T. C. Marmara üNİversitesi sosyal biLİmler enstiTÜSÜ İlahiyat anabiLİm dali



Yüklə 281,98 Kb.

səhifə60/147
tarix11.09.2018
ölçüsü281,98 Kb.
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   147

 
144
Rus zâbitleri ve münevverlerinin Batı Avrupa ile yakından temasları neticesinde iki 
cereyan hasıl olmuştu. Bu cerayanlardan biri felsefi diğeri siyasidir. Felsefi cereyan 
taraftarları, Alman felsefecilerin etkisi altındaydı ve rus tarihini, rus hayatını bu 
prensipler üzere kurmayı tavsiye ediyorlardı. Daha mühim olan siyasi cerayana gelince 
bu hareketin mensupları: Avrupa’daki idare sistemini istiyorlardı… Gizlice 
teşkilatlanmaya başladılar ve ilk olarak 1816’da Kurtuluş Birliği adıyla bir cemiyet 
kurdular. Bu cemiyetin amacı Rusya’da bir meşrutî sistem kurmaktır.  İki yıl sonra 
Refah Birliği adıyla yeniden örgütlenen bu cemiyet Kuzey ve Güney olmak üzere iki 
şubeye bölünmüştür. Güney şubesinin başkanı Albay Pestel’dir.”
526
 Cemil Meriç Rus 
siyasi ve fikri hareketinde önemli olan Petsel (1793-1826) için “ 1814 Fransa savaşına 
katıldı. Liberal düşünceleri benimsedi, birçok gizli teşkilat kurdu ve devrimci 
görüşlerini bir anayasa taslağı haline getirerek Russkaya Pravda’da yayınladı” 
demektedir.   
Rus subaylarının bu gizli hareketleri 1825 yılının Aralık ayında çıkacak ve 
Rusya’yı sonraki yıllarda derinden etkileyecek Dekabiristler
527
 isyanına neden olmuştur. 
“I. Aleksandr’ın 1825 yılında ölümünden sonra Nikola Pavloviç ile Kontantin 
Pavloviç’ten birinin tahta geçmesi gecikmiş, Kontantin’in zor kullanılarak vazgeçiridiği 
dedikoduları ortaya çıkmıştır. Bu karışıklığı  fırsat bilen Kuzey ve Güney birlikleri 
harekete geçmiş, ordu içinde bu görüşleri yaymıştır. St. Petersburg’da bütün alaylar 
muntazaman biat ederken Moskava ve Leib Granader alayları biat etmemiş ve 
Petersburg’un Senato meydanına yürümüşlerdir.  İsyanı tertip edenler kalabalığı 
harekete geçirmeyince Çar Nikola (1825-55) ihtilâlcilerin etrafını sarmış ve kanlı 
şekilde bu isyanı bastırmıştır.”
528
 
Cemil Meriç, Dekabiristlerin hareketini “bir muma benzetmiş, aniden parlayıp 
söndü” demiştir. Ayrıca bu tarihlerde “Rus elitinin henüz idarî yapıyı değiştirecek 
                                                                                                                                               
525
 Kurat, Rusya Tarihi, s. 299 
526
 Kurat, Rusya Tarihi, s. 313-14 
527
 Ayaklanma Aralık ayında olmuştur, bu nedenle bu ayaklanmaya katılanlara Dekabirist denmiştir. 
528
 Kurat, Rusya Tarihi, s. 317-18 
 


 
145
olgunlukta olmadığını düşünmektedir. Ancak bir nesil sonraki yazarlara güçlü bir 
şekilde etki ettiğini ve şuur verdiği gerçeğini de dile getirmiştir.
529
  
1802-1803 yıllarında askerî mekteplerin yanında sivil mekteplere de ihtiyaç 
duyulunca, Ortodoks düşüncesi sivil mekteplere de sirayet etmek durumunda kalmıştır. XIX. 
yüzyılda yetişen Rus entelektüelleri, bu nedenle aynı zamanda Ortodoks mistşğidir ve bu 
yüzyıldaki Ortodokslaştırma stratejisine önemli katkıları vardır.   
I. Nikola tahta geçtiği gün ayaklanmayla karşılanmıştı, ancak Çar Nikola bu olayın 
da etkisiyle tahta geçer geçmez şiddete dayalı bir istibdat rejimi uygulamaya başlamıştır. 
Nikola, Ortodosluğa bağlı eski Rus çarlığını Rus düşüncesine göre diriltmek istemiş, Bunun 
için siyasî polis birliği kurmuş ve farklı düşünen Rus yazar ve entelektüellerini takip ettirmiş, 
yakalatmış, asmış veya Sibirya’ya sürgüne göndermiştir.
530
        
Resmî Rus milliyetçiliğinin arkasındaki fikir babası I. Nikola, 1848–49 yıllarında 
Fransa’dan Merkez ve Doğu Avrupa’ya yayılan akımların etkisiyle Milli Eğitim bakanı Sergei 
Uvarov’un eğitim sistemi ve yayınlarına saldırıların artması üzerine, Eğitim Bakanı Sergei 
Uvarov’u uyarmıştır. Fransız modeli bir milliyetçiliğin Rusya’da yayılmasından korkan 
Nikolas, Uvarov’un sansür konusunda yeterli kontrolü sağlayamadığını ve üniversitelerde 
tehlikeli bir grup aydını barındırdığını belirtmiştir.
531
 Bu nedenle 1848 sonrası dönem Rus 
imparatorunun isteklerinin yerine getirildiği bir dönem olmuştur. Resmî milliyetçilik projesi 
Uvarov’un istifası ve Nikola’nın 1855’teki ölümüyle de sona ermiştir.
 532
 
I. Nikola’nın sistemine son darbe, Kırım savaşıdır. Bu savaş Rusya’nın askeri, siyasi ve 
sosyal sisteminin zayıflığını göstermiştir. Âlimler büyük reformların bu çöküşle ilgili olmadığını 
savunmakta, reform sürecini savaştaki başarısızlığa bağlamaktadırlar. Bu savaş, islamiyeti temsil 
eden Tatarlarla Rus devleti arasındaki bağı tekrar sorgulatmıştır. Devlet yetkililerini savaş boyunca 
İdil-Kama bölgesinde oluşan yeni siyasal durum konusunda oldukça endişelendirmiştir. Ayrıca 
devlet, savaş esnasında Tatarlar arasında asker toplarken epeyce zorlanmış, Tatarların askerden 
kaçmak için bahaneler uydurmuş, askere gelenlerin çoğunlukla Ruslar olduğunu fark etmişlerdir. 
                                                 
529
 Cemil Meriç, Mağaradakiler, s. 67 
530
 Meriç, a.g.e., 68 
531
 Paul William Werth, Jubjects of Empire: Ortodoks mission and Imperial govarnance in the Volga-Kama, 1825–
1881, basılmamış doktora tezi Michigan 1996, s. 340   
532
 Cynthia H. Whittaker, The Origins of Modern Russian Education: An İntellectual Biograpf of Count Sergei 
Uvarov, 1786–1855, (DeKalp, 1984) s. 213–246 


 
146
Neticede Devlet yetkilileri Tatarları askere alabilmek için ayrı bölgeler açmak zorunda 
kalmış ve asker kaçaklarına karşı sert önlemler almaya çalışmıştır. Tatarların askerlikten 
kaçması islamiyetle ilgili değildi, ihanet de etmemişlerdir. Askerlikten kaçış nedenlerini 
açıkça ifadeden kaçınmışlardır. Daha sonra bu kaçış, Tatar ihanetin belgesi olarak 
yorumlanmıştır. Kırım Savaşı Ruslar için bir savaş olarak tarihe geçerken, Tatarlar için 
imparatorluğa bağlılık sınavı olmuştur.
 533
 
I. Nikolas’ın ölümü ve savaş sonrası II. Aleksandr (1855-1881) ile birlikte bir 
grup reformcu bürokrat başa geçmiş, yoğun bir reform programı uygulamaya 
başlamıştır. Bu o dönemde iyimser bir dönem olarak algılanmıştır, zira devlet reformları 
uygularken halkın görüşlerine de değer vermiştir. Yani 1850–60 arası Rus devleti için 
yeni bir dönemin açıldığını göstermesi bakımından önemli bir tarih olmuştur.  
1860’larda devlet sistemi önemli yeniliklerle karşılaşmış, uzun süren 
hazırlıklar sonucu olarak kölelerin serbest bırakılması kimseyi mutlu etmemiştir. Birçok 
toprak ağası yeni durumla çıkarlarının zarar gördüğünü ve anayasa oluşturulurken 
haklarının göz ardı edildiğini düşünmüştür.
534
 “Çiftçiler yeni anayasanın kendilerine 
tam bir özgürlük sağladığını  öğrenince dehşete düştüler.  İki yıl zarfında kırsal alanda 
herhangi bir değişim yapılmadı ve daha sonra da, topraklarına para ödemek zorunda 
kaldılar. Bu nedenle 1861’de çiftçi ayaklanması çıkmıştır. Rus köktendincileri siyaseten 
zayıfladı, reformcular ön plana çıkmaya başladı. Manifostalar, öğrenci gösterileri ve St. 
Petesburg yangınları 1863’teki Polonya isyanı ve 1866’da II. Aleksandr’a suikast 
girişimi tepkiyi daha da artırdı.”
 535
 “Bu arada bürokrasi yaklaşımları ve alışkanlıkları 
tekrar kendinî göstermeye başladı ve reformlar yavaşlamaya başladı.”
536
 Tabii ki 
reformun gücü tamamen kaybolmadı. Fakat isyanlar, yönetim alışkanlıkları, yeni 
fikirlerle 1860’ların sonlarına doğru rejim, isyanlara karşı daha tutucu ve duyarlı 
olmaya başladı. 
                                                 
533
Michael Stanislawski, Tsar Nicholas and the Jews: The Transformation of Jewish Society, 1825-1855 
(Philadelphia, 1983) s. 13-34 
534
 Werth, a. g. e.,341 
535
 1860 olayları için bakınız;  Albott Gleason, Young Russia: The Genesis of Russian Radicalism in the 1860s 
(Newyork 1980)  
536
 Bakınız; S. Frederick Star, Decentralization and Self-Goverment in Russia, 1830–1870, (Princeton 1972). 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə