Targeting: what promises do country



Yüklə 0,6 Mb.

səhifə15/19
tarix14.09.2018
ölçüsü0,6 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

28 

 

Şəkil 23. Daxili bazarda bankların sayı (AZN)

 

 

Şəkil 24. Xarici bazarda bankların sayı (USD) 



 

 

Mənbə: AMB 

 

Şəkil 23-də daxili banklararası bazarda aylıq kredit (AZN) əməliyyatlarını aparan bankların 



sayı  (cəmi  və  30  günədək  kreditlər)  təsvir  edilmişdir.  Yuxarıdakı  mülahizələrə  görə,  həmin 

göstəriciləri  əməliyyatların  sayı  üçün  təxmini  göstərici  kimi  qəbul  edə  bilərik.  Bu  halda,  aylıq 

əməliyyatların sayı 30 günədək kreditlər üzrə 6 ədədini, cəmi kreditlər üzrə 16 ədədini ötmür ki, 

bu banklararası bazar üçün kifayət qədər kiçik rəqəmdir.  

Şəkil 12 və 16-da, daxili bazarada müvafiq olaraq cəmi və 30 günədək kreditlər üzrə median 

faiz  dərəcələri,  10%-90%  persentil  faizləri  ilə  birgə  təsvir  olunmuşdur.  Cəmi  kreditlər  üzrə 

median  faiz  dərəcəsi  2007-ci  ildən  enmə  tendensiyası  nümayiş  etdirsə  də,  müvafiq  persentillər 

üzrə  faiz  fərqi  artmağa  başlamışdır.  Ümumiyyətlə,  əgər  statistik  məlumatların  keyfiyyətində 

problem olması ehtimalını bir kənara qoysaq, persentil faizləri fərqinin böyük olmasını bir sıra 

mülahizələrlə  bağlaya  bilərik.  İlk  olaraq,  bazarda  seqmentasiyanın

18

  mövcud  olması  persentil 



fərqlərinin  böyük  olmasının  səbəbi  kimi  göstərilə  bilər.  Belə  ki,  bazar  seqmentasiyası  hadisəsi 

bazarda vahid orta faizin deyil, bir neçə fərqli orta bazar faizinin hakim olmasına gətirib çıxara 

bilər.  Bu,  ona  görə  baş  verir  ki,  bazar  seqmentasiyası  arbitraj  imkanını  ortadan  qaldırır  və 

bazarda  eyni  anda  bir  neçə  orta  faizin  mövcud  olmasına  şərait  yaradır.  İkinci  olaraq,  bazarda 

rəqabət şəraitinin aşağı olması da müvafiq fərqin böyüməsinə gətirib çıxara bilər.  

Düzdür, persentil fərqlərinin böyük olması ilə bağlı səslənən mülahizələrə əks arqument kimi 

bankların  idiosinkratik  (məxsusi)  risklərini  də  göstərmək  olar.  Başqa  ifadə  ilə,  bankların 

idiosinkratik  riskləri  onlara  verilən  kreditlər  üzrə  faiz  dərəcələrinin  əhəmiyyətli  fərqlənməsinə 

gətirib  çıxarır.  Lakin  belə  olduğu  təqdirdə,  həmin  bankların  idiosinkratik  risklərinin  2007-ci 

ildən kəskinləşməyə başlama səbəbini izah etmək lazım gəlir. Düşünürük ki, belə bir səbəbi izah 

etmək  çətindir  və  bu  arqument  o  qədər  də  inandırıcı  səslənmir.  Beləliklə,  cəmi  kreditlər  üzrə 

10%  və  90%  persentil  faizləri  fərqinin  dövr  ərzində  böyüməsi  banklararası  bazarda  mümkün 

bazar seqmentasiyasının kəskinləşməsi fikrini gücləndirir. Qeyd edək ki, bu mülahizələr mövcud 

praktiki təcrübə və ekspertlərin rəyləri ilə də üst-üstə düşür. 

                                                           

18

  Bazar  seqmentasiyası  bazarın  müxtəlif  seqmentlərə  bölünməsinə  və  hər  seqmentə  (qrupa)  daxil  olan  iştirakçılar 



üzrə müxtəlif qiymətlərin təyin olunmasına imkan verir.  

0

2



4

6

8



10

12

14



16

18

ya



n

iy

un



noy

a

p



r

se

nt



fe

v

iy



ul

de

k



m

a

y



okt

m

a



rt

a

v



q

ya

n



iy

un

noy



a

p

r



se

nt

fe



v

iy

ul



de

k

m



a

y

okt



m

a

rt



a

v

q



ya

n

iy



un

noy


a

p

r



se

nt

2003



2004

2005


2006

2007


2008

2009


2010

2011


2012

2013


2014

cəmi 


30 günədək 

0

1



2

3

4



5

6

7



8

9

ya



n

iy

un



noy

a

p



r

se

nt



fe

v

iy



ul

de

k



m

a

y



okt

m

a



rt

a

v



q

ya

n



iy

un

noy



a

p

r



se

nt

fe



v

iy

ul



de

k

m



a

y

okt



m

a

rt



av

q

ya



n

iy

un



noy

a

p



r

se

nt



2003

2004


2005

2006


2007

2008


2009

2010


2011

2012


2013

2014


cəmi 

30 günədək 




29 

 

Rezident  bankların  daxili  bazarda  xarici  valyutada  (ABŞ  dollarında)  veridyi  kreditlər 



haqqında  da  oxşar  mülahizələri  söyləmək  mümkündür  (Şəkil  13-14  və  Şəkil  17-18).  Düzdür, 

müqayisə  etdikdə,  bazardakı  əməliyyatların  həcmi  milli  valyutadakı  əməliyyatlardan  bir  qədər 

yüksəkdir. Belə ki, 2003-2014-cü illər ərzində dollarda aparılan cəmi kredit əməliyyatlarının orta 

aylıq həcmi 420 min manat, son 4-5 ildə isə 900 min manata çatsa da, bu əməliyyatların həcmi 

hələ də kiçik olaraq qalmaqdadır. 30 günədək verilən kreditlərin orta həcmi 260 min manat, son 

dövrlərdə isə 530 min manat təşkil etmişdir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, cəmi və 30 günədək 

verilən  banklararası  kreditlərin  həcmi  bank  sisteminin  ay  ərzində  verdiyi  kredit  (ABŞ  dolları) 

portfelinin müvafiq olaraq 0.09% və 0.06%-ə bərabərdir.  

Sonda,  bankların  xarici  bazarlarda  qeyri-rezident  banklardan  götürdüyü  kreditlərlə  bağlı  da 

bəzi  məsələləri  qeyd  etmək  istərdik.  Məlumatların  təhlili  göstərir  ki,  xarici  bazarda  aylıq 

əməliyyatların  həcmi  daxili  bazarla  müqayisədə  on  dəfələrlə  yüksəkdir.  Belə  ki,  2003-2014-cü 

illərdə  orta  aylıq  cəmi  kredit  əməliyyatlarının  həcmi  6.5  mln  manat  ətrafında  qərar  tutmuşdur. 

Son bir neçə il istisna olmaqla, cəmi kredit əməliyyatlarının 90%-ni 30 günədək verilən kreditlər 

təşkil  etmişdir.  Şəkil  24-də  bankların  qeyri-rezident  banklar  ilə  apardıqları  aylıq  əməliyyatların 

sayı  təsvir  edilmişdir.  Məlum  olur  ki,  bankların  xarici  bazardakı  əməliyyatlarının  sayı  xeyli 

azdır.  Hətta,  həmin  əməliyyatların  sayı  daxili  bazarda  aparılan  əməliyyatların  sayından  da 

kiçikdir. Bu isə onunla izah oluna bilər ki, xarici bazara çıxmaq imkanı olan bankların sayı daxili 

bazarda iştirak edən bankların sayından kiçikdir.  

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  burada  qəti  mülahizələr  yürütməkdə  çətinlik  çəkməyimiz  bazarla 

bağlı  statistik  göstəricilərin  keyfiyyətində  mövcud  olan  problemlərlə  əlaqədardır.  Bu 

problemlərin  gələcəkdə  aradan  qaldırılması  bazarla  bağlı  daha  əsaslı  fikirlər  söyləməyə  imkan 

verəcəkdir.  

 

4.3.

 

Faiz transmissiyası kanalı 

Əvvəlki  bölmələrdə  də  qeyd  etdiyimiz  kimi,  likvidlik  idarəetməsi  mərkəzi  bankın  faiz 

transmissiyasının  ana  elementidir.  Bəzi  tədqiqatçılar  göstərir  ki,  AMB-nin  siyasət  faizlərinin 

bank  faizlərinə  əhəmiyyətli  transmissiyası  mövcuddur  (Cəmilov  (2012),  Almarzoqi  və  Naceur 

(2015)).  Lakin  AMB-nin  siyasət  çərçivəsinin  təsbit  məzənnə  hədəflənməsi  olduğunu  nəzərə 

alsaq  və  kamil  kapital  mobilliyi  şərtinin  ödəndiyini  fərz  etsək,  örtülməyən  faiz  dərəcələri 

paritetinə  görə  ölkə  faiz  dərəcələrini  xaricdən  idxal  etməlidir.  Başqa  sözlə,  Mandelin  məşhur 

“İmkansız  üçlük”  prinsipini  xatırlasaq,  təsbit  məzənnə  rejimi  həyata  keçirən  mərkəzi  banklar 

müstəqil  faiz  siyasəti  formalaşdıra  bilməzlər.  Lakin  bəzi  tədqiqatçılar  natamam  kapital 

mobilliyinin  mövcudluğu  şəraitində  təsbit  məzənnə  rejimini  mənimsəyən  mərkəzi  bankların 

müəyyən  dərəcədə  müstəqil  siyasət  həyata  keçirə  bildiklərini  göstərirlər  (Mishra,  Montiel  və 

Spilimbergo (2010), Mishra, Montiel və Pedroni (2012)). Lakin banklararası bazarın zəif inkişaf 

etdiyini  və  bank  sektorunun  izafi  likvidlik  problemini  nəzərə  alsaq,  təsbit  məzənnə  rejimini 

mənimsəmiş  Mərkəzi  Bankın  faiz  qərarlarının  bank  faizlərinə  transmissiya  effektinin 

mövcudluğunu ortaya çıxarmaq çətindir (Məmmədov və Əhmədov (2014)). 

 

 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə