TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə146/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   142   143   144   145   146   147   148   149   ...   219

305 

 

keçirilməsi üçün donor ölkələrin  maliyyə  vəsaitinin cəlb olunmasında fəal iştirak 



edirdi.  Beynəlxalq  maliyyə  təşkilatları  ilə  1997-ci  ildən  Azərbaycana  700  milyon 

dollar  həcmində kredit  kanalları açılması  haqqında razılıq  əldə  olunmuşdu. Təkcə 

Dünya  Bankı  və  Beynəlxalq  Valyuta  Fondu  Azərbaycana  1  milyard  300  milyon 

dollardan çox kredit vermişdi.

36

 

Ölkə  iqtisadiyyatının  dirçəldilməsi  və  inkişaf  etdirilməsi  üçün  xarici 



investisiyalar  cəlb  etmək  olduqca  vacib  idi.  Respublikanın  geniş  potensial 

imkanlarını təbliğ etmək, investorları maraqlandırmaq üçün 1994-cü ilin payızında 

Bakıda, 1995-ci ilin qışında Londonda və Parisdə, 1996-cı ilin baharı və payızında, 

1997-ci  ilin  baharında  Bakıda  və  İstanbulda  beynəlxalq  biznes  konfransları 

keçirildi. Bu konfranslarda Prezident Heydər Əliyevin iştirakı və xarici investorları 

respublikaya  cəsarətlə  vəsait  qoymağa  şəxsən  dəvət  etməsi  çox  səmərəli  oldu. 

1997-1998-ci  illərdə  ABŞ-da  Amerika-Azərbaycan  Ticarət  Palatası  tərəfindən 

keçirilən beynəlxalq konfranslarda respublikanın iqtisadi imkanları geniş müzakirə 

edildi.  Azərbaycan  Dövlət  Neft  Şirkətinin  birinci  vitse-prezidenti  İlham  Əliyevin 

bu  konfranslarda  inandırıcı  və  əhatəli  çıxışları  investorların  respublika 

iqtisadiyyatına  diqqətini  xüsusilə  cəlb  etmişdi.

37

  Bu  sahədə  sonrakı  illərdə  də 



beynəlxalq  iqtisadi  konfrans  və  seminarların  keçirilməsi,  xüsusən  2002-ci  il  may 

ayının 31-də Bakıda Avropa Şurası Parlament Assambleyası İqtisadi Məsələlər və 

İnkişaf  Komitəsinin  iclası  Çərçivəsində  keçirilmiş  "Avropa  və  Xəzərin  enerji 

ehtiyatlarının inkişafı" mövzusunda beynəlxalq seminar və burada İlham Əliyevin 

çıxışı, mövcud iqtisadi və siyasi vəziyyətin hərtərəfli təhlil edilməsi böyük səmərə 

vermişdir.

38

 

2000-ci  ildə  Azərbaycan  Respublikasında  1300-dən  çox  xarici  şirkət  və 



firmanın nümayəndəliyi fəaliyyət göstərirdi.

39

 



Neft  strategiyası.  Azərbaycan  Respublikası  iqtisadiyyatının  böhrandan 

çıxarılması  və  inkişaf  etdirilməsində  neft  sənayesinin  dirçəldilməsi,  müasir 

texnologiyalar  əsasında  yenidən  qurulması  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  edirdi. 

Prezident Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın yeni dövlət neft strategiyası 

hazırlandı və uğurla həyata keçirilməyə başlandı. Bu, Azərbaycan neft sənayesində 

yeni eranın başlanğıcı idi.

40

 

Neft sənayesinə investisiya və yeni texnologiyalar cəlb etmək, respublikaya 



sərfəli  şərtlərlə  xarici  neft  şirkətləri  ilə  müqavilələr  bağlamaq  üçün  danışıqlar 

aparılması  Azərbaycan  Dövlət  Neft  Şirkətinə  (ADNŞ)  tapşırıldı.  Danışıqlar 

qrupuna  neft  və  beynəlxalq  əlaqələr  üzrə  görkəmli  mütəxəssislər  daxil  edildi.  Bu 

qrupun  fəaliyyətində  İlham  Əliyevin,  Xoşbəxt  Yusifzadənin,  Natiq  Əliyevin  rolu 

xüsusən  səmərəli  oldu,  Azərbaycanın  maraqlarına  tam  cavab  verən  müqavilə 

şərtləri razılaşdırıldı.

41

 



306 

 

Müqavilənin  bağlanmasına  müxtəlif,  əsasən  xarici  qüvvələr  ciddi  mane 



olurdular. Rusiya Federasiyasının təşəbbüsü ilə belə bir tezis irəli sürüldü ki, Xəzər 

dənizi  bütün  Xəzəryanı  ölkələr  üçün  ümumidir  və  onu  milli  sektorlara  bölmək 

olmaz.  Buna  görə  də  Azərbaycan  birtərəfli  qaydada  xarici  şirkətlərlə  neft 

müqavilələri  bağlaya  bilməz.  Diplomatik  notalar,  bəyanatlar  verilirdi.  Xarici 

şirkətlər  belə  fikirdə  idilər  ki,  müqavilə  Xəzər  dənizinin  statusu  həll  ediləndən 

sonra  qüvvəyə  minməlidir.  Lakin  Azərbaycan  hökuməti  tərəfindən  Vaşinqtona 

ezam  edilmiş  ADNŞ-in  birinci  vitse-prezidenti  İlham  Əliyev  ABŞ-da  Energetika 

Nazirliyi  rəhbərləri  ilə  səmərəli  danışıqlar  apardıqdan  sonra  ABŞ  hökumətinin 

dəstəyi sayəsində xarici şirkətlər bu fikirdən əl çəkdilər.

42

 



1994-cü il sentyabrın 20-də Bakının "Gülüstan" sarayında  ADNŞ  ilə  ABŞ, 

Böyük Britaniya, Norveç, Rusiya, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Yunanıstanın iri 

neft  şirkətləri  daxil  olan  konsersum  (sonralar  bu  konsersuma  Yaponiya  şirkəti  də 

qoşuldu)  arasında  Xəzər  dənizinin  Azərbaycan  sektorunda  "Azəri",  "Çıraq" 

yataqlarının və "Günəşli" yatağının bir hissəsinin birgə işlədilməsi və hasil olunan 

neftin pay şəklində bölüşdürülməsi haqqında 30 illik saziş imzalandı. Bu müqavilə 

dünyada  "Əsrin  müqaviləsi"  adı  ilə  məşhurlaşdı  (2001  -ci  ildən  başlayaraq 

Prezidentin Fərmanı ilə həmin gün respublikada "Neftçi günü" kimi bayram edilir). 

Razılığa  görə,  investisiyanın  80  faizini  konsersum  qoyur,  Azərbaycanın  ümumi 

gəliri çıxarılacaq neftin qiymətinin 80 faizi miqdarında müəyyən olunurdu. Bundan 

əlavə, hasil olunacaq səmt qazı tam Azərbaycanın ixtiyarına verilirdi.

43

 



"Əsrin  müqaviləsi"nin  təkcə  hazırlanması  və  bağlanmasını  deyil,  həm  də 

həyata keçirilməsini olduqca ağır və çətin problemlər müşayiət edirdi. Bu işə mane 

olmaq  üçün  xarici  qüvvələrin  dəstəyi  ilə  ölkədə  dövlət  çevrilişi,  Prezidentə  qarşı 

terror  cəhdləri  törədildi.  Hətta  xarici  şirkətlərə  yalan  informasiyalar  və  müxtəlif 

yollarla  təzyiq  göstərməyə  çalışırdılar.  Lakin  Azərbaycan  Prezidenti  H.Əliyevin 

siyasi  iradəsi,  qətiyyəti  və  müdrikliyi  sayəsində  bu  maneələr  müvəffəqiyyətlə 

aradan  qaldırıldı.  Ölkədə  xarici  sərmayələr  qoyuluşu  üçün  ən  vacib  şərt-siyasi 

sabitlik yaradıldı.

44

 

1995-ci  il  noyabrın  10-da  Xəzərin  yeni  aşkar  olunmuş  "Qarabağ" 



strukturunda  və  ona  bitişik  ərazilərdə  kəşfiyyat  aparılması,  yataqların  işlədilməsi 

və çıxarılan neftin bölüşdürülməsi haqqında Rusiya, İtaliya, ABŞ şirkətləri ilə yeni 

saziş  imzalandı.  Müqavilədən  əldə  olunan  daxili  gəlirin  65-80  faizinin 

Azərbaycana çatacağı razılaşdırıldı.

45

 

1996-cı  il  iyunun  4-də  Xəzərin  "Şahdəniz"  yatağının  birgə  işlədilməsi 



haqqında  ADNŞ  ilə  Böyük  Britaniya,  Norveç,  Türkiyə,  Rusiya,  Fransa  və  İranın 

neft  şirkətləri  konsersumu  müqavilə  imzaladılar.  Bu  müqaviləyə  görə  də  ümumi 

gəlirin 80 faizi Azərbaycana çatacaqdı.

46

 Burada dərinliyi 6,5 min m olan quyular 



qazıldı və nadir qaz-kondensat yatağı kəşf edildi. Qərb ekspertlərinin fikrincə, çox 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   142   143   144   145   146   147   148   149   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə