Soyqirimi: tarixin qanlı salnaməsi



Yüklə 3,15 Mb.

səhifə43/138
tarix08.03.2018
ölçüsü3,15 Mb.
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   ...   138

izlər  qoyub.  Qurtqulu,  Cəfərabad,  Xərbəyli,  Qamışlı,  Köçərli, 

Armudlu,  İydəli,  Xərbəyli  kəndləri  dəfələrlə  erməni  qəsbkar­

ları  tərəfindən  talan  edilib.  Sərdarabadın  yerli  camaatı  gəlmə 

ermənilərin  işgəncələrindən  zinhara  gələrək  doğma  ocağını 

tərk  edib.  Amma  onların  bu  cür qurtuluş  yolu  seçməyi  erməni­

lərin  xoşuna gəlməyib.  Yolu-izi  kəsərək  azərbaycanlıları  özləri 

bildiyi  şəkildə  «yola»  salıblar.  Amma  bu  gedişlə  sərdarabad- 

lıların  taleyi  çox  müəmmalı  olub.  Nə  ölü  siyahısına  düşüblər, 

nə  qaçqın.  Bütöv  bir  mahalın  əhalisi  ermənilər  tərəfindən 

qeyri-müəyyən  şəraitdə  qətlə  yetirilərək  gizlədilib.  Yəqin  ki, 

nə  vaxtsa  Qubadakı  kütləvi  qəbiristanlıq  kimi,  bu  biçarələrin 

də  nəşləri  basdırılmış  torpağın  sirri  açılacaq.



ÜÇKİLSƏ -  Sərdarabadın  yaxınlığındakı  bu  qəzanın  adı  çox 

sonralar  dəyişdirilərək  Eçmiədzin  edilib.  1905-ci  ilin  iyunun­

da  ermənilər  bu  qəzadakı  azərbaycanlı  kəndlərini  mühasirəyə 

alaraq  əvvəl  kişiləri  güllələyiblər.  Sonra  da  körpə  uşaqları, 

qocaları,  qadınları  qətlə  yetirərək  məscidi  yandırıblar.  Bu  qə- 

zadakı  Persi,  Nazrevan,  Kiçikkənd,  Kötüklü,  Qoşabulaq,  İrhu, 

Təkyə  kəndlərinin  dinc  əhalisinə  divan  tutduqdan  sonra  ya­

şayış  məskənləri  dağıdılıb.  «Daşnaksütyun»  terror  təşkilatının 

göstərişlərini  yerinə  yetirən  erməni  quldur  dəstələri  bu  qəza­

da  elə  qətliamlar  törədiblər  ki,  minlərlə  insanın  həyatına  son 

qoyulub.  O  illərdə  daşnakların  hədəfinə  tuş  gələn  insanların 

dəqiq  siyahısı  hələ  də  bəlli  deyil.  Çünki  bütün  baş  verənlər 

elə  amansızlıqla  həyata  keçirilib  ki,  bu  bəladan  qurtulan  ge­

riyə  baxmadan  qaçıb.  Qarşıda  isə  onu  nə  gözləyirdi,  heç  kim 

bilmirdi.

QARABAĞ

Ermənilərin  Qarabağda  1905-1907-ci  illərdə  törətdiklə­

ri  vəhşiliklər  barədə  (Şuşada  baş  verən  hadisələr  istisna  ol­

maqla)  çox  təsadüfi  hallarda  arxiv  materiallarına  rast  gəlmək 

mümkündür.  Təbii  ki,  Sankt-Peterburq  arxivlərinə  bu  fikri  şa­

n ı



mil  etmək  düzgün  deyil.  Ölkə  arxivlərində  problemlə  bağlı 

tədqiqat  işlərinin  başa  çatdırıldığına  da  hələ  hökm  vermək 

olmaz.  Məlumdur  ki,  həmin  mənbələrdə  çar  imperiyasının 

1900-191 7-ci  ilin  fevralına  qədərki  tarixi  kifayət  qədər  qoru­

nub  saxlanılmışdr.  Lakin  həmin  sənədlər  qapalı  fondlarda  ol­

duğundan  tədqiqatçıların  bu  mənbələrlə  tanışlığına  uzun  illər 

məhdudiyyətlər  qoyulmuşdur.  Müstəqillik  illərində  Qarabağın 

tarixi,  bu  əraziyə  ermənilərin  gəlməsi,  məskunlaşması,  Azər­

baycan  ərazilərini  özününküləşdirməsinə  cəhd  etdikləri  barə­

də  ciddi  tədqiqatlar  aparılmış,  bundan  başqa,  rus,  erməni  və 

müsəlman  tarixçilərinin,  eləcə  də  Qafqaza  gələn  səyyahların, 

qədim  dövr  tariximizin  böyük  araşdırıcılarından  olan  Herodo­

tun,  Strabonun  əsərlərində  kifayət  qədər  dürüst  məlumatlar 

qorunub  saxlanılmışdır.  Bir  sözlə,  dünyanın  dilbər  guşələrin­

dən  olan  Qarabağın  Azərbaycan  xalqına  məxsusluğu,  ayrılmaz 

tərkib  hissəsi  olması  əlimizdə  olan  bütün  tarixi  mənbələrdə 

birmənalı  şəkildə  təsdiq  edilir.  Ancaq  bu  ərazilər  millətçi  er­

mənilər  tərəfindən  zaman-zaman  erməniləşdirilməyə  məruz 

qalmış  və  daşnaksütyunçular  Türkmənçay  müqaviləsindən 

sonra  Qarabağın  erməni  torpağı  olduğunu  dönə-dönə  iddia 

etməyə  başlamışlar.  Çar  Rusiyası  isə  bu  torpaqlara  yeni-yeni 

erməni  köçlərini  yerləşdirməklə  tarixi  ədalətsizliklərə  məhəl 

qoymadan  həmin  ərazilərin  ermənilərə  məxsusluğu  illüziyala­

rını  formalaşdırmışdır.  Ona  görə  də  istər  1905-1907-ci  illərdə, 

istərsə  də  1918-1920-ci  illərdə  ermənilərin  ən  çox  vəhşiliklər 

törətdiyi  Azərbaycan  ərazilərindən  biri  Qarabağ  bölgəsi  ol­

muşdur.  Təbii  ki,  bu  hərəkətlərin  çoxu  cinayət  xarakteri  daşı­

mışdır.  Sənəd  və  materialların  nəzərdən  keçirilməsi  bir  daha 

təsdiq  edir  ki,  Qarabağ ətrafında  gedən  söhbətlər  həm  1918-ci 

ildə,  həm  də  sonrakı  illərdə  erməni  liderlərinin  separatçı  hə­

rəkətləri  nəticəsində  kəskinləşmiş  və  hər  dəfə  də  Azərbaycan 

tərəfinin  dərindən  düşünülmüş  tədbirləri  ilə  nizama  salınmış­

dı.  Erməni  daşnakları  isə  bütün  hallarda  bu  diyarın  azərbay­

canlı  sakinlərini  qan  dəryasında  boğmağa  cəhd  göstərmişlər.

142



Ermənilərin  bu  bölgədə  azərbaycanlılara  qarşı  düşmənçi- 

ik  siyasəti  1905-1907-ci  illər erməni-azərbaycanlı  münaqişəsi 

zamanı  özünü  aydın  şəkildə  göstərmişdi.  Lakin  onların  «ki­

çik  Ermənistan»  adlandırdıqları  Qarabağ  torpaqlarına  ilk  açıq 

iddiaları  Rusiyada  çarizmin  devrilməsindən  sonra  başlamışdı. 

Əvvəlcə  fevral  inqilabı,  sonra  oktyabr  çevrilişindən  erməni­

lər  öz  ərazi  iddiaları  üçün  məharətlə  istifadə  etmişdilər.  Cəl­

lad  Andronikin  bu  əraziyə  gəlməsi  ilə  ermənilərin  hərəkatı 

daha  azğın  xarakter  almışdı.  «Daşnaksütyun»  təşkilatının  bu 

illər  ərzində  güddüyü  başlıca  məqsədlərdən  biri  Qarabağın 

mühüm  strateji  mərkəzlərindən  olan  Şuşada  erməni  bayrağını 

ucaltmaq  idi.  Lakin  həmin  dövrdə  erməni  millətçiləri  nə  qədər 

cidd-cəhd  göstərsələr  də,  şuşalılar  onlara  qarşı  mərdanəliklə 

dayanmış,  bütün  vasitələrlə  daşnakların  öz  çirkin  məqsədlərini 

həyata  keçirmələrinə  imkan  verməmişdilər.

CƏBRAYIL-QARYAGİN  -   tarixi  mənbələrə  görə,  1905-ci  i 

iyun  ayının  13-dən  Gəncə  quberniyasının  Cəbrayıl-Qaryagin 

(indiki  Füzuli)  bölgəsində  ermənilərin  azərbaycanlılara  qarşı 

silahlı  çıxışları  başlamışdır.

Eləmin  gün  iki  nəfər  silahlı  «Daşnaksütyun»  əsgəri  Qacar 

kəndinin  sakini  Əhməd  Kərbəlayı  Qasım  oğlunun  evinə  gəlib 

müsəlman  camaatını  iyun  ayının  16-da  məşhur  Ağoğlan  mo­

nastırına  dəvət  edir.  Deyilən  vaxt  Ağoğlana  yığılan  ermənilər 

və  azərbaycanlılar  qarşısında  üç  nəfər  daşnak  natiq  çıxış  edə­

rək  azərbaycanlıları  dilə  tutur  ki,  hökumətə  qarşı  iğtişaşlarda 

birgə  hərəkət  etsinlər.  Azərbaycanlılar  isə  bu  çağırışa  qəti  eti­

razlarını  bildirirlər.  Bu  zaman  natiqlərdən  biri  onları  hədələyir 

ki,  «hərgah  yığıncaqda  danışılan  sözləri  müsəlmanlar  qəbul 

etməsə,  «Daşnaksütyun»un  cəza  qoşunu  tərəfindən  böyük 

təhlükələrə  tuş  gələcəklər».

EHəmin  yığıncaqdan  sonra  erməni  millətçilərinin  söylədiyi 

bəla  öncə  Şuşanın  üzərinə  çökdü.  İğtişaş  axırda  Cəbrayıl  uyez- 

dinə  sirayət edib  25  varlı  ailədən  ibarət olan  Divanəli  kəndinə

143





Dostları ilə paylaş:
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   ...   138


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə