TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə123/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   119   120   121   122   123   124   125   126   ...   219

257 

 

Əhmədova  kimi  onlarla  qadın  döyüşlərdə  igidlərə  arxa  olmuş,  mərdliklə 



vuruşmuşdular.

214


 

Avqustun  5-də  Azərbaycan  silahlı  qüvvələri  Ermənistanın  Azərbaycan 

ərazisindəki anklavını - Başkəndi tutdular.

215


 

Düşmən  əks-hücuma  keçmək  üçün  qüvvələrini  cəmləşdirdi.  Laçın  yolu 

vasitəsilə  Ermənistandan  çoxlu  yeni  canlı  qüvvə,  texnika  gətirildi.  İyunun 

ortalarında  ermənilər  Ağdərə  rayonunda  Maqavuz  və  Orataq  kəndlərini  tutub 

Sərsəng  su  anbarını  nəzarət  altına  aldılar.  Sentyabrın  ilk  günlərində  Ağdam 

istiqamətində  Abdal-Gülablı,  Xromot,  Dəhraz,  Ağbulaq,  Aranzəmin,  Pircamal, 

Naxçivanik, Qaraşlar, Qazançı və Bəşirlər kəndləri düşmən tərəfindən işğal edildi. 

Sentyabrın  23-də  Azərbaycan  hərbi  hissələri  Xocavənd  yaxınlığında  düşmənə 

güclü zərbələr endirdilər.

217


 

Oktyabrın əvvəllərində Qubadlı tərəfdən Laçına yeridilən qüvvələr Suarası, 

Xanallar,  Dəhyan,  Cəfərabad,  Mıxıdərəsi,  Mazutlu,  Fətəlitəpəyə,  Malxələf 

kəndlərini  işğalçılardan  azad  etdi.  Bu  vaxt  Azərbaycan  ordusunun  Kəlbəcərdəki 

hissələri  cənub  istiqamətində  hücum  edib  Laçın  dəhlizini  daraltdılar.  İki  briqada 

arasında  cəmi  6  km  məsafə  qalmışdı.  Lakin  hərbi  rəhbərlikdə  Rusiya  meyilli 

qüvvələrin təxribatı artdı. Hücum davam etdirilmədi. Ə.Hümbətov oktyabrın 5-də 

tank briqadasını geri çəkdi. Tutulmuş mövqelər yenidən düşmən əlinə keçdi.

218

 

Düşmən  oktyabrın  12-də  Hadrutdan  böyük  qüvvə  ilə  Qubadlının  Torağac-



Düzyurd yüksəkliyinə hücum etdi və onu ələ keçirdi. 16 gün gecə-gündüz davam 

edən  döyüşdə  strateji  yüksəklik  düşməndən  geri  alındı.

219

  Dekabrın  10-da 



Ermənistan  silahlı  qüvvələri  Azərbaycanın  Qubadlı  və  Zəngilan  rayonlarına 

soxulub  bir  neçə  kəndi  ələ  keçirdi  və  yandırdı.  Düşmən  Tovuz  və  Gədəbəy 

istiqamətində də hücum etdi. Azərbaycan silahlı qüvvələri onları geri oturda bildi - 

Ermənistan ərazisindəki hərbi bazalar atəşə tutuldu.

220

 

Lakin  Azərbaycan  hərbi  hissələri  zəifləmişdi.  Hərbi  texnika  bərbad 



vəziyyətdə  idi.  Ordu  demək  olar  ki,  yox  idi.  Silahlı  qüvvələrin  başçıları  Dövlət 

Müdafiə Şurasına, Ali Baş Komandana tabe olmurdular. Azərbaycan Respublikası 

Nazirlər  Kabinetinin  "Respublikanın  Ağdam,  Qazax,  Kəlbəcər,  Qubadlı,  Laçın, 

Tovuz  və  Şəmkir  rayonlarında  müdafiə  sədlərinin  tikilməsi  və  müdafiə  zolağının 

mühəndis  qurğuları  ilə  təmin  edilməsi  tədbirləri  haqqında"  1992-ci  il  23  avqust 

tarixli qərarı yerinə yetirilmirdi.

221

 Rəhbər vəzifələrdə qeyri-mütəxəssislər işləyirdi. 



Ehtiyatlar yaradılmır, silah-sursat uçotu aparılmırdı. Oğurluq, rüşvətxorluq baş alıb 

gedirdi.


222

 

1992-ci  ilin  axırları  -  1993-cü  ilin  əvvəllərində  Azərbaycan  Silahlı 



Qüvvələri müdafiə naziri R.Qazıyevin təkidi ilə yenidən ağır döyüşlərə cəlb edildi 

və böyük məğlubiyyətlərə düçar oldu. 1993-cü il yanvarın 26-da Fərrux yüksəkliyi 

ətrafındakı  döyüş  cəlb  edilən  qüvvələrin  miqyasına  görə  Qarabağ  müharibəsində 



258 

 

ən  böyük  döyüşlərdən  biri  oldu.  Düşmənə  əsas  zərbələr  Yeddixırman-Fərrux  və 



Xromot-Fərrux  istiqamətində  vurulmalı  idi.  Döyüşlərdə  Azərbaycan  silahlı 

qüvvələri  məğlub  oldular,  ağır  itkilər  verib  geri  çəkildilər.  Vaxtı  çatmamış 

əməliyyatlar  keçirməklə  R.Qazıyev  respublikanı  ordusuz,  silahsız  və  texnikasız 

qoydu.


22 

Cəbhədəki  uğursuzluqlar  ölkədə  siyasi  vəziyyəti  daha  da  dərinləşdirdi. 

İmperiyapərəst  qüvvələr  fəallaşdı.  Dövlət  çevrilişi  etməyə  hazırlıq  məqsədilə 

korpus  komandiri  Surət  Hüseynov  1992-ci  ilin

 

dekabrında  qüvvələrini Kəlbəcərin 



strateji  yüksəkliklərindən  geri  çəkdi.  1993-cü  il  yanvarın  28-də  Ağdərə 

bölgəsindən  hərbi  texnikanı  çıxarıb  Gəncəyə  gətirdi.

224 

1993-cü  il  fevralın  5-nə 



keçən  gecə

 

Ermənistan  ekspedisiya  korpusu  Rusiyanın  7-ci  ordusunun  128-ci 



motoatıcı  alayı  və  kazaklardan  ibarət  silahlı  dəstənin  iştirakı  ilə

 

Ağdərə 



istiqamətində  hücuma  keçdi.  Fevralın  15-dən  16-na  keçən  gecə  Ağdərə-Kəlbəcər 

yolu düşmən tərəfindən tutuldu.

225

 

Müdafiə  naziri R.Qazıyev  və korpus komandiri S.Hüseynov vəzifələrindən 



kənar edildilər. Onların təsiri altında olan hərbi hissələr Müdafiə Nazirliyinə tabe 

olmaqdan  imtina  etdi.  Düşmən  yaranmış  vəziyyətdən  məharətlə  istifadə  edib,  

1993-cü  il  martın  10-dək  Ağdərə  bölgəsinin  bir  çox  yaşayış  məntəqələrini  ələ 

keçirdi.  Martın  20-dən  həm  Ermənistan,  həm  də  Ağdərə  tərəfdən  Kəlbəcər  güclü 

atəşə tutuldu. Rayonun müdafiəsi, demək olar ki, təşkil edilməmişdi. Əksinə, hərbi 

bölmə və texnikanın bir hissəsi buradan çıxarılmışdı. Bu, bir tərəfdən, satqın ordu 

rəhbərliyinin  imperiyapərəst  qüvvələrə  nökərçiliyi,  digər  tərəfdən,  respublika 

rəhbərliyinin  Kəlbəcəri  təslim  etməklə  Ermənistanı  təcavüzkar  bir  dövlət  kimi 

tanıtmaq cəhdi ilə bağlı idi. 1993-cü il martın 26-da həmin rayonun Ağdaban kəndi 

ikinci  dəfə  düşmən  əlinə  keçdi  və  yandırıldı  (birinci  dəfə  1992-ci  il  aprelin  8-də 

tutulmuşdu).  Martın  28-də  düşmən  mühüm  strateji  əhəmiyyətə  malik  Qaraqaya 

yüksəkliyini  tutdu.  Bir  gün  sonra  Başıbel-Tunel  yolu  ələ  keçirildi.  Martın  31-də 

Qamışlı körpü də tutuldu, Kəlbəcər tam mühasirəyə düşdü. Aprelin 3-də Kəlbəcər 

düşmən tərəfindən işğal olundu.

226

 

Respublika  iqtidarının  laqeydliyi  üzündən  hərbi  hissələr  geri  çəkilərkən 



əhalini bölgədən  vaxtında  çıxarmaq  mümkün  olmadı.  Erməni  faşistləri tərəfindən 

15 min adam əsir alındı. Ermənilər işləyə bilməyən qocaları və uşaqları yerindəcə 

güllələyirdilər. Rayonda 144 yaşayış məntəqəsi işğal edildi. 500-dən çox müəssisə, 

13  min  ev,  şəxsi  təsərrüfatlarda  olan  100  min  baş  qaramal,  500  min  baş  davar, 

5000 baş at, 1 milyon ev quşu, 50 min arı ailəsi, 195 min xalça və s. qarət edildi.

227


 

Silahlı qüvvələrin parçalanmasına qəsdən şərait yaratmış iqtidar artıq onlara 

təsir  vasitələrini  itirmişdi  və  çıxış  yolunu  yeni  bir  siyasi-silahlı  qüvvə-orduda 

hökumətə  sadiq  hərbi  hissələr,  habelə  qeyri-rəsmi  silahlı  dəstələr  təşkil  etməkdə 

görürdü.

228


 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   119   120   121   122   123   124   125   126   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə