Soyqirimi: tarixin qanlı salnaməsi



Yüklə 3,15 Mb.

səhifə30/138
tarix08.03.2018
ölçüsü3,15 Mb.
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   138

də  mal  və  əmlaka,  mülklərə  eləyən  zərər  milyonları  keçmişdi. 

Bakı  hadisələri  haqqında  qubernator,  knyaz  M.A.Nakaşidze tə­

rəfindən  Qafqaz  canişini  və  Rusiya  Daxili  İşlər  Nazirliyi  üçün 

hazırlanan  geniş  məruzədə  qırğın  zamanı  231  nəfərin  öldüyü, 

179  nəfərin  yaralandığı  göstərilmişdir.  Məruzədə  o  da  qeyd 

olunmuşdur  ki,  itki  göstəriləndən  daha  çoxdur. 

Gizlədilən 

ölü-lərin  çoxu  müsəlmanlara  aid  idi.  Çünki  onlar  meyitlərin 

yarılmasını  şəriət  qaydalarına  zidd  olan  əməl  kimi  qəbul  edir­

dilər.


1905-ci  il  mayın  11-də  Bakıda  beş  erməni  terrorçusu  tə­

rəfindən  Qafqaz  xalqları  arasında  dostluq  mövqeyindən  çıxış 

edən  knyaz  M.A.Nakaşidze  və  Q.Takayşvili  qətlə  yetirilmişdi. 

Elə  həmin  gün  general  Alixanov  da  öldürülmüşdü.  Qətllərlə 

əlaqədar  yayılmış  intibahnamələrdə  qeyd  edilmişdi  ki,  bun­

ları  «Daşnaksütyun»  erməni  terror  təşkilatı  törətmişdir.  Bəzi 

məlumatlara  görə,  qatillərdən  biri  Dro  ləqəbli  Drastamat  Ka- 

nayan  idi.  Qəza  rəisləri  Pavlov,  Neşşanski,  Boquslavski,  vitse- 

qubernator  Andreyev,  polkovnik  Bıkov  və  başqaları  erməni 

vəhşiliklərinin  qurbanı  olmuşlar.

Fevral  hadisələrindən  sonra  ermənilərin  və  azərbaycan­

lıların  bir-birlərinə  olan  nifrətləri,  kinləri  o  qədər  artmışdı 

ki,  yeni-yeni  toqquşmaları  hər  dəqiqə  gözləmək  olardı.  Ən 

adi  bir  bəhanə  qırğının  başlanmasına  gətirib  çıxara  bilərdi. 

1905-ci  il  avqustun  20-də  Bakıda  qəflətən  ikinci  dəfə  erməni- 

müsəlman  davası  başladı.  Şahidlərin  dediyinə  görə,  sentyabrın 

ortalarına  qədər  davam  edən  bu  qırğın  qəddarlığı,  dəhşətləri 

və  kütləviliyinə  görə  fevral  hadisələrini  kölgədə  qoymuşdu. 

M.S.Ordubadi  «Qanlı  illər»  əsərində  iğtişaşın  təfsilatını  belə 

verirdi:  İkinci  Bakı  faciəsindən  bir  neçə  gün  qabaq  konkalarda 

xidmət  edən  işçilər tətil  etmişdilər.  Bu  tətilə  səbəb  işçilərin  öz 

vəziyyətlərindən  narazılıqları  idi.  Hökumət  isə  onlarla  razılığa 

gəlmək  əvəzinə  yerlərinə  soldat  qoyub  konkaları  işə  salmış, 

onları,  yəni  tətil  etmiş  işçiləri  daha  da  acışdırmı'şdılar.

102



Tətil  etmiş  işçilərin  və  onların  kargüzarlarının  çoxu  erməni 

idi.  Onlar  hökumətin  bu  əməlindən  narazı  olub,  şənbə  günü 

konkanı  gülləyə  basırlar.  Bu  gülləbazlıq  əsnasında  konkada 

olan  soldatlar  və  bir  neçə  müsəlman  sərnişin  həlak  olur  və 

yaralanırlar.  Fürsətdən  istifadə  üçün  intizarda  olan  Erməni  kil­

səsində  həzin-həzin  zəng  çalınır.  Erməni  cavanları  dükanların 

qabağında  əllərini  bir-birinə  vurmaqla  erməni  dükançılarına 

qarışıqlıq  salmaq  işarəsi  verirlər».

Yaxşı  silahlanmış  erməni  quldur  birləşmələri  şəhərin  əhalisi 

sıx  olan  müsəlman  məhəllələrinə  basqınlar  edir,  çox  böyük 

sayda  insanları  vəhşicəsinə  öldürürdülər.  Kişilərin  başını  kəsir, 

hamilə  qadınların  qarnını  yırtır,  uşaqları  tonqallarda  yandırır, 

su  quyularında  boğurdular.  Meyitlərin  çoxu  dənizə  atılırdı.

Bakı  polismeysterinin  1905-ci  il  oktyabrın  11-də  müvəq­

qəti  general-qubernatora  göndərdiyi  raportda  göstərilirdi  ki, 

avqust  qırğını  zamanı  evlərin  damından,  eyvanlardan,  pəncə­

rələrdən  dinc  sakinlərə  atəş  açılmış,  49  erməni  evinin  ünvanı 

və  sahiblərinin  adları  aşkar  edilib  siyahıya  alınmışdır.  Onların 

arasında  erməni  kilsə  xadimlərinin  adları  da  göstərilirdi.  Qeo- 

dakovun  evində  Dağıstan  polkunun  unter-zabiti  Tkaçenko  əs­

gərlərlə  birlikdə  pəncərə  və  eyvanlardan  atəş  açan  47  ermə­

nini  həbs  etmişdir.

Meyitlərin  çoxu  isə  tanınmaz  hala  düşmüşdü.  Şaqqalanmış, 

başları,  ayaqları,  əlləri  kəsilmiş,  digər əzaları  doğranmış  insan­

ları  doğmaları  bədənlərindəki  nişanələrlə  tapıb  basdırırdılar. 

Şəxsiyyəti  məlum  olmayan  müsəlman  cəsədləri  isə  birbaşa 

qəbiristanlığa  göndərilirdi.  Avqustun  23-25-də  Bakının  neft 

mədənlərində  və  zavodlarında  baş  verən  yanğınlar  çoxlu  fəh­

ləni  işsiz  qoymuşdu.  Ən  böyük  yanğın  Balaxanı  neft  mədənlə­

rində  olmuşdu.  Bir  sözlə,  avqustun  20-dən  sentyabrın  10-dək 

davam  edən  qırğınlar  zamanı  Bakıda  və  onun  ətrafında  çoxlu 

cinayətlər  baş  vermişdi.

1905-1906-cı  illərdə  Bakıda  başlanan  qırğınlar  İrəvanda, 

Naxçıvanda,  Gəncədə,  Qarabağda,  Zəngəzurda  və  digər  böl-

юз



gələrdə  davam  etmiş,  erməni  separatçıları  tərəfindən  kütlə­

vi  şəkildə  azərbaycanlılara  divan  tutulmuş,  şəhər  və  kəndlər 

yandırılmış,  uşaqlar,  qocalar,  qadınlar  xüsusi  qəddarlıq  və 

vəhşiliklə  öldürülmüşlər.  Həmin  dövrdə  təkcə  Şuşa,  Cavanşir, 

Cəbrayıl  və  Zəngəzur  qəzalarında  75  Azərbaycan  kəndi  yerlə 

yeksan  edilmiş,  İrəvan  və  Gəncə  quberniyalarında  isə  200- 

dən  çox  yaşayış  məntəqəsi  viran  qoyulmuşdu.  Erməni  vəhşi­

liyindən  sağ  qurtara  bilən  on  minlərlə  azərbaycanlı  öz  doğma 

yurdlarını  tərk  etmək  məcburiyyəti  qarşısında  qalmış,  bununla 

da  Azərbaycanda  tarixi  artıq  bir  əsrə  yaxınlaşmaqda  olan  hə­

qarətli  qaçqınçılıq  ənənəsinin  əsası  qoyulmuşdur.

BAKI  (1918-1920-ci  illər)

1917-ci  ilin  sonu,  1918-ci  ilin  əvvəllərində  Bakıda  daşnak- 

bolşevik  birləşmələrinin  milli  qüvvələrə  qarşı  açıq  mübarizəsi 

yetişməkdə  idi.  1917-ci  ilin  dekabrında  Rusiya  Xalq  Komissar­

ları  Soveti  tərəfindən  Qafqazın  fövqəladə  komissarı  təyin  olun­

muş  S.Şaumyanın  və  Korqanovun  başçılıq  etdiyi  Hərbi  İnqilab 

Komitəsinin  Tiflisdən  Bakıya  gəlişi  buradakı  siyasi  vəziyyəti 

daha  da  gərginləşdirmişdi.  Qafqaz  cəbhəsindən  geri  qayıdan 

əsgərlər  vətənlərinə  getmək  əvəzinə  Bakıda  toplaşmışdılar. 

Onların  burada  saxlanılmasında  S.Şaumyan  xüsusi  canfəşanlıq 

göstərmişdi.

Azərbaycanda  m illi  qüvvələrə  rəhbərlik  edən  «Müsavat»ın 

nüfuzu  isə  günbəgün  artırdı.  Bundan  qorxuya  düşən  bolşevik- 

daşnak  qüvvələri  Bakını  inqilabla  əksinqilab  arasında  müba­

rizə  meydanına  çevirmək  niyyətində  idilər.  Bir  faktı  da  qeyd 

edək  ki,  bolşevik-daşnak  qüvvələrinin  birləşdiyi  Bakı  Sovetinin 

ixtiyarında  qırmızı  ordu  adı  altında  əksəriyyəti  ermənilərdən 

ibarət  olan  20  minlik  silahlı  qüvvə  cəmlənmişdi.

Real  hakimiyyətə  yiyələnmək  üçün  Bakı  Soveti  və  onun 

İcraiyyə  Komitəsi  təkcə  azərbaycanlılar  arasında  deyil,  di­

104





Dostları ilə paylaş:
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   138


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə