TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə29/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   219

63 

 

Ümumiyyətlə, 1943-1945-ci illərdə Fransa antifaşist müqavimət hərəkatında 2000 



nəfərə  yaxın  azərbaycanlı  iştirak  etmişdi.  Bunlardan  Ə.Cəbrayılov,  X.Hacıyev, 

D.Abdullayev,  N.Abdullayev,  R.Rzayev,  Ə.Möhsümov,  M.Məhərrəmov  və 

başqaları cəsur partizan kimi tanınmış, bir neçə ali fransız hərbi orden və medalları 

ilə  təltif  edilmişdilər.  Əhmədiyyə  Cəbrayılov  "Armed  Mişel"  adı  ilə  bu  ölkənin 

azadlıq hərəkatında fəal iştirak etmiş, şəxsi igidliyə görə paradda əsgərə generaldan 

irəlidə  getmək  kimi  şərəfli  hüquq  verən  yüksək  mükafatla  -  Hərbi  medalla  təltif 

olunmuşdu.

151


 

Azərbaycanlı  hərbi  əsirlər  Berlində  yaradılmış  gizli  antifaşist  təşkilatının 

işində də yaxından iştirak edirdilər. Cümşüd Məmmədov, Bəxtiyar Paşayev, Səttar 

Kərimov,  Seyidəli  Seyidov  və  bu  gizli  təşkilatın  digər  üzvləri  çalışdıqları  sənaye 

müəssisələrində 

düşmənə 


qarşı 

təxribatlar 

törədirdilər. 

Azərbaycan 

döyüşçülərindən  M.Seyidov,  Ə.Əlimərdanov  faşistlərin  Buhenvald,  Mauthauzen, 

Daxau, Zaksenhauzen ölüm düşərgələrində Avropa ölkələrindən olan antifaşistlərlə 

birgə  fəal  iş  aparırdılar.

152


  Ə.S.Ağayev  Buhenvald  ölüm  düşərgəsində  antifaşist 

təşkilatın fəal üzvlərindən biri olmuşdur.

153 

 

 



§4. MÜHARĠBƏNĠN SON, HƏLLEDĠCĠ DÖVRÜNDƏ 

 

1944-cü  ilin  iyununda  Avropada  ikinci  cəbhənin  açılmasına  baxmayaraq, 



Vermaxtın  əsas  qüvvələri  alman-sovet  cəbhəsində  yerləşmişdi.  Almanlar 

Moskvada  qalmaq  üçün  öz  qruplaşmalarının  birinci  cinahını  möhkəmləndirməyə 

çalışırdılar.  Son  dərəcə  gərgin  gedən  bu  döyüşlərdə  Azərbaycan  diviziyaları  da 

iştirak edirdi. 

1944-cü  il  oktyabrın  20-də  sovet  və  yuqoslav  qoşunlarının  birgə  gücü  ilə 

almanların 20 minlik Belqrad qruplaşması məhv edildi və Yuqoslaviyanın paytaxtı 

azad olundu. 

Həmin il noyabrın sonunda Yuqoslaviya Xalq Azadlıq Ordusunun hissələri 

ilə  birgə  qədim  Krakov  şəhəri  yaxınlığında  çox  ağır  hərbi  əməliyyatlar  başlandı. 

223-cü  diviziyanın  1041-ci  alayının  komandiri  mayor  Baxış  Mehdiyev  1037-ci 

alayın  iki  batalyonu  ilə  birlikdə  şəhəri  alman  faşistlərindən  təmizlədilər.  Düşmən 

döyüş  meydanında  1000-ə  qədər  əsgər  və  zabit  itirdi.  223-cü  Azərbaycan 

diviziyasının döyüşçüləri Belqradın sakinlərinin alqışları altında qələbə bayrağı ilə 

qürurla addımladılar. 223-cü diviziyaya "Belqrad" fəxri adı verildi. Bu münasibətlə 

marşal İosip Broz Tito diviziyanın komandirinə təbrik məktubu göndərmişdi.

154


 

1944-cü  il  avqustun  25-də  223-cü  diviziya  3-cü  Ukrayna  cəbhəsi 

komandanının  əmri  ilə  Sarata-Qalebna  rayonunda  mühasirəyə  alınmış  düşmən 

qruplaşmasını  parçalamaq  məqsədilə  döyüşə  başladı.  Alman  faşist  diviziyaları 




64 

 

güclü hücumlarla mühasirədən çıxmağa çalışdığı zaman mayor Baxış Mehdiyevin 



1041-ci  alayı  özü  düşmənin  mühasirəsinə  düşdü,  lakin  iki  günlük  mühasirə 

şəraitində B.Mehdiyevin alayı igidlik göstərərək 1500 alman faşistini məhv etmiş, 

1000 nəfəri isə əsir götürmüşdü. 

223-cü  diviziyanın  adı  iki  dəfə  Ali  Baş  Komandanın  əmrində  çəkilmiş  və 

almanların  Dnepr  çayı  sahilindəki  müdafiəsini  yardığına,  Benzeranı  hücumla 

aldığına görə ona iki dəfə təşəkkürnamə göndərilmişdi.

155

 

1945-ci il yanvarın 12-də sovet ordusunun Visla-Oder əməliyyatı başlandı. 



Bu  əməliyyatın  aparılmasında  məqsəd  alman-faşist  qruplaşmalarını  dağıtmaq, 

Polşanın azad edilməsini başa çatdırmaq, Berlinə həlledici zərbə endirilməsi üçün 

münasib şərait yaradılmasını təmin etmək idi. Bu əməliyyatda 416-cı Taqanroq və 

223-cü Belqrad diviziyaları fəal iştirak etdilər. 

Visla sahillərində gedən  döyüşlərdə  leytenant Bəhyəddin Mirzəyev şöhrət 

qazandı.  Yanvarın  14-dən  15-ə  keçən  gecə  onun  rotası  Vislanı  keçib  sağ  sahildə 

möhkəmləndi.  Cəsur  döyüşçülər  tutduqları  mövqeyi  əldən  vermədilər.  Əməliyyat 

B.Mirzəyevin göstərdiyi şəxsi qəhrəmanlıq və döyüş ustalığı sayəsində qələbə ilə 

başa çatdı.

156


 

1945-ci  ilin  yanvarında  düşmənin  Visladakı  müdafiə  istehkamlarının 

keçilməsində  416-cı  diviziyanın  batalyonu  yüksək  döyüş  məharəti  nümayiş 

etdirmişdi.  Batalyon  düşməni  birinci  və  ikinci  müdafiə  xətlərindən  çıxararaq, 

diviziyanın hərəkətinə imkan yaratdı. 

Varşavanın  cənubunda  düşmən  müdafiəsinin  yarılması  və  Visla-Oder 

arasındakı döyüşlərdə yüksək hərbi nailiyyətlərinə görə 416-cı diviziyanın 1368-ci 

alayı Qırmızı Bayraq, 1054-cü artilleriya alayı III dərəcəli Suvorov, 444-cü topçu 

divizionu III dərəcəli Boqdan Xmelnitski, 348-ci sanitar batalyonu Qırmızı Ulduz 

ordenləri ilə təltif olunmuşdu. 1945-ci  il  yanvarın 19-da  416-cı  diviziya  Visladan  

Polşanın içərilərinə doğru 180 km irəlilədi,

157


  fevralın  1-də  isə  Oder  çayının  qərb 

sahilinə  çıxdı.  Almanlarla  bir  həftə  ağır  döyüşlər  nəticəsində  kapitan  Mirzəyevin 

batareyası tutduğu mövqelərini saxlaya bildi. Bəhyəddin Mirzəyev igidliyinə görə 

SSRİ  Ali  Soveti  Rəyasət  heyətinin  Fərmanı  ilə  Sovet  İttifaqı  Qəhrəmanı  adına 

layiq görüldü. Bu, 416-cı və 295-ci diviziyaların birgə zərbələri altında düşmənin 

Berlinə  gedən  yol  üzərində  yerləşən  və  müdafiə  xətti  rolunu  oynayan  Küstrin 

şəhər-qalanın  alınması  üçün  böyük  strateji  əhəmiyyət  kəsb  edirdi.  Yolayrıcında 

yerləşən  binada  mövqe  tutmuş  düşmən

 

pulemyotçusu  sovet  döyüşçülərinin 



irəliləməsinə  imkan  vermirdi.  Gənc  zabit  Məmmədnəbi  İsmayılov  sürünərək 

binaya  yaxınlaşdı,  pulemyot  nöqtəsini  məhv  etdi  və  hücum  üçün  yol  açıldı.

158

 

Fevralın 19-da 1373-cü atıcı alay Küstrinin şimalında düşmənin altı əks-hücumunu 



dəf  etmiş,  13  tankı,  650  əsgər  və  zabiti  məhv  etmişdi.  1945-ci  il  martın  12-də 

Birinci  Belorus  cəbhəsi  qoşunları  tərəfindən  azad  olunmuş  Küstrinin  alınması 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə