TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə134/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   130   131   132   133   134   135   136   137   ...   219

280 

 

2001-ci  il  sentyabrın  11-də  Nyu-York  və  Vaşinqton  şəhərlərində  dəhşətli 



terror  hadisələri  törədilməsinə  cavab  olaraq  ABŞ  beynəlxalq  terrorizmə  qarşı 

mübarizə  elan  edərkən  Azərbaycan  Respublikası  onunla  bir  mövqedə  olduğunu 

birincilər  sırasında  bəyan  etdi,  öz  ərazisindən  ABŞ  silahlı  qüvvələrinin  istifadəsi 

üçün  imkanlar  yaratdı.  Oktyabr  ayının  sonlarında  ABŞ  senatı  907-ci  əlavəni 

müvəqqəti  olaraq  dayandırmaq  üçün  prezidentə  səlahiyyət  verdi.  ABŞ  prezidenti 

2002-ci  il  yanvarın  28-də,  növbəti  dəfə  2003-cü  il  yanvarın  17-də  bu  səlahiyyəti 

reallaşdırdı.

121


 

Az  sonra  ABŞ  Azərbaycana  silah  satışına  qoyulmuş  qadağanı  aradan 

qaldırdı. Təhlükəsizlik tədbirlərində Azərbaycana kömək etməyə başladı.

122


 

Azərbaycan  Respublikası  və  ABŞ  arasında  münasibətlərin  daha  da 

yaxınlaşmasında 2002-ci ilin oktyabr ayında millət vəkili, ARDNŞ-in birinci vitse-

prezidenti  İlham  Əliyevin  ABŞ-ın  vitse-prezidenti  Riçard  Çeyni,  dövlət  katibinin 

birinci müavini Riçard Armitac, ABŞ prezidentinin Milli Təhlükəsizlik məsələləri 

üzrə  müşavirinin  müavini  Stiven  Hedi,  müdafiə,  energetika,  maliyyə,  ticarət 

nazirliklərinin,  habelə  Beynəlxalq  Valyuta  Fondunun,  Dünya  Bankının  rəhbərləri 

ilə  görüşü  və  əməkdaşlığı  genişləndirmək  üçün

 

səyləri  daha  da  artırmağın 



vacibliyinə  dair  fikir  mübadiləsi,  Con  Hopkins  Universitetinin  Mərkəzi  Asiya  və 

Qafqaz  Araşdırmaları  İnstitutunda  "Cənubi  Qafqaz  və  Xəzər  bölgəsi:  Bakıdan 

baxış" mövzusunda çıxışı, Zbiqnev Bjezinski, Madlen Olbrayt, Vrent Skoutroft və 

b.  görkəmli  siyasətçilərlə  görüşü  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  etdi.

123

  V.Skoutroft  bu 



görüşdən  sonra  demişdi:  "...Mən  Azərbaycanın  gələcəyinə  nikbin  baxıram.  İlham 

Əliyev bizə güclü siyasətçi təsiri bağışlayır".

124

 

Prezident  Heydər  Əliyev  Ermənistan-Azərbaycan  Dağlıq  Qarabağ 



münaqişəsinin mümkün qədər qan tökülmədən, qırğın və dağıntılara yol vermədən, 

dinc  vasitələrlə  həll  etmək  xətti  götürdü.  O,  Avropada  Təhlükəsizlik  və 

Əməkdaşlıq  Təşkilatı  (ATƏT  -  1994-cü  il  Budapeşt  sammitindən  sonra  ATƏM 

belə  adlanır)  Minsk  qrupunun  fəaliyyətinin  xeyli  canlanmasına,  ona  nəzarət  edən 

və  üzv  dövlətlərin  münaqişənin  həllinə  və  regionda  sabitlik  yaradılmasına 

marağının  artmasına  nail  oldu.  Ermənistan-Azərbaycan  Dağlıq  Qarabağ 

münaqişəsi Heydər Əliyevin bütün ölkələrin dövlət başçıları ilə görüşlərində əsas 

mövzulardan biri olmuşdu. 1993-2000-ci illərdə Heydər Əliyev bu məsələni ABŞ 

rəhbərliyi  ilə  18,  Fransa  rəhbərliyi  ilə  16,  Rusiya  rəhbərliyi  ilə  28,  Türkiyə 

rəhbərliyi ilə 78 dəfə müzakirə etmiş, problemin həlli yollarını araşdırmışdı. BMT-

dəki  çıxışlarında,  NATO-nun,  İslam  Konfransı  Təşkilatının,  Türkdilli  dövlət 

başçılarının  sammitlərində,  MDB  dövlət  başçılarının,  demək  olar  ki,  bütün 

görüşlərində  Heydər  Əliyev  bu  məsələyə  toxunmuş,  onun  həllinin  regionda  və 

dünyada  siyasi,  iqtisadi,  beynəlxalq  münasibətlərin  inkişafına  geniş  imkanlar 

açacağını vurğulamışdı.

125 


Bütün bu fəaliyyətin nəticəsi olaraq dünya ictimaiyyəti 


281 

 

Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həqiqi mahiyyətini anlaya 



bildi.  2001-ci  il  sentyabrın  ortalarında  Ermənistanda  olmuş  Avropa  Şurasının 

Parlament  Assambleyasının  sədri  Lord  Rossel  Conston  açıqca  bildirmişdi: 

"Beynəlxalq ictimaiyyətdə belə bir rəy formalaşıb ki, Ermənistan Dağlıq Qarabağı 

işğal edib".

126

 

Prezident  Heydər  Əliyev  bu  illərdə  ATƏT  rəhbərliyi  və  onun  Minsk 



qrupunun  təmsilçiləri  ilə  130-dan  çox  görüş  keçirdi.

127 


ATƏT-in  1994-cü  ilin 

dekabrında  Budapeşt,  habelə  1996-cı  ilin  dekabrında  Lissabon  sammitləri  Dağlıq 

Qarabağ  münaqişəsinin  Minsk  qrupu  vasitəsilə  ədalətli,  beynəlxalq  prinsiplərə 

əsaslanaraq  həllinin  vacibliyini  təsdiq  etdi.  Budapeşt  sammiti  Heydər  Əliyevin 

təşəbbüsü  ilə  Azərbaycan  və  Ermənistan  arasında  gələcəkdə  bağlanacaq  sazişdən 

sonra  regiona  daxil  olub,  silahlı  münaqişənin  nəticələrini  aradan  qaldıracaq 

çoxmilli beynəlxalq qüvvələr yaradılacağı haqqında qərar qəbul etdi. Minsk qrupu 

həmsədrləri təsisatı yaradıldı. Bu, vasitəçilərin fəaliyyətində əlaqəsizliyi, paralelliyi 

aradan  qaldırdı.

128


  Burada  iki  il  sonra  keçirilmiş  Lissabon  sammitində  Prezident 

Heydər Əliyevin siyasi uzaqgörənliyi və iradəsi sayəsində Azərbaycanın mövqeyi 

dünyanın  53  dövləti  tərəfindən  tanındı  və  müdafiə  olundu.  Sammitin  yekun 

qərarının  Ermənistan-Azərbaycan  Dağlıq  Qarabağ  münaqişəsinin  həllolunma 

prinsipləri haqqında təklif edilən bəndinə Ermənistan prezidenti razı olmadığı üçün 

Heydər Əliyev zirvə toplantısı iştirakçılarının bu məsələ ilə bağlı münasibətlərinin 

ifadəsi  olan  bir  sənəd  qəbul  etdirmək  məqsədilə  yalnız  yekdilliklə  qəbul  oluna 

biləcək Yekun Aktına  bütövlükdə  imza atmaqdan imtina  etdi.  Nəticədə  ATƏT-in 

fəaliyyətdə  olan  sədrinin  54  üzv  dövlətdən  53-ü  (Ermənistan  etiraz  etmişdi),  o 

cümlədən ABŞ, Rusiya, Fransa və b. adından verdiyi və zirvə toplantısının rəsmi 

sənədi  elan  olunmuş  bəyanat  qəbul  olundu.  Bu  sənəddə  Ermənistan-Azərbaycan 

Dağlıq  Qarabağ  münaqişəsinin  sülh  yolu  ilə  həll  olunması  üçün,  birinci, 

Azərbaycanın  və  Ermənistanın  ərazi  bütövlüyünün  qarşılıqlı  şəkildə  tanınması, 

ikinci,  Dağlıq  Qarabağa  Azərbaycan  Respublikası  tərkibində  yüksək  dərəcəli 

özünüidarə  statusu  -  muxtariyyət  hüququ  verilməsi,  üçüncü,  Dağlıq  Qarabağın 

bütün  əhalisinə  -  ermənilərə  və  azərbaycanlılara  təhlükəsizlik  təminatı  verilməsi 

kimi  üç  mühüm  prinsip  irəli  sürüldü.

129


  İkinci  prinsip  təcavüzə  məruz  qalmış 

Azərbaycan  üçün  məqbul  olmasa  da,  münaqişəni  aradan  qaldırmaq  naminə  buna 

razılıq verilmişdi.

 

Lissabon  sammitindən  sonra  Minsk  qrupuna  üç  dövlət  -  ABŞ,  Rusiya  və 



Fransa  həmsədrlik  etməyə  başladı.  Minsk  qrupunun  fəaliyyəti  nisbətən  fəallaşdı. 

Həmsədrlər tərəfindən 1997-ci il iyun ayının 11-də "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin 

aradan  qaldırılmasına  dair  hərtərəfli  saziş"  adlı  layihə  təklif  edildi.  Bu,  dəqiq 

öhdəliklər  ehtiva  edən  hüquqi  sənəddən  daha  çox  gələcək  danışıqların  əsas 

istiqamət  və  tezislərini  əks  etdirən  ümumi  bəyannamə  idi.  Burada  bir  paketdə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   130   131   132   133   134   135   136   137   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə