T. C. Marmara üNİversitesi sosyal biLİmler enstiTÜSÜ İlahiyat anabiLİm dali



Yüklə 281.98 Kb.

səhifə54/147
tarix11.09.2018
ölçüsü281.98 Kb.
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   147

 
129
Rusları müslüman yapıyordu. 1743 yılında Yeni Vaftizliler Dairesinin merkezi 
Sviyajsk’ta müslüman Tatarlar 293 Çuvaşı, müslüman yapmıştır.
484
  
Tatarların hıristiyanlığa karşı bu duruşu, direnişi ve daha önemlisi başarısı 
Daire’nin başkanı Rahib Luka Konaşeviç’i daha da sertleştirmiş ve özel önlemler 
almasına neden olmuş; Sadece müslüman Tatarların hıristiyanlaştırılmasına dair birçok 
karar aldırmıştır. Meselâ, “1743 yılının 19 Kasım günü 1742 yılındaki kararı gerekçe 
göstererek”
485
 “Kazan ve çevresinde 536 mescit yıkılmıştır
486
, bu mescitlerin tümü de 
«yasaklanma kararı»ndan evvel dikilen mescitlerdir. 418 mescit daha Kazan istilâ 
edilmeden vardır. Diğerleri ise en az 200 yıllıktır.
487
  
Müslüman Tatarlar 1744 yılının Nisan ayında Senato’ya rica ederek yıkılan 
mescitlerinin yeniden yapılmasını istediler.
488
 Senato bu istek üzerine kararı yeniden 
gözden geçirdi, ayrıca müslüman ülkelerdeki Ortodoks kilisesine bağlı kiliselerin de 
devamlılığını sağlamak üzere belirli şartlar koyarak mescitlerin yeniden yapılmasına 
izin verdi. Dinî ibadetlerin yerine getirilmesine yarayan mescitlerin kuruluş  şartına 
uygun olarak, 22 Temmuz 1744 tarihinde Kazan’da bulunan Tatar mahallesinde 2, diğer 
yerlerde ise nüfus ve kanuna uygunluk şartıyla yeni mescitler kurulması kararı valiler ve 
ruhanî daire piskoposları tarafından imzalanmıştır. Yeni şartlara göre köylerde mescit 
yapılabilmesi için 200300 kişilik (erkek) müslüman nüfus olmakla birlikte Kreşen ve 
Rus nüfusun da bulunmaması gerekmektedir.
489
  
Ayrıca Yeni Vaftizliler Dairesi gücünü kullanarak Tatar çocuklarını zorla alıp 
Kreşen okullarına veriyor ve müslüman köylerin ortasına yine zorla kiliseler yapıyordu. 
Özellikle Kazan’da yaşayan müslüman Tatarlar zor durumda kalıyorlardı. Rahib Luka 
devamlı, halka açıktan açığa sokakta ve meydanlarda görkemli haç yürüyüşleri 
yaptırıyor, müslüman Tatarların arasında kiliseler kuruyordu, Kazan’daki müslüman 
mahallesine iki kilise yaptırmış, bu kiliselerin birinde de Kreşen okulu açmıştır.
490  
                                                 
484
 PSZ, C. XIII, No.9631. 
485
 PSZ, C. XI, No. 8664. 
486
 PSZ, C. XII, No. 8978. 
487
 Malov, O novekreşenskoy…, s. 95 
488
 Mescitlerin yıkılmasına dair ilk karar Kazan’ı istilâ eden Korkunç İvan tarafından verilmiştir, ikinci olarak aynı 
içerikte başka karar 1593 yılında Feodor İvanoviç tarafından tekrar edilmiştir; Aktı İstoriçeskiye, C. I, No.358. 
489
 PSZ, C. XII, No. 8978. 
490
Malov, O novokreşenskoy…... s. 91–92 


 
130
Yeni çıkan kanuna göre kilise mahalline mescit yapılması yasaklanmıştı, bu 
nedenle Kazan’da yaşayan müslüman Tatarlar mahallelerine mescit yapamazdı
491
 zira 
Ortodoksların kenarında bir yerde yaşıyorlardı. Bu gerçekten hareketle Senato 8 
Ağustos 1750 tarihinde Tatarların Tatar mahallesinden göç ettirilmesine yine manastır 
toprakları içinde ancak kiliselerden uzak bir yerde yeni yerleşim kurmalarına karar 
vermiştir. Bu kararın yerine getirilmesi neticesinde yeni Tatar kasabası Popovkinin; 
Kazan’daki Spaso-Preobrajenskiy manastırı topraklarında kurulmasını beraberinde 
getirmiştir.
492
 
Yeni kanunun Yeni Vaftizliler Dairesi ve rahipler tarafından sıkı bir şekilde 
takibi halk arasında  şiddetli huzursuzluğun çıkmasına neden olmuştur. 1750 yılında 
Kazan vilâyeti Tatarları Sinod’a “zorla hıristiyan yazıldıklarını kendilerini rahip 
Luka’nın zorla vaftiz ettiğini ve bilmeden vaftiz olduklarını” ve islam’a dönmek 
istediklerini bildirdiler. Bunun üzerine Sinod, gelenler üzerindeki organize hâli anlasa 
da yeni bir emir çıkararak, “ister gönüllü ister gönülsüz her halükârda vaftiz olacakların 
ellerinden gönüllü vaftiz olduklarına dair bir form almalarını” piskoposlarına 
bildirmiştir, ayrıca bu forma kendilerine ıristiyanlığı sevdiren ve öğreten 7 keşişin 
isimlerini de yazmaları zorunlu hâle getirilmiştir.
493
 Böylece 1750 yılı kararıyla cebren 
hıristiyanlaştırma en azından devletin işleyişi açısından sona erdirilmiştir. Luka 
hakkında bitmek tükenmek bilmeyen müslüman veya sair gayrı  Rusların  şikâyetleri 
Sinod’u 1755 yılında tekrar harekete geçirmiş ve onu Kazan’daki görevinden alarak 
Belagorod’a piskopos atanmıştır. Yerine piskopos olarak St. Petersburg’daki Yüksek 
Senato üyesi Kolemenskiy Gavril Krementskiy atanmıştır.
 494
   
Krementskiy, Yüksek Senato üyesi olarak Kutsal Sinod’a gelen şikâyetlerden 
Kreşenlerin ve müslüman ahalinin durumlarını bilmekteydi, bu nedenle bölgedeki 
huzursuzluğu düzeltmeye en yatkın piskopos olmuştur. Nitekim Piskopos Krementskiy 
                                                 
491
 “1556 yılında Kazan müslümanları Ruslara karşı isyan ettiler, bu isyan bastırıldığı zaman Çar Korkunç İvan 
Tatarların Kazan şehri sınırları içine girmesini yasakladı. Bunun üzerine Tatarlar Kazan şehrinden sürülüp yakın bir 
yere yerleştirildiler (Bulak yakınları). Piskoposluk bu kasabaya iki kilise yaptırdı. kiliseler islamı buradan silip atmak 
için yapılmıştır, görüşü bütün müslüman Tatarların ortak düşüncesidir.”  Mojarovskiy, a.g.e., s. 44 
492
 PSZ, C. XIII, No: 9791. 
493
 PSZ, C. XIII, No. 9828. 
494
 Malov, a. g. e., s. 152, 164, 176. 


 
131
döneminde Sinod’a intikal eden bir şikâyet yoktur, zaten onun döneminde Ortodoks 
olmayanlardan vaftiz olanlara dair de bilgi yoktur.
495
 
1758–59 yıllarında piskoposluk ruhanî dairesinde yaptırdığı bir teftişle birçok 
eski ve Yeni Kreşenin, hıristiyanlığa ait inanç ve ibadet esaslarının en temel noktalarını 
bile bilmediklerini, kiliseye gitmediklerini, keşiş ve papazlara saygı duymadıkları 
gerçeğini görünce yeni Kazan piskoposu 1760 yılının Ocak ayında bir emir 
yayınlamıştır. Bu emre göre;. Kreşenlerin her birine yedi dua öğretilmesi, Kreşenlerin 
dinîn gerekliliğini yerine getirip getirmediklerini devamlı kontrol edilmesi, raporlarla 
Vaftizliler Dairesine bildirilmesi, devamlı surette Kreşenleri gözetimde tutulması 
tedbirleri vardı.
496
  
1740 yılından 1756 yılına kadar Yeni Vaftizliler Dairesi devletin 
piskoposluktaki misyon faaliyetini yürüten en önemli kurumudur ve bu kurum Piskopos 
Gavril Krementskiy dönemine kadar zor, baskıyla Ortodokslaştırma usulünü 
benimsemiş, daha sonra artan baskılarla metodunu değiştirmek zorunda kalmıştır. 
Kazan vilâyeti Tatarları 1756 senesinde devletin Kreşen olmayan ahaliye karşı 
yumuşadığını görünce, yaşadıkları köylere mescit yaptırmak için Senatodan tekrar izin 
istemişlerdir. Müslüman Tatarların bu izin başvuruları gerekçelerinde isteklerinin 
kararlara ters geldiğini bildikleri, ancak köylerde çok az Kreşen olduğunu onların da 
kolaylıkla diğer köylere taşınabileceğini belirtmeleri kayda değerdir. Bu arada yeni 
vaftizlilerin iskânı  işine Yarçov’un yerine Veçeslav atanmıştır. Veçeslav da Kreşen 
Tatarların müslüman Tatarlardan, köy köy ayrılması fikrini desteklemektedir. Zira aynı 
ortamda yaşayan Kreşenler Tatarların -ve diğer soydaş Kreşenlerin- akrabalarından 
etkilenip tekrar müslüman olmaları bir vak’a idi. Ayrıca çok az müslüman Tatar 
köyünde Kreşen yoktu ve köylerde müslümanlara göre 1/10 nüfusa sahiplerdi, 
taşınmaları bu nedenle hem kolay hem de gelecek için, misyoner perspektifine göre 
gerekliydi. Taşınma işinde görevli gözetmen Veçeslav şu gözlemi aktarıyordu: 
 “Bana göre, bir taraftan Kreşenleri, Kreşen olmayanlardan ayırmak lazımdır, çünkü onların bir 
arada bulunmaları, Kreşenlerin islama dönme tehlikesini yaratır ve diğer taraftan da onların üzerindeki 
nezaretimizi zorlaştırır, başka dinden olan Tatarların taşınması mümkün değil, onların sayıları çok, 
                                                 
495
 Malov, a.g.e,. s. 180. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə