TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə120/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   219

251 

 

niyyətində  idi.  Mayın  18-də  Muxtar  Respublikanın  Sədərək,  Günnüt,  Havuş, 



Yuxarı Buzqov, Şada, Biçənək və s. kəndlərinə  güclü hücumlar başlandı. Erməni 

faşistləri hətta zəhərli kimyəvi silahdan istifadə edirdilər. Sədərəkdə qanlı döyüşlər 

40  gün  davam  etdi.  Naxçıvanlılar  qəhrəmanlıqla  vuruşurdular.  Xeyli  ölən  və 

yaralanan vardı. Kəndlər dağılmışdı. On minlərlə insan çadırlarda, meşələrdə ağır 

şəraitdə yaşamağa məcbur olmuşdu.

166


 

Naxçıvan  MR  Ali  Məclisinin  sədri  Heydər  Əliyev  erməni  təcavüzünün 

qarşısını  almaqda  diplomatik  vasitələrdən  geniş  istifadə  etdi.  Hələ  martın  23-də 

onun Türkiyəyə səfəri zamanı baş bakan Süleyman Dəmirəl bütün dünyaya bəyan 

etmişdi  ki,  Naxçıvan  MR-in  statusunda  bir  dəyişiklik  meydana  gələrsə,  mövcud 

müqaviləyə  əsasən  Türkiyə  öz  sözünü  deyəcəkdir.

167

  Mayın  18-də  gecə  Türkiyə 



Nazirlər  Kabineti  toplanıb  geniş  bəyanat  qəbul  etdi.  Türkiyə  rəhbərlərinin  və 

Heydər  Əliyevin  birgə  səyləri  sayəsində  erməni  təcavüzkarlarının  niyyəti  dünya 

ictimaiyyətinə  çatdırıldı.  57  dövlət  bu  təcavüzü  pislədi.  NATO  xüsusi  bəyanat 

verdi.


168

  Rusiya  burada  geri  çəkilməyə  məcbur  oldu.  MDB  Birləşmiş  Silahlı 

Qüvvələrinin  Baş  komandanı  marşal  Şapoşnikovun  qeyd  etdiyi  kimi,  Türkiyənin 

Naxçıvana  kömək  etməsi  Üçüncü  dünya  müharibəsinə  gətirib  çıxara  bilərdi.

169

 

Mayın 24-də Ermənistanın təklifi ilə danışıqlar başlandı və sabitlik təmin edildi.



170

 

Xalq  təkidlə  tələb  etsə  də,  Heydər  Əliyevin  böyük  siyasətə  qayıtmaq, 



prezident  seçilmək  iddiası  yox  idi.  Respublikada  prezident  seçkiləri  adı  altında 

gedən  demokratiya  oyununun  həqiqi  mahiyyətini  dərk  edən  insanlar  siyasi 

passivlik nümayiş etdirdilər. 

İyunun 7-də  keçirilən prezident seçkilərində  AXC  sədri Əbülfəz Elçibəyin 

qalib  gəldiyi  elan  olundu.

171


  Lakin  bu,  hakimiyyəti  ələ  keçirmiş,  dövlətçilik 

təcrübəsi olmayan iddialı adamlar üçün əslində qələbə deyil, böyük məğlubiyyətin, 

iflasın başlanğıcı idi. 

Tezliklə  hakimiyyətdə  xalq  cəbhəsi  -  kommunist  alyansını  AXC-Müsavat 

tandemi əvəz etdi. 

Hakimiyyəti  ələ  almış  qüvvələr  onu  saxlaya,  möhkəmləndirə  və  ondan 

xalqın  xeyrinə  səmərəli  istifadə  edə  bilmədilər.  Bunun  bir  sıra  obyektiv  və 

subyektiv səbəbləri vardı. 

Başlıca  səbəb  bu  idi  ki,  AXC-Müsavat  tandemini  hakimiyyətə  gətirən 

qüvvələr onun  möhkəmlənməsini istəmirdilər. Onlara  Azərbaycanda  güclü dövlət 

lazım deyildi. Zəif dövlətə təzyiq göstərmək daha asan idi. 

Cəmiyyət xeyli dəyişmiş, çoxlu siyasi partiya və hərəkat meydana çıxmışdı. 

Mövcud  siyasi  təşkilatlar  sırasına  1991-ci  ilin  payızında  "Azərbaycan  İslam 

Partiyası",  "Vahid  Azərbaycan  uğrunda  Mübarizə  İttifaqı",  "Azərbaycanın 

Qarabağa Nicat Cəmiyyəti" və s. daxil olmuşdu. 



252 

 

1992-ci  il  iyunun  3-də  "Siyasi  partiyalar  haqqında"  Azərbaycan 



Respublikası  Qanunu  qəbul  edilmişdi.

172


  1992-ci  ilin  yayında  "Azərbaycan  Milli 

İstiqlal  Partiyası",  "Türk  Dünyası  Birliyi  Partiyası",  "Çağdaş  Turan  Partiyası" 

yaranmış, həmin ilin payızında "Müsavat" Partiyasının bərpa qurultayı keçirilmiş, 

"Yeni Azərbaycan Partiyası", "Boz qurd" Partiyası fəaliyyətə başlamışdı. 1993-cü 

ilin  yayında  "Azərbaycan  Demokratik  İstiqlal  Partiyası",  payızında  isə  "Vətəndaş 

Həmrəyliyi Partiyası" təşkil edilmişdi.

173

 

İctimai  təşkilatlar  arasında  xaricdə  yaşayan  soydaşlarla  mədəni  əlaqələr  - 



"Vətən"  Cəmiyyəti,  "Azərbaycan  Mədəniyyət  Fondu",  "İnkişaf"  Assosiasiyası, 

H.Z.Tağıyev  adına  "Xeyriyyə  Fondu",  "Bakılı"  Cəmiyyəti,  Bakı  İncəsənət 

Mərkəzi,  respublikada  yaşayan  azsaylı  etnik  qrupların  "Rus  İcması", 

"Coдружества"  (Birlik)  cəmiyyətləri,  Azərbaycan  Slavyan  Mədəniyyət  Mərkəzi, 

Azərbaycan  Kazaklar  Birliyi,  Ləzgi  Milli  Mərkəzi,  "Avar",  "Ronai"  kürd,  "Tat", 

"Dağıstan"  cəmiyyətləri,  tatar,  gürcü,  talış,  ukraynalı  icmaları,  dağ  Avropa 

yəhudilərinin  dini  icmaları  vardı.  1992-ci  ilin  payızında  "Azərbaycan  Azad 

Müəllimlər  Birliyi"  yaradılmışdı.  1993-cü  ilin  fevralında  Azərbaycan  Həmkarlar 

İttifaqı  Şurası  XIX  növbədənkənar  qurultayında  özünü  buraxdı.  Azərbaycan 

Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası təşkil olundu.

174

 

1993-cü ilin ortalarında respublikada 30-a qədər siyasi partiya, cəmiyyət və 



hərəkat  fəaliyyət  göstərirdi.

175


  Onlar  arasında  da  qarşılıqlı  konstruktiv  münasibət 

yox idi. 

AXC-Müsavat  tandemi  xalq  arasında  gündən-günə  nüfuzu  artan  Heydər 

Əliyevə qarşı ciddi mübarizəyə başlamışdı. 1991-ci ilin dekabr ayından Naxçıvan 

MR-ə qaz, 1992-ci ilin iyul ayından elektrik enerjisi verilmirdi. 1992-ci ilin aprel 

ayından  buraya  qatarların  hərəkəti  tam  dayandırılmışdı.

176

  Muxtar  Respublika 



blokadaya  düşmüşdü.  Heydər  Əliyev  çox  ağır  bir  şəraitdə  Naxçıvan  MR-i 

müvəffəqiyyətlə  idarə  edirdi.  Naxçıvanlılar  aclığa,  qışda  40  dərəcə  şaxtaya 

dözürdülər. Ağacların 70 faizi kəsilib yandırıldı. 1992-ci il martın 22-25-də Heydər 

Əliyev Türkiyə  Respublikası  hökumətinin dəvəti  ilə Türkiyəyə səfər edib, qardaş 

ölkənin  dövlət  başçıları  ilə  danışıqlar  apardı.  Türkiyə  Naxçıvana  100  min  dollar 

kredit verdi və bunun hesabına ərzaq, əkin üçün toxum, avadanlıq göndərdi.

177

Az 


bir  vaxtda  İqdır-Naxçıvan  elektrik  xətti  çəkildi,  Muxtar  Respublika  Türkiyənin 

elektrik şəbəkəsinə qoşuldu. Sədərək-Türkiyə yolu tikildi. Qarşılıqlı avtonəqliyyat 

əlaqələri  yaradıldı.  "Türksat"  rabitə  şirkəti  Naxçıvanın  Bakı  ilə  telefon  əlaqəsini 

bərpa etdi. 1992-ci il mayın 28-də Naxçıvan ilə Türkiyə arasında "Sədərək-Dilucu" 

228  m-lik  "Ümid  körpüsü"  açıldı.

178


  1992-ci  ilin  martında  Naxçıvan  yeni  hava 

limanının birinci növbəsi istifadəyə verildi.

179

 

Heydər  Əliyev  1992-ci  il  avqustun  22-26-da  İran  İslam  Respublikasının 



dəvəti ilə Tehrana səfər etdi. Naxçıvan MR-in ehtiyacları ilə bağlı qonşu dövlətlə 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə