T. C. Marmara üNİversitesi sosyal biLİmler enstiTÜSÜ İlahiyat anabiLİm dali



Yüklə 281,98 Kb.

səhifə35/147
tarix11.09.2018
ölçüsü281,98 Kb.
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   147

 
86
(kronikler) savaşın alanından bahsederken, şöyle yazmaktadırlar: “Savaş Kazan’dan 
Kama’ya,  İdil’den Oşit, Urjum, İlit’i geçerek Vyatka’ya kadar yayılmıştır. Kazan’dan 
Kama nehri boyunca 300 Verst (1 Verst=1,06 km), Volga’dan Vyatka’ya kadar 200 
verst yayılmıştır. Kazan’dan 4 gün boyunca yürümüşlerdir.”
307
  
Rusların bu cezalandırma seferleri neticesinde Kazan’ın kuzey, kuzeydoğu ve 
doğusundaki isyanlar bastırılmıştır. Lyvov kroniğinde  “isyancıların başkanlarının Rus 
komutanlarının yanlarına gelerek Moskova’ya itaat edeceklerine ve vergilerini 
ödeyeceklerine dair yemin ettikleri”
308
  yazılmaktadır. Fakat bu Moskova’ya tam itaat 
anlamına gelmiyordu, çünkü daha 1556 yılında aynı bölgelerde yeni isyanlar meydana 
çıkmıştır.  
1554 yılının yazından başlayarak diğer bölgelere göre daha saldırgan hareketler 
Mari halkının yaşadığı yerlerde vuku bulmuştur. Bu isyanın başında Rus kroniklerince 
“yüzbaşı” olarak ünvanlandırılan Mamiç-Berdi bulunmakta idi. Mamiç-Berdi Nogay 
Knezi Yusuf’la da irtibat kurmuş, 1554 yılının yazında Yusuf’un oğlu Ali-Akram 
(Süyümbike’nin kardeşi) 300 Nogay askeriyle Mamiç-Berdi’nin yanına gelmiş ve 
burada Çeremişlerin hanı ilan edilmiştir. Onların başkenti de Çalım şehri olmuştur.  
Nogay askerleri halkı soymaya, yaşlı ve kadınlara eziyet çektirmeye başlayınca 
onlara karşı halk ayaklanmış ve hepsini öldürmüştür. Nogay Hanının kafası kesilerek 
bir ağaca asılmıştır. Ayrıca ağaca  “Biz seni, bizi koruman için Han yaptık. Sen ise 
bunun yerine bizi soydun. Şimdi de senin kafan yüksek kazıkta hüküm sürsün” şeklinde 
bir not yazmışlardır.  İsyan eden Mari halkı, Moskova hâkimiyeti öncesi “Han 
idarecileri” tarafından isyana sürüklendiklerini anlamışlardı. Bununla birlikte isyanlar 
azalıyordu. Gerçi, 1555’de Mamiç Berdi askerleriyle birlikte İdil boyunu rahatsız 
etmeye devam etmiştir. Ancak zaman geçtikçe taraftarı azalmış ve itaatinde küçük bir 
birlik kalmıştır. En son ayaklanma ise 1556 yılının Mart ayında olmuştur.  İsyanların 
                                                                                                                                               
306
 PSRL, III, s. 281 
307
 PSRL, C. III, s. 282. 
308
 PSRL, C. III, s. 283. 


 
87
bastırılması 1556 yılının sonları ile 1557 yılının başlarında da devam etmiştir. 1557 
yılının Mayıs ayında, isyan bastırma işi sona ermiştir. 
309
 
Kazan’dan gelen Semön Yartsov IV. Ivan’a “isyanların bastırıldığını ve halkın 
vergi ödemeye başladığını, ayrıca Kazanlı knez ve mirzaların bir sosyal grup olarak 
ortadan kalktıklarını” bildirmiştir.
310
 Ortadan kalktı denilince, birincisi; bu knez ve 
mirzalar esir alınmışlar, ikincisi bazıları mağlubiyeti kabul ederek yeni idareye hizmet 
etmeye başlamışlar, üçüncüsü de yapılan savaşta ölmüşlerdir, anlamına gelmektedir.  
1552–1557 yılları arasında istilâ edilen Kazan hanlığı topraklarındaki 
ayaklanmalara Kurmış Uyezd (bölge)’indeki Mari ve Çeremiş ayaklanmaları da 
dâhildir. Özellikle Yadrin bölgesindeki Çeremişler
311
 aktif olarak bu harekete 
katılmışlardır. “Blagoveşen Manastırının Arhimandriti olan Maksim 1588 yılında 
manastıra ait toprakların ve köylerin Lugovaya ve Dağ Çeremişleri tarafından ele 
geçirildiğini bildirerek Çar’a şikâyet etmiştir. Maksim, yine Çeremişlerin Kazan 
savaşının sona erdikten sonra, (yani 1552’den sonra) Sura nehrinden İdil’e kadar olan 
yerlerde eşkiyalık yaptıklarını belirtmiştir. Bu şikâyet üzerine Çar Fedor İvanoviç 
(1584–1598), komutan F. İ. Krivoborskiy’i bu işle ilgilenmesini ve suçluları 
cezalandırmasını emretmiştir. Ancak 1594 yılında manastır kendilerine Çar tarafından 
bahşedilen topraklarına yeniden kavuşabilmiştir. Yadrin Çeremişleri manastıra ait 
sürülmüş tarla ve diğer mülklerine 40 yıl boyunca hâkim olmuşladır.”
312
  
1552–1557 yılları arasında meydana gelen isyanlar, Rus tarihi kaynaklarında 
devlete başkaldırı olarak görülmekte bu nedenle isyan olarak isimlendirilmektedir. 
Çağdaş Rus tarihçileri ise bu ayaklanmalara sadece feodal yapıya halkın cevabı olarak 
bakmışlar, müslüman-hıristiyan, egemenlik ve devlet açısından bakmamışlardır. Hatta 
Mari ve Çeremiş bölgelerindeki isyanların geçiştirildiğini, buradaki başkaldırının 
tamamen düzene karşı bir maddi başkaldırı olduğunu savunmaktadırlar. Ayrıca 
                                                 
309
 PSRL, C. III, s. 284. 
310
 PSRL, C. III, Bölüm I, s. 282. ; “21 Mart’ta Yüzbaşı Altış başkanlığında dağlı insanlar Çar’ın yanına geldiler ve 
onun düşmanı olan Mamiç-Berdi’yi teslim ettiler. Dağlı insanlar Mamiç’le karşılaşınca, onunla birleşmek 
istediklerini söylemişler, daha sonra ona içki içirerek onun 200 askerîni öldürmüşler, kendisini ise tutuklayıp Çar’ın 
yanına getirmişlerdir. Çar dağlı insanlara bu hizmetlerinden dolayı büyük hediyeler vermiştir.” 
311
 V. D. Dmitriyev, Oznaçeniyi Etnonima ‘Çeremişı’ v Russkih; zapadnoevropeyskih istoçnikah XVI-XVIII vv, (XVI-
XVIII. yy. Rus ve Batı Avrupa Kaynaklarında “Çeremişı” kelimesinin manası) adlı makalesinde Yadrin’deki 
Çeremişleri Çuvaşlar olarak kabul etmektedir, Uçenıya Zapiski, Çeboksarı, XXVII, s. 118–132. 
312
 Aktı Feodalnogo Zemlevladeniya; hozyastva,  Bl.. III,  Moskova 1961, s. 40 – 42, 51 – 56.  


 
88
Kazan’daki isyan ile Mordva ve Çeremiş isyanlarının tamamen farklı karakterde 
olduklarını savunmaktadırlar.
313
  
1550-60’lı  yıllardaki isyanların ve çatışmanın bir türlü bitmemesi 
merkezîleştirme konusunda tedbirlerin alınmasını kaçınılmaz kılmış ve “İzbrannaya 
Rada”
314
 hükûmetinin yaptığı adli, askeri, ekonomi ve kilise reformları uygulamaya 
konulmuştur. 1551 yılında Stoglav Katedralinde yapılması kararlaştırılan kilise reformu, 
devlet idaresinin kilise işlerine karışmamasını ve taht ile halk arasındaki birliğin 
pekişmesini sağlamıştır. Konseye katılanlar dinîn güçlenmesi ve inananların kilise 
ayinlerine Rus devleti ve hükümdarına karşı sadakati konusunda hemfikirdirler. 
Konseyde alınan bu kararnamenin manası  şöyle idi: “Din konusunda sağlam olan biri 
sivil hizmette de sebat edip, kendi görevlerini yerine getiriyordu. Bu prensibin hıristiyan 
olmayan nüfus arasında da uygulanması, o nüfusun hıristiyanlaştırılması anlamına 
geliyordu. Bundan dolayıdır ki, 1555 yılında toplanan konseyde de bu konular ele 
alınmıştır. Bu konular arasında Kazan yeparhiyasının
315
 açılışı da yer almıştır.
316
 
Çar  İvan Vasilyev, Kazan'ı terk etmeden önce şehri çeviren tahta kale 
duvarının yıkılıp yerine surlar yapılmasını emretmişti. İsyanlar Rus orduları tarafından 
kanlı bir şekilde bastırılınca bütün müslümanlara Kazan şehri yasaklanmış ve bugünkü 
Kazan gölünün yanına sürgün edilerek müslümanlara özgü bir mahalle kurulmuştur. 
(Eski Tatar kasabası)
317 
Kazan ve Sviyajsk yakınlarına bölgeyi hıristiyanlaştırma amacıyla (1555–
1557) Çeboksarı, Kokşaysk, Laişev ve Tetuşi,  şehirleri kurulmuştur. Bu şehirlerin 
kuruluş amaçlarından biri de bölgeye göre batı ve kuzeyde kalan Rus nüfusunu 
                                                 
313
 Makarov, a. g. e., s. 19; “1552-1557 ihtilallerinin tarihi değerlendirilmesi yapılırken Moskova hükûmetinin 
gönderdiği vali ve komutanların iktidarları çok şiddetli ve asabi olmuştur. Bunlara özellikle vergi toplama işinde 
rastlamak mümkündür. Toprak köleliğine karşı  çıkanlar idareci ve Rus tüccarlarına saldırmışlardır. Böyle vakalar 
1552 yılının Aralık ayında  İdil (Volga) bölgesinde Vasilsursk civarında da vuku bulmuştur. Bu tür olaylar çok sık 
meydana gelmiştir. Tatar ve Mari feodallerinin Moskova idarecilerine karşı propaganda yürütmeleri neticesinde bu 
karışıklıklar gelişmiş ve büyük isyanlara dönüşmüştür. Uçeyin-Tseyit ve Mamiç Berdi gibi isyan başkanlarının da 
feodal sınıf arasından çıkması rastlantı değildir. Kurmış bölgesindeki Mordva ve Yadrin Çeremişlerinin çalkantıları, 
1550. yıllarda İdil’de çıkan isyanların (antifeodal) feodalite karşıtı karakterini güçlendirmiştir.” 
314
 “İzbrannaya Rada” Çar IV. İvan’ın yakınlarından oluşan bir hükûmet ve 1546–1560 yılları arasında resmî nitelikte 
olmayıp, daha çok sınıf çatışmalarını ortadan kaldırmakla uğraşmıştır. Programları arasında İdil bölgesini Rusya’ya 
bağlama ve Kırım Hanlığı ile mücadele de yer almıştır. 
315
 Yeparhiya; Ortodoks kiliselerinde en büyük idari kısım, birimdir. Yeparhiyanın başında piskopos bulunurken, ilk 
yeparhiyalar knezlik bölgeleriyle çakışmaktadır 
316
 Makarov, a.g.e., s. 21 
317
 Mojarovskiy, a. g. e., s. 6. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə