TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə153/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   149   150   151   152   153   154   155   156   ...   219

319 

 

Səhmdar  Cəmiyyəti  kimi  fəaliyyətə  başladı.  2002-ci  ilin  yayında  Bakıda  dəmir 



yolları üçün dəmir-beton şpallar istehsal edən zavod işə düşdü.

158


 

Beləliklə, 1996-cı ildən respublikanın sənayesində tənəzzülün qarşısı alındı. 

Əgər  1991-1994-cü  illərdə  sənaye  məhsulu  istehsalı  orta  hesabla  20-24  faiz 

azalırdısa,

159

 1997-2002-ci illərdə sənaye istehsalı 23,2 faiz artdı.



160

 

Kənd  təsərrüfatında  keçirilən  islahatlar  da  çox  səmərəli  oldu.  Əgər  1991-



1994-cü  illərdə  bu  sahədə  istehsal  hər  il  15-20  faiz  azalırdısa,

161


  1997-2002-ci 

illərdə 51 faiz artmışdır.

162

 2002-ci ildə əvvəlki illərdə heç vaxt olmadığı qədər - 2 



milyon  200  min  ton  (1995-ci  ildəkindən  2  dəfə  çox)  taxıl,  700  min  ton  (1995-ci 

ildəkindən  3,9  dəfə  çox)  kartof  istehsal  edildi.

163

  Ölkədə  çəltik  istehsalı  bərpa 



edilməyə, şəkər çuğunduru istehsal olunmağa başlandı. 

2001-ci  ilin  əvvəllərində  respublikada  2  milyon  21  mindən  çox  qaramal,  6 

milyon 86  mindən çox davar vardı.

164


  Daxili  məhsulda  heyvandarlığın  payı  xeyli 

artmışdı.  Əhalinin  heyvandarlıq  məhsullarına  tələbatının  ödənilməsində  mühüm 

irəliləmələr  oldu.  Artıq  ölkəyə  başqa  yerlərdən  heyvandarlıq  məhsulları 

gətirilməsinə ehtiyac yox idi.

165

 

Respublikada  iqtisadi  tənəzzülün  qarşısı  1995-ci  ildə  alındı.  Dirçəliş 



başlandı. Əgər 1991-1994-cü illərdə ümumi daxili məhsul ildə orta hesabla 20-25 

faiz  azalırdısa,  1996-2000-ci  illərdə  39  faiz  artmışdı.  2002-ci  ildə  ölkədə  29,6 

trilyon manatlıq (6,1 milyard dollar) ümumi daxili məhsul istehsal edilmişdi.

166


 

XX-XXI  əsrlərin  qovşağında  ölkə  123  xarici  dövlətlə  ticarət  əlaqələri 

saxlayırdı.

167


  Xarici  ticarət  dövriyyəsi  1993-cü  ildə  1  milyard  300  milyon  dollar 

idisə,  2002-ci  ildə  bu,  3  milyard  833  milyon  dollara  çatmışdı.

168

  2000-ci  ildə  ilk 



dəfə xarici ticarət dövriyyəsində ixrac (63,3 faiz) idxaldan (36,7 faiz) çox olmuş, 

müsbət  saldo  yaranmışdı.

169

  İstehsal  olunan  malların  miqdarının  və  keyfiyyətinin 



artması  buna  imkan  vermişdi.  İdxalda  istehlak  malları  azalır,  xammal,  avadanlıq 

artırdı. 

İqtisadi dirçəliş ölkənin maliyyə vəziyyətini xeyli yaxşılaşdırdı. 1996-2002-

ci illərdə Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsinin gəlirləri 2,2 dəfə artmışdı. 

2003-cü  ildə  dövlət  büdcəsi  1  milyard  200  milyon  dollar  həcmində  (1994-cü 

ildəkindən 17 dəfə çox) müəyyən edilmişdi.

170

 Dövlət büdcəsinin kəsiri durmadan 



azalırdı: 1996-cı ildə o, cəmi 3 faiz 2001-ci ildə isə 0,1 faiz təşkil etmişdi.

171


 

Ölkənin  valyuta  ehtiyatları  2002-ci  ildə  1  milyard  374  milyon  dollara 

çatmışdı ki, bu da 1993-cü ildəkinə nisbətən 103 dəfədən çox idi.

172


 

Beləliklə,  Prezident  Heydər  Əliyevin  müdrik  daxili  və  xarici  siyasəti 

sayəsində  Azərbaycan  Respublikasının  iqtisadiyyatı  dərin  böhrandan,  tənəzzüldən 

qurtardı. 

Daxildə  siyasi  sabitliyin  təmin  edilməsi,  makroiqtisadi  göstəricilərin 

sabitləşməsi,  tənəzzülün  cilovlanması,  iqtisadi  dirçəliş,  respublikanın  etibarlı 




320 

 

tərəfdaş  imicinin  yüksəlməsi,  xarici  iqtisadi  əlaqələrin,  investisiya  qoyuluşunun 



genişlənməsi, struktur və institusion dəyişikliklərə istiqamətləndirilmiş islahatların 

dərinləşməsi iqtisadi inkişafın dönmədən sürətlənməsinə şərait yaradırdı. 

 

§2. SOSĠAL SĠYASƏT 

 

90-cı  illərin  əvvəllərində  iqtisadi  böhran,  tənəzzül  əhalinin  güzəranını 



ağırlaşdırmış,  ərzaq  məhsulları,  enerji  daşıyıcıları,  sərnişin  daşımaları  və  başqa 

xidmətlərin  qiyməti  yüz  dəfələrlə  artmışdı.  Əmək  haqqının  və  pensiyaların 

indeksasiyası üçün müəyyən olunmuş minimum əmək haqqı səviyyəsi 1993-cü ilin 

yayında  500  manat,  1994-cü  ilin  payızında  isə  4000  manat  müəyyən  olunmuşdu. 

Bu,  dolanacaq  üçün  adi  xərclərin  cəmi  7  faizinə  çatırdı.

173


  Dövlət  əmanət 

kassalarında  əhalinin  bir  milyard  dollara  qədər  pulu,  demək  olar  ki,  batmışdı. 

Əmək  haqqının  nominal  göstəricisi tez-tez  artsa da, real  səviyyəsi aşağı düşürdü. 

90-cı  illərin  birinci  yarısında  inflyasiyanın  artımı  əhalinin  pul  gəlirlərinin  artım 

sürətini  üç  dəfə  üstələyirdi.

174 


Bir  adamın  normal  yaşaması  üçün  vacib  tələbat 

zənbilinin dəyəri 1994-cü ilin əvvəllərində təqribən 5 min, ortalarında isə artıq 25,8 

min  manat,  orta  aylıq  əmək  haqqı  isə  müvafiq  surətdə  cəmi  4,4  min  və  13,8  min 

manat olmuşdu.

175

 İnflyasiyanın daim artmasında marağı olan və buna çalışan bəzi 



işbazların yaratdıqları soyğunçu "Vahid", "Mərhəmət", "Aleks", "Etimad", "Xəyal" 

və  başqa  "xeyriyyə  cəmiyyətləri"  əhalinin  aztəminatlı  təbəqələrini  aldadıb  var-

yoxdan çıxarırdı.

176


 

İqtisadiyyatın  pozulması,  əhalinin  sürətlə  yoxsullaşması,  qaçqınlıq  və 

köçkünlüyün  ağırlığı  uşaqlara  və  yeniyetmələrə  daha  pis  təsir  göstərirdi. 

Ermənistanın işğalçılıq  siyasəti nəticəsində  Azərbaycanda  300 min  nəfərədək (79 

min  nəfəri  5  yaşına  qədər)  uşaq  məcburi  köçkünə  çevrilmişdi.

177


  90-cı  illərin 

ortalarında  respublikada  34  mindən çox, o cümlədən hər  iki  valideynini itirmiş 9 

min uşaq var idi. Yoxsul ailələrin uşaqları aclıq çəkir, çoxu səfil həyat keçirməyə, 

məktəbdən uzaqlaşmağa məcbur olurdu.

178

 

Əhalinin  sosial  müdafiəsi  tədbirləri  və  islahatların  sosial  yönümü  90-cı 



illərin ortalarından başlayaraq həyata keçirilən iqtisadi siyasətdə mərkəzi yer tutdu. 

Prezident Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında bu sahədə müntəzəm iş aparıldı. 

İqtisadi tənəzzülün aradan qaldırılması və inkişafa yol açılması nəticəsində 

dövlət büdcəsi 1994-cü ildə cəmi 682  milyard  manat  idisə, 2001-ci  ildə  6-7 dəfə 

artmışdı.

179 


Hiperinflyasiyanı  cilovlamaq  üçün  1995-1996-cı  illərdə  həyata  keçirilən 

tədbirlər nəticəsində 1996-cı ilin birinci yarısında orta əmək haqqının artım sürəti 

inflyasiyanı iki dəfə üstələdi.

180


 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   149   150   151   152   153   154   155   156   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə