“Щяр бир алим гиймятлидир. Анъаг нязяриййяни тяърцбя иля бир



Yüklə 1,02 Mb.

səhifə13/43
tarix30.12.2017
ölçüsü1,02 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   43

vaxt Tennesidə biologiya müəllimi işləyən

Con Skoups öz tələbələrinə Darvinin

nəzəriyyəsini öyrətmək istədi və bununla

antitəkamül qanununa meydan oxudu. O

dövrün iki ən bəlağətli natiqinin – Koarens

Darrounun və Uilyam Cenninqs Brianın üz-

üzə dayandığı məşhur məhkəmə prosesində o,

təqsirli bilindi. Başqa, daha müasir bir

misalda, Kanzas ştatının qanunvericilik

məclisi təkamül nəzəriyyəsinin müasir təhsil

üçün doğurduğu nəticələrlə birgə tədrisinə

qadağa qoydu. Bəli, insanlar dini əqidələrinin

tələb etdiyi şeylərə inana bilərlər, lakin

müəllimlər heç nədən çəkinmədən və heç

nədən ehtiyatlanmadan öz şagirdlərinə qəbul

olunmuş və sübuta yetirilmiş elmi konsepsi -

yaları, o cümlədən də təkamül nəzəriyyəsini

tədris etməlidirlər.

Nəhayət, elmi tədqiqatların dəstəklənməsi

haqqında. Bu dəstək fövqəldövlətin səviyyə -

sinə uyğun deyil və ciddi problemdir. Mənim

ABŞ-a təzəcə gəldiyim illərdə elmin dəstək -

lən məsi hərtərəfli idi, çünki ölkənin liderləri

onun gücünə və əhəmiyyətinə inanırdılar.

Müvafiq olaraq da universitet sonrası elmi

təhsil proqramları ABŞ-dan və bütün dünya -

dan olan ən yaxşı tələbələri cəzb edirdi. Bu

gün mən maliyyə dəstəyində yeni, dərhal fayda

tələb olunmaqla, eləcə də sonrakı tətbiqlə

birbaşa əlaqə ilə bağlı bir təmayül görürəm.

Bu cür məhdudiyyətlərin yeni kəşflərin

edilməsinin tarixi təcrübəsi ilə düz gəlmədiyi

haqda çoxlu misallar var və bunlardan lazerin,

tranzistorun, kompyuterin adlarını çəkmək

olar.

İkinci problem də – mövcud zorakılıq



problemi də təhsillə bağlıdır. Ümid edirəm ki,

Amerika onu tez bir zamanda həll edə bilər.

Məktəblərdə, küçələrdə insanların məruz

qaldıqları təhlükə Amerika həyatının

reallığına çevrilir və bu da mənim ailəmi və

milyonlarla başqa ailələri narahat etməyə

bilməz. Çoxları zorakılığı söz azadlığının

nəticəsi sayır, lakin mən söz azadlığının eyni

təminatlarla və demokratik qaydalarla bərqə -

rar edildiyi Şimali Kanadaya gələndə eyni

səviyyəli zorakılıqla qarşılaşmıram. Biz

çoxmillətli Los-Ancelesin ən yaxşı rayonla -

rından birində yaşayırıq, lakin orada da gecə -

lər küçəyə çıxmaq qorxuludur. Təbii ehti yat larla

və gözəlliklərlə bu dərəcədə zəngin ölkədə

belə şeylər olmamalıdır. Ümidvaram ki,

zorakılıq probleminin həlli mövcuddur.

Bəziləri düşünürlər ki, Amerika cəmiy -

yətində zorakılığın və qeyri-bərabərliyin

səbəbi varlılarla kasıbların qarşıdurmasıdır.

Bu amillər müəyyən rol oynasalar da, mən

onları əsas saymıram, həm də cəmiyyətin

əksər hissəsi orta sinfə aiddir. Kanadada və bir

çox Avropa şəhərlərində də, Avstraliyada da

qeyri-bərabərlik mövcuddur, Qahirədə isə

varlılarla kasıblar arasındakı uçurum lap çox

böyükdür, amma bu yerlərdə mən rahat, heç

bir zorakılıqdan ehtiyatlanmadan gəzirəm.

Düşünürəm ki, sosial nizamsızlıq, silahlar

üzərində nəzarət və cinayətə görə cəza ilə

bağlı Amerika qanunlarına bir də baxılmalıdır.

Başa düşürəm ki, bu, mürəkkəb, ölkənin

ruhuna və kapitalist ideallarına toxunan bir

məsələdir, amma biz artıq başqa, bu cür hallara

yeni perspektivlər və yanaşmalar nəzərdə tutan

bir dünyada yaşayırıq. Hadisələrin axarını

öncədən görmək iqtidarında olan yeni lider

ABŞ-ın gələcəyi naminə bu missiyanı öz

üzərinə götürməlidir.

Məni narahat edən üçüncü problem –

baxışların yetərincə geniş olmamasıdır ki,

həmin problem hökumətin səthi və özündən



27

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013




razı xarici siyasət yeritməsinə gətirib çıxarır.

Bu kitab yazılan zaman Amerikanı qorxuya

salmış daxili və beynəlxalq terror dalğası

güclənmişdi. Dünyanın ən güclü dövləti

beynəlxalq birlikdə terrorizmə qarşı mübari -

zədə aparıcı rol oynamalıdır. İnsan hüquqları -

nın bərqərar edilməsi, insanlar və ölkələr

arasında qeyri-bərabərliyin aradan qaldırıl -

ması işində də lider rolunu oynamalıdır. ABŞ

Yer üzərində vahid dünya qurulmasında, onun

hər bir sakininə insan ləyaqətinin təmin

edilməsində də liderlik məsuliyyətini öz

üzərinə götürməlidir. Mən altmışıncı illərdə

geniş yayılmış amerikalı obrazını xatırlayıram

– insan bəşəriyyət naminə Aya qədəm basır.

Neyl Armstronqun Ayda dediyi ilk sözlər

aşağıdakılar idi: “Bir insanın bir kiçicik

addımı bütün bəşəriyyətin nəhəng sıçrayı 

-

şıdır”. Marşall planı və “Sülh Korpusu” Ame -



ri kanı ümumdünya lideri kimi səciyyə ləndirən

təşəbbüslərin daha iki nümunəsidir.

Əlbəttə, Birləşmiş Ştatlar dünyanın bütün

problemlərini həll etmək iqtidarında deyil, o

ən güclü dövlət olaraq, liderlik yükünü çiynində

daşımalı və başqaları üçün nümunə, model

olmalıdır. Amerika başqa ölkələrin xalqlarına

düşmən olmağı özünə rəva görə bilməz, o

həm öz vətəndaşlarına, həm xarici ölkələrin

vətəndaşlarına eyni ədalət standartı tətbiq

etməlidir. Uzaq perspektiv baxımından kor -

rupsi yaya uğramış rejimlərin dəstəklənməsi və

xarici siyasətdə ikili standartların tətbiqi ABŞ-ın

mənafeyinə uyğun deyil. Xarici siyasətə

yenidən baxmaq, daha müdrik düşünülmüş

yanaşmalara keçmək vaxtı çatmışdır. Ümid

edirəm ki, dünyanı belə mənzərədə görmək

“Dünya zənginliyimizə və demokratiyaya

görə bizə nifrət edir” və ya “Biz dünyanın

bütün problemlərini həll edə bilmərik” kimi

bəsit və səbatsız dəlillərin qarşısında davam

gətirə biləcək. Əksinə, bütün dünyada insanlar

Amerikanı diqqətlə izləyirlər və çox ölkələr

demokratik azadlıqların Amerika sistemini

əxz etmək istərdilər. Müasir dünyanın bir çox

problemlərinin həllində Amerika real tərəfdaş

ola bilər.

Raket sipərinin qurulması yeni baxış

gətirməyəcək. Bu baxış təcridizm siyasəti ilə

də gəlməyəcək. Bütün insanları Yer kürəsində

bütün insanlar üçün ümumi olan vahid

məqsədlərlə yaşadığımıza, bəzən təfərrüat -

larla bağlı aramızda fikir ayrılığı baş verirsə

də, bunun belə olduğuna inandıraraq. Bizim

dünyamızda insanlar, mədəniyyətlər, millətlər

arasında körpülər salmaq lazımdır. Başlıcası,

binəsibləri inkar etməmək, dünyanın fəlakətli

vəziyyətdə olan hissəsini taleyin cənginə

buraxmamaqdır. Yoxsulluq və ümidsizlik

terrorun və dünya düzəninin hiddətlənməsinin

mənbəyidir.

Əhməd Zevayl özü özünə sual verir:

“Uğur düsturu mövcuddurmu?”. O bu sualı

aşağıdakı fikirləri ilə cavablandırır: Elmdə

mənim ehtirasım bilik – tərəqqi təməli

axtarışlarıdır. Bilik gücdür; məlumat bilik

almağın yalnız vasitəsidir. Özümüz haqqında

nə biliriksə, elə oyuq. İnsanın unikallığı təfək -

kürü haqqında düşünə bilməyindədir, bir də

nadir istedadlı şəxsiyyətlər bizim təbiət

haqqında biliklərimizi dəyişə bilərlər. Bilik

ümmanı isə dərin və sonsuzdur. Bu fikri İsaak

Nyuton çox yaxşı ifadə etmişdir: “Mən özümü

dəniz qırağında oynayan, tez-tez yeni, həmişə -

kindən daha hamar daşı, ya da daha qəşəng

balıqqulağını götürmək üçün oyunun 

dan

ayrılan uşaq kimi görürəm. Qarşımda isə



sahilsiz, tamamilə naməlum bilik ümmanı

uzanır”.


28

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013






Dostları ilə paylaş:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   43


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə