T. C. Marmara üNİversitesi sosyal biLİmler enstiTÜSÜ İlahiyat anabiLİm dali



Yüklə 281.98 Kb.

səhifə2/147
tarix11.09.2018
ölçüsü281.98 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147

GİRİŞ 
Bu tez çalışması  İdil-Ural Bölgesinde misyonerlik faaliyetlerini Rusların 
Kazan’ı istilâsı tarihi olan miladî 1552 yılından başlayarak, 1917 Rus devrimine kadar 
kronolojik olarak incelemektedir. Çalışmada metot olarak bizatihî misyonerlerin kendi 
metotları olan kilise yöneticilerin atanma sırasına göre faaliyetlerinin tanımlanması ve 
bu sıra içinde kurumsal yapıların doğuşu, gelişimi ile misyona katkıları  sırası takip 
edilmiştir. Tezin İdil-Ural Bölgesiyle sınırlandırılması misyonun Türkler üzerindeki 
etkisinin kabulünü peşinen beraberinde getirmiş ve bir nevi Türkler üzerine Rus 
Ortodoks misyonu tanımlamasını geçerli kılmıştır. Ayrıca İdil-Ural Bölgesinde yaşayan 
Fin-Ugor kavimleri olan Çeremiş, Mari ve Votyaklar akraba kavimler olarak yeri 
geldikçe bu çerçevede kendine yer bulmuştur. Ancak tezin ağırlık merkezini müslüman 
Tatar, Çuvaş ve Kreşenler oluşturmuştur. Zira bölgede müslüman Türkleri temsilen 
Tatarlar ve Başkurtlar bulunurken hıristiyan ve eski Türk dinîne mensup Türkleri 
temsilen de Kreşenler ve Çuvaşlar bulunmaktadır.  
Batıda Rus tarihi ve Rus tarihi içindeki Rus olmayan toplulukları ve özelde 
Rusya’da yaşayan Türklerin hayatını inceleyen çalışmalar yenidir ve son 30 yıl içinde 
yoğun olarak çalışılmaya başlamıştır. Bu hiç şüphesiz Sovyet döneminde belgelere 
ulaşma zorluğundan kaynaklanmış bir durumdur. Maalesef aynı durum Türkiye’de de 
yaşanmış, Prof. Dr. A. Nimet Kurat ve Nadir Devlet’ten başka araştırmacılar bu alanda 
çalışma yapamamıştır.
1
 Batıda ise bu alanda en kapsamlı çalışma Daniel R. Brower ve 
Edward J. Lazerini tarafından hazırlanan ve İndiana Üniversitesi’nde 1997 yılında 
Russian’s Orient
2
 ismiyle basılan eserdir. Rus tarihini 1700 yılından 1917 yılına kadar 
bütün evreleriyle inceleyen bu çalışma seçkin makaleleri içermektedir. Ancak bizim 
çalışmamız misyonerlik kaynaklarıyla sınırlı olduğu için bu çalışmalar sadece 
girişimizde dünyada bu alanda yapılan çalışmalara değinmek üzere kullanılmıştır. Yine 
Aleksandr Bennigsen ve Chantal Lemercier-Quelquejains’in Les Mouvements nationaux 
                                                 
1
 Akdes Nimet Kurat, Rusya Tarihi Başlangıçtan 1917’ye Kadar, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1948; IV-
XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 
1972; Nadir Devlet, Rusya Türklerinin Milli Mücadele Tarihi (1905–1917), Türk Tarih Kurumu, Ankara 1999; 
1917 Ekim İhtilali ve Türk Tatar Meclisi, İstanbul 1998.  
2
 Daniel R. Brower-Edward J. Lazerini, Russian’s Orient İmperial Borderlands and Peoples 1700-1917, İndiana Universitiy 
Press, 1997; bu eserin 317-331 sayfaları arasında Rus tarihinin Sovyet öncesi ve sonrası yayınlanan araştırmaların 
bibliyografyasını görmekteyiz. Onlardan bazıları şunlardır: Edward Ammworth (ed.), Soviet Nationalitiy Problems, New York 
1971; Taras Hunczak (ed.) Russian İmperialism from İvan the great to the revolution, New Brunswick, New Jursey, 1974.  


 
2
chez les Musulmans de Russie: Le Sultangalievisme au Tataristan adlı eseri de (Paris 
1960) bu alanda yapılan çalışmaların öncüsü kabul edilmektedir. Bu eser, Nezih Uzel 
tarafından Türkçeye Rusya Müslümanlarında Milli Hareketler: Tataristan’da 
Sultangaliyevcilik (İstanbul 1981) adıyla çevrilmiştir. Bu iki eser, Rus tarihi çalışanları 
için genel bilgiler içermesiyle önemlidir. Ancak daha da önemlisi bu referans eserlerin 
ışığı altında yapılan iki yeni doktora çalışması vardır ki, ABD’nin İdil-Ural bölgesine 
verdiği önemin göstergesidir. Bu eserlerden ilki bizim de çalışmamıza kurgu yönünden 
katkıda bulunan hatta başlangıçta misyona bakışın anahtarı olan ve Paul William Werth 
tarafından 1996 yılında Michigan Üniversitesinde doktora tezi olarak hazırlanan Subject 
for Empire: Orthodox mission and imperial governance in the Volga-Kama region, 
1825–1881 adlı çalışmadır. Batı’da İdil boyuna ait misyon hareketinin değerlendirilmesi 
oşan bu ilk çalışma olan bu eser, Ortodoks misyonun bölgedeki çalışma usullerini, 
kilise, devlet ve özel misyoner teşkilatların fikri hareketlerin oluşumundaki etkilerini 
islam ve hıristiyanlık bilgisi ışığında incelemesiyle önemlidir.  Yine alanda ilk olan bu 
çalışma kaynaklarıyla da yeni çalışmalara  ışık olmuştur. Misyon hareketinin tarihi 
kaynaklarını arşiv, Rus kaynaklarının basılmış temel eserleri ve dönemin 
misyonerlerinin yazdığı eserler olarak göstererek yeni araştırıcılara ön ayak olmuştur.
3
 
Werth’den sonra yine hemen hemen aynı dönemdeki ihtidâ hareketini ki, bu Rus 
tarihinde “geri dönüş” olarak geçer Agnes-Kefeli Clay çalışmıştır. Krashen Apostasy: 
Popular religion education and the contest over Tatar identıty (1856–1917) adını 
taşıyan bu tez çalışması, dilekçeleri takip ederek Kreşen ihtidâsını nedenleri içeriği ve 
sonuçlarıyla tartışmış ve etken unsurlarını ortaya koymuştur. Yine malzemenin yeri ve 
kullanım  şekli açısından bu çalışma sonrakilere örnek olmuştur.
4
 Bu arada misyonun 
temsilcilerinden  İlminskiy’den sonra ikinci önemli kişi olan Yefimiy Aleksandroviç 
Malov da özel arşiviyle ülkemiz tarihçilerinden Saime Selenga Gökgöz tarafından 
çalışılmıştır. Saime Gökgöz’ün çalışması monografik bir çalışmadır ve XIX. yüzyıl İdil 
bölgesi misyon hareketi Malov’un gözlemleri ve bıraktığı malzemeyle 
değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda Gökgöz, Malov’un özel arşivinin ilk 25 defterini elde 
etmiş ve çalışmasını bu defterlerin içeriğiyle genişletmiştir. Malov’un defterlerinin 
                                                 
3
 Paul William WerthSubject for Empire: Orthodox mission and imperial governance in the Volga-Kama region, 
1825–1881 Basılmamış doktora tezi Universitiy of Michigan 1996. 
4
 Agnes Kefeli-Clay, Krashen Apostasy: Popular religion education and the contest over Tatar identıty, 1856–1917, 
Basılmamış Doktora Tezi, Arizona State University, Mayıs, 2001. 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə