Soyqirimi: tarixin qanlı salnaməsi



Yüklə 3,15 Mb.

səhifə41/138
tarix08.03.2018
ölçüsü3,15 Mb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   138

yiqləri  nəticəsində  Ağbabanın  Sınıq,  Mumuxan,  Qonçalı, 

Ördəkli,  Seldağılan,  Mustoğlu,  Bağçalı,  Söyüdlü  kəndlərinin 

əhalisi  ölümdən  qurtulmaq  üçün  Türkiyəyə  qaçıblar.  Sonralar, 

ara  sakitləşəndə  yalnız  Qonçalı  kəndinin  sakinləri  qayıdıblar. 

Ördəkli,  Mustoğlu,  Bağçalı,  Qaraçanta,  Güllıibulaq  kəndləri 

isə  ermənilərin  ixtiyarında  qalıb.  Həmin  illər  QızıIclaş,  Qıda- 

şen,  QızıIki İsə,  Bozqala  kəndləri  də  talan  edilərək  yandırılıb, 

xarabalığa  çevrilib.



DƏRƏÇİÇƏK -   adından  da  göründüyü  kimi,  Azərbaycanın 

çox  dilbər  guşələrindən  biri  olub.  Hətta  Dədə  Qorqud  boy­

larında  adı  çəkilən  Altuntaxtın  Dərəçiçəklə  bağlı  olduğu  fikri 

də  məlumdur.  Bu  mahalın  kəndlərində  əzəldən  soydaşlarımız 

yaşayıb.  Dədə  Qorqud  boylarının  çoxunda  bu  mahaldakı  yer­

lərin  adları  çəkilir.  Məsələn,  Qayqocalı,  Bayandur,  Qumluyal 

və  s.  Hətta  oğuz  igidi  dəli  Qaraçarın  adını  yaşadan  Qaraçar 

daş  qalası  da  son  illərə  kimi  dururdu.  Təəssüf ki,  bu  doğma  el- 

oba da  erməni  vəhşilərinin  güdazına  getdi.  Onlar təkcə əhalini 

qılıncdan  keçirib  öz  isti  ocaqlarından  qovmadılar.  Həm  də 

türk-oğuz  tayfalarının  burada  yaşadığını  sübut  edən  qədim  qə­

biristanlıqları,  məbədgahları  dağıtdılar.  Dərəçiçək  mahalında 

törədilən  vəhşiliyin  ucbatından  sonralar  bura  qayıdan  insan­

lar  da  uzun  müddət  öz  övladlarına  ermənilərin  onların  başına 

hansı  oyunları  açdığını  demədilər.  1919-cu  ildə  bu  ərazidə 

yenidən  toqquşmalar  başladı.  Bığlı,  Əfəndi,  Hacımuğan,  Ağzı- 

bir,  Əyrivəng  kəndlərinin  əhalisi  erməni  hücumlarına  davam 

gətirməyərək  doğma  yurdlarından  didərgin  düşdü.  Aparılan 

tədqiqata  görə,  burada  3  min  nəfərə  yaxın  azərbaycanlı  -   qa­

dın,  uşaq,  qoca  həlak  olmuşdu.



GÖYÇƏ  -   1905,  1907,  1910  və  1915-ci  illərdə,  baş  verən 

erməni-müsəlman  savaşından  sonra  bu  mahalda  150  kənddən

30-u  yerlə  yeksan  edilmiş,  sonrakı  geriyə  dönmək  məqamında 

da  həmin  kəndlərdə  yaşayan  olmamışdı,  yəni  əhali  qalmamış­

dı.  Bir  tərəfdən  Göyçə  gölünə  söykənən,  digər  tərəfdən  də

135



Basarkeçərlə  dövrələnən  bu  qədim  mahalın  1905-ci  ildə  Kə­

vər,  Ağzıbir,  Ağqala,  Əfəndi  və  s.  kəndlərinin  əhalisi  tamamilə 

ermənilər  tərəfindən  öldürülüb.  Basarkeçərdə  1.296,  Gödək- 

bulaqda  515,  Aşağı  Zağalıda  521,  Tüskülüdə  224,  Qırxbulaq­

da  589  nəfər  soydaşımız  yaşayırdı.  Həmin  qırğınlar  zamanı, 

demək olar  ki,  o  əhalinin  80-90  faizi  qılıncdan  keçirilib.  Təkcə 

Zod  kəndində  42  südəmər  körpəni  ermənilər  təndir  şişlərinə 

keçirərək  anaların  gözləri  qarşısında  nəşəli-nəşəli  hərəkətlər 

törədirmişlər.  1919-cu  ilin  Novruz  bayramında  erməni  silahlı 

qrupları  mahalın  Kiçik  Məzrə  və  Hüseynquluağalı  kəndlərinə 

basqın  edərək  əhalini  qətlə  yetiriblər.  Ermənilər  hücum  za­

manı  bu  kəndlərdə  120  azərbaycanlı  öldürüblər.  Təkcə  1919- 

cu  ilin  yazında  ermənilər  bu  mahalda  60  min  sakini  olan  22 

kəndi  yandıraraq  əhalini  qırmışdılar.  Mahalın  Daşkənd  oyma­

ğına  hücum  edən  daşnaklar  20  azərbaycanlım  qətlə  yetiriblər. 

O  zaman  mahalda  məşhur  olan  Aşıq  Nəcəfi  girov  götürərək 

onu  iki  gün  ac-susuz  çalıb-oxudublar.  Sonra  da  Gültəpə  adlı 

yerdə  kürəyinə  samovar  bağlayaraq  küləyin  əksi  istiqamətinə 

getməyə  məcbur  ediblər.  Göyçənin  Şorca  kəndində  uşaqlar 

təndirə  atılıb,  bütün  kişilər  öldürülüb,  8  gözəl  qadını  kənddən 

apararaq  20  gün  öz  yanlarında  saxladıqdan  sonra  qətlə  yetirib­

lər...


Erməni  silahlı  dəstələri  70  evdən  ibarət  azərbaycanlılar  ya­

şayan  Haşman  kəndinə  hücum  edib  120  nəfər azəri  türkü  -  60 

kişi,  40  qadın  və  20  uşağı  qətlə  yetirirlər.  Onların  cəsədləri 

eybəcər  hala  salınır.  Göyçədə  gedən  qanlı  vuruşmalar  nəti­

cəsində  daşnaklar  bu  ərazidəki  bir  sıra  kəndləri  yer  üzündən 

silərək  əhalisinə  müxtəlif üsullarla  işgəncələr verib  həyatlarına 

son  qoyurlar.

PƏMBƏK  -   Çar  Rusiyası  dövründə  Gəncə  quberniyasının 

Qazax  qəzasına  daxil  olan  Pəmbək  dağ  silsilələri  ilə  əhatə 

olunan  çox  əsrarəngiz  bir  yaşayış  məskəni  olub.  Təəssüf  ki, 

1905-ci  ilin  fəlakəti  də  bu  yerlərdən  izsiz  keçməyib.  Mahalın

136



Yaqublu,  Qarakilsə,  Kolagirən,  Şahəli,  Hacıkənd,  Dərəkənd, 

Sarımsaxlı,  Hacıqara  kəndlərində  ermənilər  elə  bir  tufan  qo­

pardılar  ki,  bu  vahimədən  xilas  olan  azərbaycanlıların  xeyli 

hissəsi  həm  də  əlil  və  şikəst  qaldı.



VEDİBASAR  -   tarixi  məlumata  görə,  bu  mahalda  70  para 

kənd  olub.  Etnik  baxımdan  isə  bu  yerlərdə,  demək  olar  ki, 

ancaq  Azərbaycan  türkləri  yaşayıb.  XIX  əsrin  əvvəllərində  ma­

halda  cəmi  15  nəfər  (iki  ailə)  erməni  məskunlaşıb.  Ərazi  ruslar 

tərəfindən  işğal  edildikdən  sonra  Reyhanlı  və  Dəvəli  kəndlə­

rində  azərbaycanlılarla  qarışıq  yaşayan  ermənilər  də  siyahıya 

düşiib.  Əsrin  əvvəllərində  Andronikin  qisasçı  quldur  dəstələ­

rinin  hücum  etdiyi  bölgələrdən  biri  də  məhz  Vedibasar  maha­

lı  olub.  Vedibasarın  tərkibində  olan  Basarkeçər  və  Çənbərək 

bölgələrində  isə  60-dan  artıq  kəndin  əhalisinə  amansız  divan 

tutulmuş,  yüzlərlə  insan  terror  əməliyyatının  qurbanı  olmuş­

dur.


Ermənilərin  törətdikləri  vəhşiliklər  nəticəsində  Vedibasarda 

böyük  insan  tələfatı  olmuşdur.  Doğrudur,  xalqın  igid  oğulları  -  

Abbasqulu  bəy  Şadlinski,  Kərbəlayı  İsmayıl,  Səttaroğlu  Musa, 

Qəmlo  və  başqaları  daşnak  qoşunlarına  qarşı  qəhrəmanlıqla 

vuruşmuş,  onlara  ağır  zərbələr  endirmişlər.  Amma  türk  qanına 

susamış  ermənilər  azəri  türklərini  amansızlıqla  öldürürdülər. 

1918-1919-cu  illərdə  Gümrü  ətrafında  10  min  azərbaycan­

lı  qətlə  yetirildi.  Daşnaklar  Göyçənin  Toxluca,  Ağbulaq,  Cil, 

Babacan,  Şişqaya  kəndlərinə  hücum  edərək  əhaliyə  müxtəlif 

üsullarla  işgəncələr  verib  həyatlarına  son  qoydular.

Bir  faktı  da  demək  lazımdır  ki,  1918-ci  ilin  may  ayından

1920-ci  ilin  noyabrınadək  hakimiyyətdə  olan  daşnak  hökumə­

ti  440-dan  çox  türk  kəndini  yandırıb  yerlə  yeksan  etmiş,  yüz 

minlərlə  soydaşımızın  qaçqın  düşməsinə  səbəb  olmuşdur.



ZƏNGƏZUR -   1905-1906-cı  illərdə  ermənilər təkcə  İrəvan 

və Zəngəzur quberniyalarında  200-dən  çox  müsəlman  kəndini 

dağıdıb  yerlə  yeksan  etmiş,  əhalisini  soyqırımına  məruz  qoy­

137





Dostları ilə paylaş:
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   138


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə