ŞİRİn bünyadova



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə1/118
tarix15.03.2018
ölçüsü2,8 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   118


 

 
ŞİRİN   BÜNYADOVA 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ORTA  ƏSR  AZƏRBAYCAN  AİLƏSİ 
 
 
Monoqrafiya    Azərbaycan Milli  Elmlər 
Akademiyası  Arxeologiya  və  Etnoqrafiya 
İnstitutunun elmi şurasının qərarı ilə nəşr 
edilir.  
 
 
                    
 
 
 
 
 
 
 
 
 
“Elm” nəşriyyatı 
Bakı - 2012 


 

 
Redaktor:      t.e.d., prof. Nərgiz Quliyeva 
 
 
Rəyçilər:        t.ü.f.d. Qəzənfər Rəcəbli 
                        t.ü.f.d. Bəhmən Əliyev 
                        t.ü.f.d. İlhamə Məmmədova 
 
 
 
 
 
 
Şirin  Bünyadova.  “Orta  əsr  Azərbaycan  ailəsi”.  Bakı-2012
Elm” nəşriyyatı, 384 səh

 
İSBN 978-9952-03-4 
 
«Orta  əsr  Azərbaycan  ailəsi»  kitabında  xalqımızın  orta  əsrlərdəki  ailə 
və ailə məişəti məsələləri ətraflı şəkildə işıqlandırılmışdır. Əsərdə ailənin 
quruluşu,  nikahın  növləri  və  nikahagirmə  formaları,  toy  mərasimi  ilə 
əlaqədar icra olunan müxtəlif mərasimlər (qızbəyənmə, ağızarama, elçilik, 
nişan,  xnayaxdı),  hamam  mədəniyyəti,  çilə  kəsmək  ayini,  ad  qoyma 
mərasimi, ailə tərbiyəsi, dayəlik, qonaqpərvərlik, sünnət, talaq, dəfn adəti 
ilə bağlı məsələlər hərtərəfli araşdırılır.  
 
     655 (07)-2012 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 “Elm” nəşriyyatı 
                                                                                      

 Şirin Bunyadova 


 

 
Anam Zivər xanımın  
əziz xatirəsinə ithaf edirəm. 
 
 
Ön  söz 
 
uasir dövrümüzdə milli oyanışla bağlı olaraq qədim ta-
riximizə  hədsiz  maraq  yaranmışdır.  Bu  maraq  nəinki 
Azərbaycanın  tarix  elmi,  eləcə  də  onun  tərkib  hissəsi 
olan etnoqrafiya elminin inkişaf etdirilməsi üçün təkanverici qüvvə 
ola  bilər.  Elmin  hərtərəfli  inkişafında  qədim  tariximizin  əhatəli 
şəkildə  araşdırılması  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  edir.  Bu  problem  bir 
sıra  məsələlərin  ortaya  çıxmasında  böyük  əhəmiyyətə  malikdir. 
Deməli,  bizdən  çox-çox  qabaqkı  nəsillərin  zəngin  irsini  öyrənmək 
etnoqrafiya elminin daha da geniş inkişafını təmin edə bilər.  
Tədqiqat  obyekti  xalq  olan  etnoqrafiya  elminin  tərkib  hissəsi 
kimi ailə və ailə məişətinin öz yeri vardır. Bu xüsusda qeyd etmək 
olar ki,  «hər bir bəşər etnosunun mədəniyyəti onun məişətilə qırıl-
maz  tellərlə  bağlıdır.  Fikrimizcə,  məişət  dedikdə,  onların  gündəlik 
həyatındakı,  yəni  həmişə  stabil  olaraq  baş  verən  gün,  il  və  həyatı 
boyu ərzindəki şərait, eyni zamanda insanlar arasında yaranan qarşı-
lıqlı  münasibətlər,  onlar  tərəfindən  maddi  və  mənəvi  tələbatların 
ödənilməsinə xidmət edən əşyaların istifadə üsulları, insanların özü-
nəməxsus davranış qaydaları başa düşülməlidir. Deməli, istehsal, ic-
timai və ailə, yaxud ev məişətindən danışmaq olar. Hər bir konkret 
insan kollektivinin həyatında (hətta qısamüddətli) həmişə məişət tə-
rəfi  vardır»  (7,  175).  Bu  məişət  xüsusən  ailə  münasibətlərində 
özünü daha qabarıq əks etdirir.   
Qeyd etməliyik ki, ailə problemi ilə nəinki etnoqrafiya elmi, ey-
ni zamanda, sosiologiya, psixologiya, tibb, hüquq, demoqrafiya ki-
mi sahələr də məşğul olur. S.A.Tokarevin verdiyi məlumatda deyilir 
ki,  bəzi  hesablamalara  görə  1900-1960-cı  illər  ərzində  təkcə  Qərb 
ölkələrində ailəyə həsr olunmuş 12 min kitab və məqalə dərc olun-
muşdur. Ailə və nikahın öyrənilməsi sahəsindəki belə marağın səbə-



 

 
bi  nədir?  Burada  ailə  mövzusuna  olan  yüksək  marağın  doğurduğu 
ictimai  əhval-ruhiyyənin  bilavasitə  təsirini  inkar  etmək  olmaz 
(13,15). 
Məlumdur ki, “etnoqrafiya elmi ailə münasibətlərini evlilik-va-
lideynlik-qohumluq vəhdətində götürür. O, bu vəhdəti ailənin həyat 
tərzinin  etnik  xüsusiyyətləri,  adət  və  ənənələri  prizmasından  həll 
edir. Etnoqrafiya ailə məişətinin keçmişdə özünəməxsusluğunu, ailə 
qanunlarının  ötürülməsini,  həyat  tərzi  formalarının  çoxsahəliliyini 
bilavasitə ailənin qurulmasında tarixi-etnik rəngarəngliliyi, böyüklə-
rin və kiçiklərin rollarının qarşılıqlı razılaşdırılmasını, qadın və kişi-
nin, valideynlər və uşaqların ailədaxili davranış stereotiplərini və s. 
təhlil  və  təsvir  edir”  (14,  22).  Əlbəttə  burada  hər  bir  xalqın  qət 
etdiyi  tarixi  inkişaf  yolunu  və  psixoloji  baxımdan  münasibətini, 
dəyərləndirmə və yanaşma xüsusiyyətlərini nəzərə almaq lazımdır. 
Qafqazın dilbər guşəsində yerləşən Azərbaycan elə bir məmlə-
kətdir  ki,  təbiət  gözəlliyi,  səxavəti,  bolluğu  bu  torpaqdan  əskik 
etməyib. Bu zənginlik təkcə təbiətin özündə deyil, eyni zamanda in-
sanların yaşam tərzində də özünü göstərir. Xüsusən ailə məişəti mə-
sələlərində bu daha qabarıq şəkildə özünü büruzə verir. Belə ki, ox-
şar mahiyyət daşıyan ailə adətləri ilə yanaşı, müxtəlif bölgələrimiz-
də ailə məişəti ilə bağlı icrası bir qədər fərqli olan adət və ənənələ-
rin mövcudluğu böyük maraq doğurur. Əsrlərdən bəri süzülüb gələn 
və əhali tərəfindən həvəslə icra olunan, onların məişətinin bir parça-
sı kimi uzun müddət hifz olunaraq qorunub saxlanan o qədər mütə-
rəqqi mahiyyət daşıyan adət və ənənələrimiz vardır ki… Zaman-za-
man unutmuşuq, bəzən isə adi bir hal kimi qəbul etdiyimizdən fər-
qinə varmamışıq, biganə yanaşaraq arxa çıxmamışıq mənəvi sərvət-
lərimizə.  Lakin  unutmamalıyıq  ki,  keçmişimizə xor baxa bilmərik, 
çünki o tariximizin bir parçasıdır. Bir də yaddan çıxarmamalıyıq ki, 
xalqın  tarixi  təkcə  onun  hadisələrlə  dolu  inkişaf  mərhələlərində 
deyil,  həmçinin  bu  günümüzə  gəlib  çatan  adət  və  ənənələrində  də 
yaşayır.  Bu  məmləkətdə  uzun  əsrlər  boyu  müxtəlif  dilə  və  dinə 
mənsub  olan  əhali  qaynayıb-qarışmış  və  bərabər  şərtlər  əsasında 
həyatlarını sürdürmüşlər.  




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   118


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə