Standartlar: 5



Yüklə 82,51 Kb.

tarix30.12.2017
ölçüsü82,51 Kb.


Xavər  Əlizadə,  ADPU-nun  doktorantı,  Bakı  şəhəri, 

132-134  №-li  Təhsil  Kompleksinin  ibtidai  sinif 

müəllimi 

II sinif müəllimi “Təqvim” mövzusunun interaktiv metodla tədrisi  

Açar sözlər: təqvim, il, fəsil, həftə, gün 

Ключевые слова: календарь, год, сезон, месяц, неделя, день 

Key words: intenasiv, year, season, month, week, day 

Standartlar:    5.1.1.   Məlumatları      toplamaq      üçün    suallar      qoyur,    onları   

cavablandırır   və   şərhlər  verir. 



Məqsədlər:   ● Ayların   adını   və   sırasını  bilir; 

                        ●  1  ilin   12   ay   olduğunu   bilir; 

                        ● 1  ayın   30; 31   gün, fevral  ayının  28;29   gün   olduğunu   bilir

                        ● Verilmiş   tarıxı   təqvim   üzərində   qeyd   edir; 

                        ● Təqvim   üzərində   müxtəlif   məsələləri   həll   edir. 

 



Hadisələrin ardıcıllığını təqvimdə göstərə bilir. 

İş  formaları:  Əməkdaşlıq, cütlərlə iş, böyük və kiçik qruplarla iş 

İnteqrasiya: Ana  dili  (1.1.1,  1.2.1,  2.1.3) 

Təchizat: Bir  ilin   təqvimi  A4,   və  ya   A3   formatda ,  1  ayın   təqvimi, iş  

vərəqləri , noutnuk, proyektor, riyaziyyat-2, təqvimə aid tapşırıqlar 



Üsullar:  Beyin      həmləsi,      müşahidə,      müzakirə,      modelləşdirmə,    araşdırma,   

təqdimat. 



DƏRSİN   GEDİŞİ 

1.

 



Sinfin təşkili – 2 dəq. 

Sinfə  daxil  olub,  salamlaşdıqdan  sonra  davamiyyəti  yoxlayır,  dərsdə  iştirak 

etməyənləri qeyd edir, sinfi nəzərdən keçirir, lazım gələrsə tərbiyəvi təsir göstərilir 

və şagirdlər 4 qrupa bölünür.   Bu məqsədlə şagirdlərə üzərində  (2-1; 3-1; 4-1; 5-

1)    misallar    yazılmış    kiçik  kağızlar    paylanır.  Stollar  (1,  2,  3,  4)  nömrələnir, 

“Yaz”,  “Yay”,  “Payız”  və  “Qış”  adlandırılır.  İş  vərəqlərini,  vatman  kağızını, 

“riyaziyyat-2” dərsliyi və təqvimə aid tapşırıqlar qruplara paylayırlar.  



 

2.  Motivasiya  –    3    dəqiqə  :Uşaqlar      bu    gün      cizgi      filminin      qəhrəmanları   



bizim      qonağımız  olacaq.    Gəlin    əvvəl    onlara      baxaq.  (  Ekrana    Ələddin,  

Yasəmən  və  Cin  gəlir) (şək.1) 

 

M- Uşaqlar,  onların   geyimlərinə   baxın. Bu  bizim   dövrün   geyimləridir? Bəs  



vaxtı,  zamanı  biz   nə  ilə   ölçürük? (Uşaqlar   sadalayırlar). Uşaqlar   bəs  kim  

deyər,  1  ildəki  həftənin   günlərini ,   aylarını,  ayın  tarixini  bilmək   üçün   biz   

nədən   istifadə   edirik? (Ekrana   “təqvim”  yazılmış   digər   slayd  gəlir) (şək.2).     

  

Şəkil 1 



Şəkil 2 


 



Tədqiqat   sualı: Təqvim   necə   qurulur?  Ondan   necə  istifadə  edirlər? 

3.

 

Tədqiqatın   aparılması -10  dəqiqə:   



Ekrana   aprel    ayının  təqvimi    gəlir.  Üzərində    araşdırma   aparılır.  

Uşaqlar   suallara    cavab  verirlər (şək.3) 

                

 

M- Uşaqlar,  bəs  il   necə   yaranır?  (Cavablar   dinlənilir) 



Uşaqlar, əvvəllər   texnika   indiki   kimi    inkişaf et-

məmişdi.  Amma    səma  cisimləri      insanları  ta 

qədim  zamanlardan      maraqlandırırdı.  Məsələn,   

Mayalılarda  il  dekabrın  23-dən  başlayır,   

18   ay (  hər   biri   20 gün)   olurdu (şək.4)                                             

Sonra    qruplara      tapşırıqlar    yazılmış  iş  vərəqləri 

paylanılır və vaxt verilir. 

I.  “Yaz” qrupu. 1. Ayları   ardıcıllıqla   

xanalara   düzün (cədvəl 1) 

2.

 



Yaz fəslində hansı aylar var? 

3.

 



Bu aylarda olan tarixi günləri təqvimdə 

qeyd edin. 

4.

 

Qrup üzvlərindən kimin ad günü yaz 



fəslinə düşür? Həmin günü təqvimdə qeyd edin 

II. “Yay”   qrupu . 1. Hər  fəslə  aid   ayları   araşdırıb   altından  düzün (cəd.2). 

 

Şəkil 3 


Şəkil 4 

Cədvəl 1 




 

2.



 

Yay fəslində hansı aylar var? 

3.

 

Bu aylarda olan tarixi günləri təqvimdə 



qeyd edin. 

4.

 



Qrup üzvlərindən kimin ad günü yay 

fəslinə düşür? Həmin günü təqvimdə 

qeyd edin 

III. “Payız”   qrupu. 1. Günlərin   sayına   görə   

ayları   düzgün   qruplaşdırın (cədvəl 3). 

2.

 



Payız fəslində hansı aylar var? 

3.

 



Bu aylarda olan tarixi günləri təqvimdə 

qeyd edin 

4.

 

Qrup üzvlərindən kimin ad günü payız 



fəslinə düşür? Həmin günü təqvimdə 

qeyd edin 

 

IV. “Qış”   qrupu. 1. Fəsilləri ardıcıllıqla düzün (cəd. 4) 



2.

 

Qış fəslində hansı aylar var? 



3.

 

Bu aylarda olan tarixi günləri təqvimdə 



qeyd edin 

4.

 



Qrup üzvlərindən kimin ad günü qış fəslinə 

düşür? Həmin günü təqvimdə qeyd edin 

Qədim      misirlilər      üçün      üfüqdə      Sirus        ulduzu    parlayandan      sonra,    Nil   

çayında  baş verən  bir  daşqından   digərinə   qədər   müddət   1  il   sayılırdı. Bu 

hesablama 

 

 



 

 

 



 

Yaz 

Payız   Qış  

Yay 

 

 



 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 



 

Cədvəl 3 

Cədvəl 2 

Cədvəl 4 

Şək.6 

Şək.7 


Şək.7 

Şək.5 



 

Qədim  Misir  əkinçiləri  üçün  səpin  və  məhsul  yığılması  işlərinin  nə  vaxt 



başlanacağını  bilmək  çox  vacib  idi.  Vaxtı  hesablamaq  hökmdarlar,  tacirlər, 

sənətkarlar  üçün  də  lazım  gəlirdi.  Bax  onda  təqvim  meydana  çıxdı.  Ən  qədim 

təqvim  Ay  təqvimi  olmuşdur.  Bu  təqvimə  görə  Ayın  Yer  ətrafında  dövr  etməsi 

vaxtı  (yəni    Ayın  görünməsindən  onun  təkrar  görünməsinədək)    -  29,5  gecə-

gündüz, əsas vaxt ölçüsü kimi qəbul edilir. Ay üç on günlüyə, yaxud dörd həftəyə 

bölünür,  il  isə  12  aydan  ibarət  götürülür.  Hesablamanın  münasib  olması  üçün  bir 

ay, adətən 30 gecə-gündüz kimi qəbul edilir. 

İlk  Ay  təqvimi  Misirdə  miladdan  öncə  III  minillikdə  tərtib  edilmişdir. 

Miladdan  öncə  IX  əsrdə  aşşurlar,  sonra  isə  yəhudilər  həmin  təqvimdən  istifadə 

etmişlər. Bu təqvim sonralar Şərq ölkələrində geniş yayılmışdır. 

Miladdan 2780 il öncə Misir kahinləri tərəfindən 365 gündən ibarət il təqvimi 

hazırlandı. 

Müasir  dövrdə  təqvimin  daha  geniş  yayılmış  növü  Günəş  təqvimidir.  İlk 

Günəş  təqvimini  qədim  misirlilər  yaratmışlar.  Herodotun  məlumatına  görə 

Misirlilər  ilin  uzunluğunu  müəyyən  edə  bilmişlər  (365,  25  günəş  sutkası).  Onlar 

təqvimi  yaradarkən  Günəşin  nəzərdə  tutduqları  nöqtədən  çıxması  ilə  Sirus 

ulduzunun (70 gecə yoxa çıxdıqdan sonra) görünməsi və Nil çayının daşqınlarının 

başlanmasının  eyni  vaxta  düşdüyünə  dair  müşahidələrinə  əsaslanmışdılar.  Misir 

təqviminə  əsasən  il  365  gün,  hər  dörd  ildən  bir  isə  366  gün  hesablanırdı.  İl  dörd 

fəslə, 12 aya bölünürdü. Artıq qalan 5 gün isə ilahələrin şərəfinə bayram edilirdi. 

Ay  təqvimi  üzrə  ilin  uzunluğu  354  gecə-gündüzə  bərabərdir.  Ay  təqvimi 

Günəş təqvimindən 11 gücə-gündüz qısadır. 

Fəsillərin  hərəsi  üç  ay  hesablanmış  və  bu  bölgü,  əsasən  təsərrüfatla 

əlaqələndirilmişdir.  Azərbaycanda  xalq  arasında  fəsillər  belə  səciyyələndirilirdi: 

yaz bitirər, yay yetirər, payız götürər, qış ötürər. 

Ərəblər  ilin  başlanğıcı  üçün  Məhəmməd  peyğəmbərin  (s.ə.s.)  Məkkədən 

Mədinə  şəhərinə  köçməsi  (hicrət)  gününü  (miladi  tarixlə  622-ci  il  16  iyul) 

götürmüşlər. Müsəlman ölkələrində  geniş  yayılmış bu təqvim “hicri tarix” adı ilə 

məşhurdur. 

Şək.5 



 

Müasir təqvimin ilkin forması Romada qəbul edilmişdir. Miladdan öncə 46-



cı  ildə Roma  hökmdarı Qay  Yuli  Sezar Misirin Gücən  təqvimini  xüsusi  fərmanla 

öz ölkəsində tətbiq etdi. Sonradan bütün Avropa xalqları tərəfindən qəbul edilmiş 

bu  təqvim  tarixə  Yuli  (Yulian)  təqvimi  kimi  daxil  oldu.    İmperator  Oktavian 

Avqust həmin təqvimi daha da təkmilləşdirdi. İlin yeddinci ayı Qay Yulinin adı ilə 

iyul, səkkizinci ay isə Avqustun adı ilə avqust adlandırıldı. 

Miladın 321-ci ilində Roma imperatoru I Konstantin (indiki İstanbul şəhərinin 

əsasını qoymuşdur) həftənin bazar gününü istirahət günü elan etmişdir. Həmin gün 

işləmək, hətta qulları işlətmək qadağan edilmişdir. 

Roma monarxı Dionisi tarixdə ilk dəfə olaraq İsa peyğəmbərin anadan olması 

–  1  yanvar  gününü  uydurdu  və  532-ci  ildə  təqvim  ilini  həmin  gündən  başlamağa 

qərar  verdi.  Belə  güman  etmək  olar  ki,  Dion  532  rəqəmini  təsadüfdən 

götürməmişdir.  532  rəqəmi  19-un  28-ə  hasilindən  alınır.  19  ildən  bir  Ay 

fazalarının, 28 ildən bir isə Günəş ilinin günləri eyni vaxtdan başlayır. 

Yeni  ilin  yanvarın  1-dən  başlaması  Fransada  VIII  əsrdə,  İspaniyada  1556-cı 

ildən, Almaniyada 1621-ci  ildən, Rusiyada isə 1700-cü  ildən  (I Pyotrun  islahatına 

əsasən) həyata keçirilmişdir. 

1582-ci  ildə  Roma  papası  XIII  Qriqori  Günəş  sistemli  təqvimi  daha  da 

dəqiqləşdirdi.  Qriqoryan  təqvimi  adı  ilə  tarixə  daxil  olan  bu  vaxt  hesablanmasına 

hər yerdə “yeni stil”, Yuli təqviminə isə “köhnə stil” deyildi. 

Hal-hazırda   biz   Qriqoryan   təqvimindən   istifadə    edirik. 1 il 12 ay; 1 il 

Şək.8 



 

365/366  gün   olur.    1  ay 30/31  gün , fevral  isə  28/29  gün  olur.  Gəlin  indi 



də Yer kürəsi üzrə fəsillərin və ayların  düzülüş   ardıcıllığı ilə tanış olaq (şəkil 8).  

 4.Məlumatın    mübadiləsi - 5  dəqiqə:  Hər  qrup   öz  işini  təqdim   edir.  

İşçi  vərəqləri   yazı   taxtasından asılır. 

Sonra sinifdə  idman  dəqiqələri   keçirilir. 



5.Məlumatın   müzakirəsi - 10  dəqiqə:    

M- Uşaqlar, Yasəmənə    kömək   lazımdır.  Ələddinin   ad  gününü   

hesablayıb  tapmaq   lazımdır (şək.9). 

                                       

 

 

Ş-  30-17=13 



M-Afərin! Yasəmən   sizə   tapmaca  da   gətirib (şək.10). 

                                      

T1

 

Ş-Təqvim. 



M-  Düzdür. Afərin!  Gəlin   bir    tapmacanı da  tapaq (şək.11). 

Şəkil 9 


Şəkil 10 


 

                                       



T1

  

Ş-  İlin,  ayları,  günləri,  gecə  və  gündüz. 



M-Afərin   uşaqlar.  Gəlin  indi  də  Cinin   hazırladığı  testlərə   baxaq ( Uşaqlar   

göy,  qırmızı,   yaşıl  kartları   götürməklə verilmiş   sualları   cavablandırırlar) 

 

Ürə

 

 



 

Test 2 


Şəkil 11 

Test 1 



 

 



 

 

               



 

 

               



 

Test 3 


Test 4 

Test 5 



 

10 


Dərsin bu mərhələsində tədqiqatdan alınan nəticələri ümumiləşdirmək, onların 

düşüncələrini inkişaf etdirmək məqsədilə aşağıdakı sualları verirəm: 

M: Siz bu gün nə öyrəndiniz? 

Ş: Bu gün “Təqvim”i öyrəndik. 

M: 1 il neçə aydır? 

Ş: 1 il 12 aydır. 

M: 1 il neçə fəsildir? 

Ş: 1 il 4 fəsildir. 

M: İldə hansı fəsillər var? 

Ş: Yaz, yay, payız, qış. 

M: Yaz fəslində hansı aylar var? 

Ş: Yaz fəslindəki aylar: mart, aprel və maydır. 

M: Bu aylarda olan tarixi günlər hansılardır? 

Ş: Bu aylarda olan tarixi günlər aşağıdakılardır: 

8 Mart – Qadınlar günü; 

20-24 Mart – Novruz bayramı; 

31 Mart – Azərbaycanlıların soyqırımı günü; 

9 May – Qələbə günü; 

28 May – Respublika günü. 

M: Yay fəslində hansı aylar var? 

Ş: Yay fəslindəki aylar: iyun, iyul və avqust. 

M: Bu aylarda olan tarixi günlər hansılardır? 

Ş: Bu aylarda olan tarixi günlər aşağıdakılardır: 

1 İyun – Uşaqların beynəlxalq müdafiəsi günü; 

15 İyun – Milli qurtuluş günü; 

26 İyun – Silahlı qüvvələr günü 

1 Avqust – Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü. 

M: Payız fəslində hansı aylar var? 

Ş: Payız fəslindəki aylar: sentyabr, oktyabr və noyabr. 

M: Bu aylarda olan tarixi günlər hansılardır? 




 

11 


Ş: 15 Sentyabr – Bilik günü; 

21 Sentyabr – Beynəlxalq sülh günü; 

5 Oktyabr – Müəllimlər günü 

18 Oktyabr – Dövlət müstəqilliyi günü; 

12 Noyabr – Konstitusiya günü; 

17 Noyabr – Milli dirçəliş günü 

M: Qış fəslində hansı aylar var? 

Ş: Qış fəslindəki aylar: dekabr, yanvar və fevral. 

M: Bu aylarda olan tarixi günlər hansılardır? 

Ş: Bu aylarda olan tarixi günlər aşağıdakılardır: 

12dekabr – Ulu öndər Heydər Əliyevin anım günü; 

31 Dekabr – Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü 

1-2 Yanvar – Yeni il bayramı; 

20 Yanvar – Ümumxalq hüzn günü; 

21 fevral – Ana dili günü; 

26 fevral – Xocalı faciəsinin anım günü. 

İndidə gəlin məsələ həll edək. 

Məsələ 1. Ərzaq məhsulunun qutusu üzərində yazılmışdır: 

Buraxılış tarixi: 1 mart 2014-cü il. 

Son istifadə tarixi: 30 aprel 2014-cü il. 

Ərzağın istifadə müddəti neçə aydır? 

Cavab: Ərzağın istifadə müddəti 2 aydır. 

Məsələ 2. Aprel ayında neçə bazar ertəsi günü var? 

Neçə bazar günü var? Bu günlər ayın neçəsinə düşür? 

Cavab: 4, 7, 14, 21, 28-i bazar ertəsi, 6, 13, 20, 27-i bazar günləridir.  

6.Ümumiləşdirmə və nəticə - 5 dəq. 

Ümumiləşdirmək məqsədilə aşağıdakı tapşırıqları verirəm: 

Tapşırıq 1. 

Günlərinin sayı 28, 29, 30 və 31 olan ayların adını cədvəlin uyğun xanasına yazın 

(cədvəl 5). 




 

12 


                                              cədvəl 5 

28-29 


30 

31 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Sonra aşağıdakı suallarla yekunlaşdırma aparılır: 

M: Təqvim nə üçün lazımdır? 

Ş: Təqvimin bizim həyatımızda böyük rolu var. Fəsillər aylarla, insan yaşı illərlə, 

ərzaqların saxlanma müddəti günlərlə, bəzən aylarla, bəzən də illərlə ölçülür. 

Bunları bilməliyik ki, qutuların üzərində verilmiş tarixlərə baxıb vaxtı keçmiş 

ərzaqların istifadəsinin həyat üçün təhlükəli olduğuna diqqət yetirək. 

M: Biz bu gün nələr öyrəndik? 

Ş: - Vaxtı keçmiş ərzaqdan istifadə etmək olmaz. 

-

 



Verilmiş tarixi təqvimdə qeyd etmək 

-

 



təqvim üzərində müxtəlif məsələlər həll etmək 

-

 



1 ilin 12 ay olduğunu bilmək 

-

 



Hadisələrin ardıcllığını təqvimdə göstərmək 

-

 



Verilmiş cədvəl üzərində aylıq təqvim tərtib etmək 

-

 



1 ayın 28, 29, 30 və 31 gün olduğunu bilmək, ayların adlarını və sırasını 

sadalamaq. 

7.Yaradıcı tətbiqetmə - 5 dəq. 

Aşağıdakı cədvəli doldurmaqla aprel ayının təqvimini hazırlayın. 

B

az

ar



 

er



si

 

Ç



ərş

ənb


ə 

axş


amı

 

Ç



ərş

ənb


ə 

C

üm



ə 

axş


amı

 

C



üm

ə 

Ş



ənb

ə 

B



az

ar

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 



 

13 


 

8. Qiymətləndirmə və refleksiya – 3 dəq. 

Qiymətləndirmək üçün əvvəlcədən meyar cədvəli hazırlanır, divarda görünən 

yerdə asılır. Dərsin bütün mərhələsində  iş vərəqləri toplanır, təhlil edilməklə 

qruplar aşağıdakı kimi qiymətləndirilir. Qiymətləndirmə “*” işarəsi ilə aparılır.  

    Meyarlar 

 

 



  Qruplar 

Hər fəslə 

aid ayların 

ardıcılığını 

bilirlər 

Fəsillərin 

ardıcıllığını 

bilirlər 

Ayları 

günlərin 



sayına görə 

düzürlər 

Hər ayda 

olan tarixi 

günləri 

bilirlər 

Ərzağın 

istifadə 

müddətini 

təyin edə 

bilirlər 

“Yaz” 


***** 

***** 


***** 

***** 


***** 

“Yay” 


***** 

***** 


**** 

***** 


***** 

“Payız” 


***** 

***** 


***** 

**** 


***** 

“Qış” 


***** 

***** 


**** 

***** 


**** 

 

9.Evə   tapşırıq - 2  dəq. 

   Kosmonavtika   gününə   neçə   gün   qaldığını təyin edin.  

 

Хавер Ализаде 



Тема календарного плана во 2 классе обучение интерактивного метода 

РЕЗЮМЕ 

В статье изложено методика преподавание темы календарного плана в 2 

классе. 

Khaver Alizade 

Teaching method of in the second form interactive methods 

SUMMARY 

İt is given methods of interactive theme in this article 



 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə