Щяр ики тайын эерчяк айнасы – «Азярбайъан» дярэиси



Yüklə 2,81 Kb.

səhifə14/67
tarix18.06.2018
ölçüsü2,81 Kb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   67

 
 
 
Щяр ики тайын эерчяк айнасы – «Азярбайъан» дярэиси 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
İRAN AZƏRBAYCANINDA KƏND  
TƏSƏRRÜFATINA AİD BƏZİ QEYDLƏR 
 
İran Azərbaycanı münbit və məhsuldar torpağa malikdir. 
Torpaq v
ə  iqlim  şəraiti  burada  yaxşı  buğda,  pambıq,  tütün, 
üzüm, badam v
ə başqa bitgi və meyvələr  yetişdirməyə imkan 
verir.  Əsas  kənd təsərrüfat bitgilərinin (məsələn,  buğda,  arpa, 
v
ə  müxtəlif meyvələrin)  əkilib becərilməsində  İran 
Az
ərbaycanı  bütün  İranda  birinci  yeri  tutur.  Kənd 
t
əsərrüfatından  əldə  edilən məhsul, yerli əhalinin tələbini 
öd
əməkdən  başqa  xeyli  miqdarda  İranın  o  biri  tərəflərinə 
aparılır və hətta başqa ölkələrə də ixrac edilir. Buna görədir ki, 
m
əhsuldar  il  olmadıqda  məhsul  qıtlığı  təkcə  İran 
Az
ərbaycanında deyil, İranın hər tərəfində hiss olunur.  
İran  Azərbaycanında  əsas etibarilə  buğda,  arpa,  paxla, 
pam
bıq, tütün, şəkər çuğunduru, meyvələrdən isə badam, üzüm 
v
ə ərik yetişir.  
Burada 
əhalinin 85-90  faizi kənd təsərrüfatı  ilə 
m
əşğuldur.  
Suyu kifay
ət qədər olan yerlərdə  sənaye suvarma üsulu 
il
ə  becərilən zəmilərdən daha çox məhsul götürülür. Lakin 
ümumiyy
ətlə  götürsək  İran  Azərbaycanında  kənd təsərrüfatı 
bitgil
ərinin məhsulu hələ də çox aşağı səviyədədir.  
Yüks
ək  pambıq  məhsulu  almaq  üçün  İran 
Az
ərbaycanında torpaq şəraitinin pisliyindən danışmaq, əlbətdə 
yet
ərsiz  olardı;  çünki  İranda  sabiq  “Pərəs xavpuq” təşkilatı 
olark
ən, kəndlilər hər hektardan indikinə nisbətən bir yarım, iki 
qat  artıq  məhsul  götürürdülər.  Bizim  İran  Azərbaycanında 
yüks
ək  pambıq  məhsulu götürülməsinin  mümkün  olduğunu 
sübut ed
ən amillərdən birisi elə  budur  ki,  qonşumuz  Sovet 
Az
ərbaycanının  kəndliləri  hər hektardan 20-40 və  hətta 100 
sentinerd
ən  artıq  məhsul götürürlər. Biz də  isə  pambıq 
 
 
43 


 
 
 
Щяр ики тайын эерчяк айнасы – «Азярбайъан» дярэиси 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
m
əhsuldarlığı  4-  4,5 sentinerdən artıq  olmur,  başqa  bitgilərdə 
bunun kimi. Bel
ə ikən İran Azərbaycanında məhsuldarlığın aşağı 
olduğunu bəs nə ilə izah etmək olar?  
Bunun birc
ə cavabı vardır. Kənd təsərüfat bitkilərini be-
c
ərdikdə bizim kəndlilərimizin işlətdiyi aqrotexnika, Sovet itti-
faqında və başqa ölkələrdə mövcud olan qabaqcıl aqrotexnika-
dan çox-çox gerid
ə  qalıç.  Bir  qabaqcıl  aqrotexnika  haqqında 
k
əndlilərimizin məlumatı ona görə bu qədər ki, onlar savadsız-
dırlar. Mülkədarlar və dövlət idarələrində çalışan kənd təsərüfat 
müt
əxəssisləri isə  aqrotexnika sahəsindəki son naliyətləri 
k
əndlilərimizə izah etmək istəmirlər.  
Bu t
əmamilə  şübhəsiz bir məsələdir ki, əgər 
k
əndlilərimizə  yüksək məhsul  almaq  qaydalarını  örgətsək, 
onlar t
ədricən bu qaydalara  alışar,  öz  təsərüfatlarında  şəraitin 
imkan verdiyi d
ərəcədə  aqrotexnika  qaydaları  tətbiq etməklə 
m
əhsulu xeyli dərəcədə  artırıb  öz  maddi  vəziyyətlərini də 
yaxşılaşdırmış olarlar.  
M
əsələn, buğda əkinlərinə düşən sürmə xəstəliyi nəticə-
sind
ə  kəndlilər bir xeyli məhsul itirirlər. Halbuki elmin təbiri 
üzr
ə hərəkət edib səpiləcək buğda toxumu qabaqcadan hər 300 
litir suya bir litir 40 faizli formalin qatışdırılmış məhlulda islat-
maqla bu b
əladan xilas olmaq mümkündür.  
H
ər hektarada nə ölçüdə toxum səpmək məsələsi də əhə-
miyy
ətsiz deyildir. Sahəyə  qaydasından  az  toxum  səpilərsə 
əkin seyrək olar. Digər tərəfdən isə,  toxum  qaydadan  artıq 
s
əpilərsə, toxumun hədər yerə itirilməsilə bahəm əkin sıx olub 
yaxşı böyümür və bununda nəticəsində məhsul aşağı olur.  
İran Azərbaycanı şəraitində torpağın kefiyyətindən və sə-
pin  vaxtından  asılı  olaraq  bir  hektara  90  kiloqramdan  120 
kiloqrama q
ədər arpa və buğda səpmək lazımdır.  
İran  Azərbaycanında  həmçinin  payızlıq  buğda:  əkin 
yerl
ərinin  yazda  dırmıqlanması  kimi  tədbir də  həyata 
keçirilmir. Dırmıqlama işi yazda torpaq quruyan kimi, tarlanın 
 
 
44 


 
 
 
Щяр ики тайын эерчяк айнасы – «Азярбайъан» дярэиси 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
enin
ə  və  uzununa iki izlə  aparılmalıdır.  Bizim  ağır 
torpaqlarımız üçün bu işin əhəmiyyəti daha da böyükdür, belə 
ki, dırmıqlama vasitəsilə, qış zamanı aşağı yatmış və bərkimiş 
torpağın üzü yumşaldılır, torpağın üstündəki, qaysaq və çatlar 
m
əhv  edilir,  torpaqdakı  rütubətin  buxarlanması  azaldılır  və 
habel
ə  bitkinin kökünə  hava keçməsi  asanlaşır.  Payızlıq 
əkinlərin yazda dırmıqlanması məhsulun hər hektardan sentiner 
yarımdan iki sentiner yarıma qədər artmasına səbəb olur.  
Pambıqçılıqda yüksək məhsul əldə etmək üçün kəndlilə-
rimiz mütl
əq cərgəli əkin üsuluna keçməlidirlər. Bu iş üçün xü-
susi toxum s
əpən maşınlar olmaya da bilər.  İran Azərbaycanı 
şəraitində  bunu  şirbəm çəkən alt ilə  əvəz etmək olar. Bu alt 
uzun taxtadan ibar
ət olub ona hər 60-70 santimetrdə üç və ya 
daha çox ağac çubuq bənd edilir. Torpaq şumlandıqdan sonra 
h
əmin bu alt ilə cərgələr çezilir. Sonra isə çekid, cərgələr üzrə 
əl ilə səpilir. Pambığın seyrəldilməsi iki dəfə də keçirilməlidir. 
Birinci seyr
əlmə  kök  pambığın  7  santimetr  boyu  olduqda, 
ikinci seyr
əlmə isə kök pambıq iki qulaq olduqda və yaxud 12-
14 santimetr boyunda olduqda edilm
əlidir.  
İran  Azərbaycanının  kənd təsərrüfatında  tətbiq edilməsi 
mümkün olan daha bir sıra aqrotexniki tədbirlər var ki, bunlar-
dan bacariqla istifad
ə etmək lazımdır.  
 
M
əhəmmədzadə  
(1946-
cı il №1 səhifə 47)  
 
 
45 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   67


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə