Targeting: what promises do country



Yüklə 0,6 Mb.

səhifə3/19
tarix14.09.2018
ölçüsü0,6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19

 

Açıq bazar əməliyyatlarından fərqli olaraq daimi (hazır) imkanlar qarşı tərəfin təşəbbüsü ilə 



sistemə  likvidliyin  verilməsi  və  ya  absorbsiyası  üçün  istifadə  olunur.  Daimi  imkanlar  daha  çox 

“təhlükəsizlik qapağı” funksiyasını görür və gün ərzində hər an istifadə imkanı mövcud olsa da, 

daha çox onlara ticarət gününün sonuna doğru müraciət olunur.  Daimi imkanlar bir qayda olaraq 

bazar faizindən yüksək faizlə kredit verir, aşağı faizlə isə depozit götürür. 

Daimi  imkanlara  (i)  gecəlik  verilən  girovlu  kreditlər  (ii)  gecəlik  remunerasiya  olunmuş 

depozitlər  (iii)  gecəlik  repo  və  ya  əks-repo  əməliyyatları  (iv)  xarici  valyuta  satılması  və  ya 

alınması (v) gecəlik xarici valyuta svopları daxildir.  

Demək olar ki, bütün mərkəzi banklar kommersiya banklarına daimi kredit imkanları təqdim 

edir. Belə ki, kommersiya banklarına siyasət (hədəf) faizinin üstündə müəyyən olunmuş marjayla 

və  girov  əsasında  limitsiz  kredit  təklif  edilir.  Çox  vaxt  bu  imkanlar  üzrə  faiz  dərəcəsi  müvafiq 

müddət  strukturuna  malik  bazar  faizləri  üçün  tavan  rolunu  oynayır.  Digər  tərəfdən,  mərkəzi 

banklar  müvafiq  müddət  strukturuna  malik  bazar  faizləri  üçün  döşəmə  rolunu  oynayan  depozit 

imkanlarını da kommersiya banklarına təklif edir. 

Məcburi  ehtiyatlar  kommersiya  banklarının  müəyyən  passiv  strukturuna  müvafiq  təyin 

olunmuş və onların mərkəzi bankda saxlamalı olduğu ehtiyatlardır. Tarixən, məcburi ehtiyatlar 

mərkəzi  banklar  tərəfindən  prudensial  alət  kimi  istifadə  olunsa  da,  son  dövrlərdə  onun  bu 

sahədəki  rolu  azalmışdır.  Bu  daha  çox,  maliyyə  bazarlarının  inkişafı,  ehtiyatlara  orta 

yanaşmasının  gətirilməsi,  mərkəzi  bankın  daimi  imkanlarının  rolunun  genişlənməsi,  və  s. 

amillərlə  bağlıdır.  Praktikada  bankların  məcburi  ehtiyatlarının  remunerasiya  olunması  əvvəllər 

mövcud  olmasa  da,  son  dövrlərdə  həmin  hesablardakı  ehtiyatların  remunerasiya  olunması 

tendensiyası güclənmişdir.  

 

 

2.2.



 

Gəlirlilik əyrisi və qısamüddətli faiz dərəcəsi 

Praktikada  əksər  mərkəzi  banklar  aktiv  siyasət  aləti  kimi  faiz  dərəcəsinə  müraciət  edir. 

Məlumdur  ki,  faiz  dərəcələrinin  dövrü  strukturu  müxtəlifdir  –  praktikada  müddəti  1  günlük 

gecəlik  faizlər  kimi  qısamüddətli  faiz  dərcələri  ilə  birgə  müddəti  10  illəri  əhatə  edən 

uzunmüddətli  faiz  dərəcələrini  də  müşahidə  etmək  mümkündür.  Faiz  dərəcələrinin  dövrü 

strukturunu  –  investisiya  müddəti  ilə  müvafiq  faiz  dərəcələri  arasındakı  aslılığı  gəlirlilik  əyrisi 

əks  etdirir  (Şəkil  1-2).  Ümumiyyətlə,  praktikada  borc  alma  dövrü  (müddəti)  diskret  qiymətlər 

aldığından gəlirlilik əyrisini hamar əyri kimi müşahidə etmirik və əksər hallarda, onun empirik 

qiymətləndirilməsi tələb olunur. Qeyd edək ki, gəlirlilik əyrisinin forması xüsusi əhəmiyyət kəsb 

edir  və  makroiqtisadi  vəziyyət  haqqında  qiymətli  informasiya  daşıyır.  Məsələn,  Federal 

Ehtiyatların  keçmiş  sədri  Alan  Qrinspan  bir  çox  çıxışlarında  gəlirlilik  əyrisini  müxtəlif 

komponentlərə bölüb makroiqtisadi vəziyyətlə bağlı formalaşan gözləntilər haqqında mülahizələr 

yürütməyi xoşlayırdı (Qrinspan (2005a,b)). 

Bir  çox  hallarda  gəlirlilik  əyrisi  likvid  bazara  malik  olan  dövlət  istiqraz  kağızları  üzrə 

hesablanır.  Düzdür,  müxtəlif  özəl  və  ya  dövlət  şirkətlərinə  məxsus  istiqraz  kağızları  üzrə  də 



 

gəlirlilik  əyrisi  hesablana  bilər.  Lakin  bu  zaman  bir  sıra  məqamları  –  likvidliyi,  bazarın 



seqmentasiyasını,  idiosinkratik  riskləri  və  digər  amilləri  nəzərə  almaq  tələb  olunur.  Bütün  bu 

problemlərin  qarşısını  almaq  üçün  gəlirlilik  əyrisi  əksər  hallarda  aktiv  bazara  malik  dövlət 

istiqraz kağızları üzrə qiymətləndirilir. Digər tərəfdən, risksiz dövlət istiqrazları üzrə hesablanan 

gəlirlilik  əyrisi  digər  qiymətli  kağızların  (məsələn,  korporativ,  və  s.)  qiymətlərinin 

müəyyənləşdirilməsində  bençmark  rolunu  oynayır  və  bu  səbəbdən,  onun  hesablanması  mühüm 

praktiki əhəmiyyət kəsb edir.   

Risksiz  (dövlət  istiqrazları)  faiz  dərəcələrinin  dövrü  strukturunun  müəyyən  olunması 

haqqında müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Gürkaynak və Urayt (2012) bunlardan ən məşhurları 

kimi  faiz  dərəcələrinin  gözləntilər  hipotezi  və  affin  (xətti)  strukturu  nəzəriyyələrini  göstərir. 

Həmin  məqalədə  müəlliflər  faiz  dərəcələrinin  dövrü  strukturunda  mövcud  olan  bir  sıra 

anomaliyaları  izah  etmək  üçün  mövcud  baxışlara  əlavə  olaraq  bazar  seqmentasiyası  ilə  bağlı 

mülahizələri  də  irəli  sürürlər.  Lakin  bu  məqalədə  həmin  nəzəriyyələrin  təfsilatına  enməyi 

düşünmürük və burada faiz dərəcələrinin dövrü strukturunun formalaşmasını gözləntilər hipotezi 

əsasında izah etməyə çalışacağıq.  



Şəkil 1. DQK (ABŞ) gəlirlilik əyrisi (09 -04-2015)            Şəkil 2. DQK (ABŞ) gəlirlilik əyrisi (09-05-2006

 

*Gəlirlilik əyrisinin qiymətləndirilməsi Gürkaynak və digərlərinin (2006) mütəmadi yenilənən günlük məlumat 



bazası əsasında, genişləndirilmiş Nelson-Sigel yanaşmasından istifadə etməklə aparılmışdır.  

Mənbə: Gürkaynak və digərləri (2006) 

Beləliklə, istiqrazlar üzrə faiz dərəcələrinin dövrü strukturunun formalaşmasına nəzər salaq. 

Uzunmüddətli  istiqrazlar  üzrə  faiz  dərəcəsinin  müəyyənləşdirilməsini  forvard  kağızları  üzrə 

faizlərdən  istifadə  etməklə  izah  etmək  mümkündür.  Məsələn,  qiymətli  kağızlara  2  illik  yatırım 

etmək istəyən investor bunu iki üsulla həyata keçirə bilər. Birinci üsulda, investor birbaşa 2 illik 

istiqraz  ala  bilər.  İkinci  üsulda  isə,  investor  2  il  arxa-arxaya  1  illik  istiqrazlar  satınala  bilər. 

Praktikada biz 1 və 2 illik istiqrazlar üzrə faiz dərəcələrini müşahidə edə bilirik. Deməli, bu gün 

biz  növbəti  investisiya  dövrü  üçün  (1  il  bundan  sonra)  gələcək  1  illik  istiqrazlar  üzrə  faiz 

dərəcəsini  asanlıqla  müəyyənləşdirə  bilərik.  Beləliklə,  1  il  bundan  sonra  qüvvəyə  minən  1  illik 

istiqrazlar  üzrə  faiz  dərəcəsi  (1  il  sonrakı  1  illik)  forvard  faiz  dərəcəsidir.  Ümumiləşdirsək, 

0.0000

0.5000


1.0000

1.5000


2.0000

2.5000


3.0000

1

3



5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29





li

ri

lik

 

müddət 

faktiki


hesablanmış

4.6000


4.7000

4.8000


4.9000

5.0000


5.1000

5.2000


5.3000

5.4000


5.5000

1

3



5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29





li

ri

lik

 

müddət 

faktiki


hesablanmış



Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə