Targeting: what promises do country



Yüklə 0,6 Mb.

səhifə2/19
tarix14.09.2018
ölçüsü0,6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19

 

Mərkəzi bankın ən qısamüddətli faizləri müəyyənləşdirməsi isə onun əməliyyat çərçivəsinin 



effektiviliyinə  bağlıdır.  Mərkəzi  bankın  əməliyyat  çərçivəsi  onun  likvidlik  idarəetməsi  və  pul 

bazarında formalaşan faizləri kökləməsi

4

 üçün zəruri olan alətlər toplusu kimi tərif olunur (ECB 



(1999)).  Likvidlik  idarəetməsi  çərçivəsində  monetar  qurum  mərkəzi  bank  puluna  (ehtiyat 

pullara)  yaranan  tələbi  və  təklifi  idarə  etməklə  gecəlik  faizlərin  banklararası  bazarda 

formalaşmasını  müəyyən  edir.  Bankların  ehtiyat  pullara  tələbi  isə  institusional  çərçivədən  və 

günlük  likvidlik  ehtiyacının  ödənilməsi  zərurətindən  doğur.  Ehtiyat  pulların  təklifi  üzərində 

monopolist hüquqa malik olan mərkəzi bank effektiv likvidlik idarəetməsi və adekvat əməliyyat 

çərçivəsi ilə qısamüddətli faiz dərəcəsini arzu etdiyi səviyyədə təsbit edir. Başqa sözlə, mərkəzi 

bank  marjinal  likvidlik  təklifini  müəyyənləşdirdiyindən  qısamüddətli  faizləri  kökləmək  imkanı 

əldə edir ki, bununla o, faiz impulslarını gəlirlilik əyrisi boyunca müxtəlif müddət strukturu üzrə 

ötürə bilir (ECB (1999)).   

Beləliklə, bizim bu məqalədə tədqiq etdiyimiz əsas sual qabaqcıl mərkəzi bank təcrübələrinə 

dayanan  İH  rejiminin  zəruri  əməliyyat  çərçivəsi  və  AMB-nin  mövcud  çərçivəsinin  bu 

istiqamətdə  təkmilləşdirilməsidir.  Borionun  (1997)  da  yerində  qeyd  etdiyi  kimi,  əməliyyat 

proseduraları monetar siyasətin ən az görünən üzüdür. Çox vaxt, pul siyasətindən bəhs edərkən 

və ya siyasət qərarlarının transmissiyasından danışarkən texniki təfsilata enmir, əksinə, prosesin 

əməliyyat  çərçivəsinin  qüsursuz  işlədiyini  düşünürük.  Halbuki,  praktikada  çox  vaxt  bu  baş 

vermir  –  faiz  transmissiyanın  baş  tutması  əməliyyat  çərçivəsinin  işləməsi  fərziyyəsinə  yox, 

faktiki effektivliyinə bağlı olur.  

Monetar siyasətin əməliyyat çərçivəsi ilə bağlı, xüsusilə, Azərbaycan kimi keçid ölkələrində 

həyata keçirilən pul siyasəti ilə bağlı araşdırmaların nisbi azlığını nəzərə aldıqda bu araşdırmanın 

müvafiq  ədəbiyyata  töhfə  verəcəyini  düşünürük.  Məqalənin  əvvəlki  bölmələrində  inflyasiya 

hədəflənməsinin  əməliyyat  çərçivəsi  və  likvidlik  idarəetməsi  ilə  bağlı  ümumi  anlayışlar  verilir. 

Bu  anlayışlar  sonrakı  bölmələrdə  təqdim  olunan  ölkə  təcrübələri  və  AMB-nin  əməliyyat 

praktikası  ilə  bağl  müzakirələri  aydınlaşdırmaq  məqsədi  güdür.  Bir  sıra  araşdırmacıların 

tapıntılarının  əksinə,  AMB-nin  cari  əməliyyat  çərçivəsinin  tədqiq  göstərir  ki,  Bankın  faiz 

transmissiyasının  baş  verməsi  üçün  zəruri  şərtlərin  formalaşmasında  müəyyən  çətinliklər 

mövcuddur.  Xüsusilə,  kommersiya  banklarının  struktur  (uzunmüddətli)  likvidlik  profisiti, 

banklararası bazarın inkişafdan geri qalması, həmçinin təkrar bazarların mövcud olmaması əsas 

məhdudiyyətlərdən  hesab  oluna  bilər.  Əlavə  olaraq,  faiz  transmissiyasının  effektivliyinin 

artırılması üçün Bankın cari daimi imkanlar strukturunun da dəyişdirilməsinə ehtiyac var. Sonda, 

cari  əməliyyat  çərçivəsinin  sadəlik,  şəffaflıq  və  effektivlik  meyarlarına  uyğun  olaraq 

təkmilləşdirilməsi də təklif olunur.  

Beləliklə, məqalənin strukturu belədir: 2-ci fəsildə biz inflyasiya hədəflənməsi haqqında qısa 

məlumat  verir  və  rejimin  əməliyyat  çərçivəsi  ilə  bağlı  ümumi  anlayışları  təqdim  edirik.  3-cü 

                                                           

4

  İngilis  dilindəki  qarşılığı  “steering  interest  rates”  –  mərkəzi  banklar  tərəfindən  bazar  faizlərinin  əməliyyat  faizi 



hədəflərinə uyğunlaşdırılması əməliyyatı belə adlandırılır.   


 

fəsildə  biz  inflyasiya  hədəflənməsi  rejimini  mənimsəmiş  bir  sıra  aparıcı    bankların  təcrübəsini 



araşdırır,  4-cü  fəsildə  isə  AMB-nin  əməliyyat  çərçivəsini  təhlil  edirik.  5-ci  fəsildə  ölkə 

təcrübələrinə  əsaslanaq  və  mövcud  problemlərdən  çıxış  edərək  cari  əməliyyat  çərçivəsinin 

təkmilləşdirilməsi  üçün  tövsiyələrimizi  veririk.  6-cı  bölmədə  isə  ümumi  nəticələrimizi  qeyd 

edirik. 


 

2.

 

İH və əməliyyat çərçivəsi: Ümumi anlayışlar 

Bu  fəsil  dörd  alt  bölməyə  ayırlır.

 

Birinci  bölmədə  monetar  siyasət  alətləri  haqqında  qısa 



məlumat  verilir.  İkinci  bölmədə  qısamüddətli  faiz  dərəcələri  və  onların  gəlirlilik  əyrisinin 

uzunmüddətli  sonluğundakı  faizlərin formalaşması  üçün  əhəmiyyəti haqqında danışılır. Üçüncü 

bölmədə  mərkəzi  bankın  likvidlik  idarəetməsi  üzrə  ümumi  anlayışlar  təqdim  edilir,  dördüncü 

bölmədə isə siyasət faizinin bank faizlərinə transmissiya kanalından söhbət açılır.  

 

2.1.

 

Monetar siyasət alətləri 

Mərkəzi  bankın  monetar  siyasət  alətlərinə  biləvasitə  (birbaşa)  və  bilvasitə  (dolayı)  alətlər 

daxildir.  Birbaşa  alətlərə  bazar  faizləri  üçün  təyin  olunan  maksimum  (tavan)  və  minimum 

(döşəmə) hədləri, kreditlərin və ya depozitlərin artımına qoyulan kəmiyyət məhdudiyyətlərini və 

ya  rəsmi  valyuta  məzənnəsini  göstərmək  olar.  Praktikada  nadir  hallarda  birbaşa  alətlərdən 

istifadə olunur və bu səbəbdən onların üzərində çox dayanmayacağıq.  

Mərkəzi bankın dolayı (bivasitə) alətlərinə gəldikdə isə, bu qrupa açıq bazar əməliyyatlarını 

(ABƏ), daimi imkanları

5

 və məcburi ehtiyatları daxil edə bilərik. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə 

mərkəzi  banklar  bu  üç  alətin  müxtəlif  kombinasiyasından  istifadə  edir.  Ümumiyyətlə,  bu 

alətlərin hansına üstünlük verilməsi iqtisadiyyatın institutsional strukturundan, həmçinin maliyyə 

bazarlarının inkişaf səviyyəsindən asılıdır. 



Açıq  bazar  əməliyyatları  mərkəzi  bankın  təşəbbüsü  ilə  təşkil  olunur,  ancaq  qarşı  tərəfin 

iştirakının  könüllü  olması  prinsipinə  əsaslanır.  Açıq  bazar  əməliyyatları  öncədən  müəyyən 

olunumuş qrafik əsasında müntəzəm qaydada və ya cari vəziyyətin tələbi ilə qeyri-müntəzəm (ad 

hoc) qaydada keçirilə bilər.  

Açıq  bazar  əməliyyatlarına  (i)  girov  əsasında  verilən  qısamüddətli  kreditlər  (ii)  bankların 

mərkəzi  bankda  remunerasiya  olunmuş  depozitləri  (iii)  qısamüddətli  qiymətli  kağızların  və  ya 

xarici valyutanın birbaşa satınalınması və ya satılması (iv) repo və ya əks-repo əməliyyatları (v) 

xarici valyuta svop əməliyyatları daxildir.  

Mərkəzi banklar həm ilkin bazarda, həm də təkrar bazarda fəaliyyət göstərə bilərlər. Mərkəzi 

bankların  ilkin  bazarda  fəaliyyəti  yeni  buraxılmış  qiymətli  kağızların  (notların)  bazar 

iştirakçılarına satılması ilə likvidliyin sistemdən çəkilməsinə xidmət edir.  

                                                           

5

 İngilis dilində termin qarşılığı “standing facilities” kimi verilir. 





Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə