, huquq va xalqaro munosabatlar, pedagogika, madaniyat va san'at, chyet tillar, qishloq xo`jaligi) bo`yicha O`zbekiston Respublikasi Prezidyenti Davlat stipyendiyasi uchun tanlovlar tashkil etilmoqda. Shuningdyek, iqtidorli talabalar uchun «Beruniy», «Ulug`byek» hamda «Navoiy» nomidagi stipyendiyalar joriy etilgan bo`lib, ularning sovrindorlari bo`lgan talabalarning faoliyati moddiy jihatdan qo`llab-quvvatlanmoqda.

Bundan tashqari istye'dodli yoshlarni moddiy va ma'naviy rag`batlantirish, chyet elda ta'lim olishlarini qo`llab-quvvatlash maqsadida «Umid», «Iste'dod», «Respublika bolalar fondi», «Sog`lom avlod uchun», «Ulug`bek» va boshqa jamg`armalar tashkil etilgan. Ayni vaqtda davlat tomonidan ko`rsatilayotgan amaliy yordam tufayli 2000 nafardan ortiq talabalar xorijiy mamlakatlarda tahsil olib, o`z bilimlarini oshirishga muvaffaq bo`ldilar.

Yuqorida bildirilgan fikrlar ryespublikada bilimli bo`lish va istye'dodni rag`batlantirish tamoyilining to`laqonli ravishda amaliyotga tatbiq etilayotganligining yorqin isbotidir.

Ta'lim tizimida davlat va jamiyat boshqaruvini uyg`unlashtirish tamoyili ta'limni tashkil etish va uning sifatini oshirishda davlat va jamiyatning ta'lim muassasalarini boshqarishda hamkorlikka erishishni nazarda tutadi. Ta'lim tizimida davlat va jamiyat boshqaruvi ta'lim samaradorligini oshirishga zamin yaratadi.


Yüklə 165,09 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   90




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə