TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə36/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   219

78 

 

Ölkənin  xalq  təsərrüfatının  yeni  texnika  ilə  təchizatı  neft  məhsullarına 



tələbatı  artırdı.  Buna  görə  də  Azərbaycanın  neft  sənayesinin  bərpa  və  inkişafı 

diqqət  mərkəzində  idi.  Beşillik  ərzində  respublikanın  neft  sənayesinə  qoyulan 

əsaslı vəsaitin həcmi 4740 milyon manata bərabər idi ki, bu, SSRİ neft sənayesinə 

qoyulan  bütün  əsaslı  vəsaitin  20,7  faizini  təşkil  edirdi.

17

  Neftçıxarma  sənayesini 



yeni  texnika  ilə  təchiz  etmək  üçün  ölkənin  50-dən  çox  zavodu  respublika  neft 

sənayesinin sifarişlərini yerinə yetirirdi.

18

 

Neft  hasilatını  artırmaq  üçün  yeni  neft  yataqlarının  kəşfinə  və  istismarına 



böyük  ehtiyac  var  idi.  Buzovna-Maştağa  (1945-ci  il),  Gürgan-dəniz  və  Gəncə 

rayonu  (1947-1948-ci  illər),  Hövsan  və  Umbakı  (1948-1950-ci  illər),  Neft  daşları 

(1950-ci  il),  Darvin  bankası  (1950-1951-ci  illər)  kimi  yeni  neft  və  qaz  yataqları 

kəşf edilmiş və sənaye üsulu ilə işlənmək üçün istifadəyə verilmişdi.

19

 

Neft  hasilatını  yüksəltməyin  həlledici  şərtlərindən  biri  neft  quyuları 



qazılması üzrə işləri genişləndirmək idi. Geoloji-kəşfiyyat işlərini genişləndirmək, 

yeni neft yataqlarının kəşfi və istifadəyə verilməsi işində SSRİ hökumətinin qərarı 

ilə 1947-ci ilin sonunda "Azneftkəşfiyyat" Birliyi yaradıldı. 1943-cü ildə "Azneft" 

Birliyi  nəzdində  yaradılmış  Xüsusi  Qazma  İdarəsi  sonralar  "Turbin-qazma"  tresti 

şəklində yenidən təşkil olundu.

20

 



1946-cı  ildən  başlayaraq  Azərbaycanın  neft  mədənlərində  turbin  qazması 

getdikcə daha  çox tətbiq edilirdi.  Bu, neftçilərə  turbin üsulu  ilə  maili istiqamətdə 

quyular qazmağa imkan verdi. Bu təşəbbüs bütün sovet neft sənayesinin inkişafına 

Azərbaycan  neftçilərinin  böyük  töhfəsi  idi.  Bakılıların  bir  özül  üzərindən  iki  və 

daha  çox  neft  quyusunun  qazılması  üsulu  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  edirdi.  Yeni 

texnikanın  tətbiqi,  quyuların  istismar  rejiminin  yaxşılaşdırılması  neft  hasilatının 

artmasına  kömək edirdi.  1948-1950-ci  illərdə  2800-ə  qədər dayanmış quyu bərpa 

edilmişdi.

21

 

50-ci  illərin  ortalarına  qədər  SSRİ-nin  əsas  neftçıxarma  mərkəzi  sayılan 



Azərbaycan  artıq  müharibədən  sonra  bütün  ölkənin  yanacağa  olan  ehtiyacını  tam 

ödəyə bilmirdi. Buna görə də Xəzər neft yataqlarının aşkar edilməsi və istifadəyə 

verilməsi problemi meydana çıxdı. 

Azərbaycan neft sənayesinin inkişafında Xəzərdə neft yataqlarının kəşfi və 

istifadə edilməsi çox önəmli hadisə oldu. Mərkəzi hökumətin bəzi yüksək vəzifəli 

şəxslərinin  Azərbaycanda,  xüsusilə  Xəzər  dənizində  neftçıxarma  sənayesinin 

iqtisadi  cəhətdən  səmərəsiz  olması  iddialarına  baxmayaraq,

22

  Azərbaycan 



alimlərinin,  neftçilərinin  gərgin  əməyi  sayəsində  dünyada  ilk  dəfə  olaraq 

Azərbaycanda  açıq  dənizdə  neft  çıxarılmasına  başlandı.  1949-cu  ilin  fevralında 

qasırğalı  bir havada  məşhur qazma  ustası M.Kaveroçkinin briqadası açıq dənizdə 

Neft  daşlarına  çıxdı.  Son  dərəcə  mürəkkəb  və  çətin  şəraitdə  neftçilərin  qazdığı 

kəşfiyyat quyusu 1949-cu il noyabrın 7-də fontan vurdu.

23

 




79 

 

Dəniz neft yataqlarını mənimsəmək üçün "Azneft" Birliyi nəzdində "Dəniz 



qazma" Tresti yaradıldı. 1949-cu il mayın 7-də SSRİ Nazirlər Soveti "Azərbaycan 

SSR-də dəniz neft yataqlarının kəşfini və işlənməsini üzən vasitələrlə təmin etmək 

haqqında" xüsusi qərar qəbul etdi.

24

 



Dəniz  mədənlərinin  yaradılması  və  inkişafında  "Azərbaycan  SSR-də  dəniz 

neft yataqlarının kəşfi və işlənilməsi üzrə işlərin təşkilini yaxşılaşdırmaq tədbirləri 

haqqında"  SSRİ  Nazirlər  Sovetinin  1949-cu  il  31  oktyabr  tarixli  qərarının  böyük 

əhəmiyyəti  oldu.

25 

Dəniz  neft  yataqlarının  işlənilməsini  gücləndirmək  və  bu  işə 



rəhbərliyi yaxşılaşdırmaq məqsədilə 1950-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə 

yeni neft Birliyi - "Azdənizneft" yaradıldı.

26

 

Dəniz  neft  yataqlarından  istifadə  etmək  üçün  dünya  təcrübəsində  ilk  dəfə 



dənizdə  neft-mədən  estakadaları  tikildi.  1948-ci  ildən  estakadaların  tikintisinə 

"Hidrodənizneft" İnstitutu rəhbərlik edirdi. 1950-ci ildə estakadanın uzunluğu 18,9 

km-ə çatmışdı.

27

 



Fəhlələrin, mühəndis-texniki işçilərin və alimlərin fədakar əməyi sayəsində 

dəniz yataqlarından

28

 beşilliyin son ilində 1,6 milyon ton neft çıxarıldı.



29

 

1946-1950-ci illərdə neft emalı sənayesində zavodlar yenidən quruldu, yeni 



texnika  ilə  təmin  edildi,  xammaldan  istifadə  yaxşılaşdırıldı  və  təkmilləşdirildi. 

1946-1947-ci  illərdə  Bakıda  traktorları  va  neft  mədənlərindəki  istismar-qaldırıcı 

mexanizmləri  təmir  edən  zavod-Bakı  elektrik  təmiri  zavodu,  1949-cu  ildə  isə 

Binəqədi boru təmiri zavodu istifadəyə verildi.

30

 

Maşınqayırma  zavodlarının  istehsal  gücü  artırdı.  1946-1950-cı  illərdə  neft 



maşınqayırma  zavodları  elmi-tədqiqat  idarələri  ilə  birlikdə  438  növ  yeni  maşın, 

mexanizm və alət istehsalını mənimsədi.

31

  

Maşınqayırma sənayesinin yeni sahələrinin yaradılmasına başlandı. 1947-ci 



ilin  martında  respublikada  elektrotexnika  sənayesinin  ilki  olan  Bakı  elektrik 

maşınqayırma  zavodu,  Bakı  diyircəkli  yastıq  zavodu,  yeni  cihazqayırma  və 

elektromexanika məmulatı zavodu işə düşdü. 

Yeni  zavodların  istismara  verilməsi  o  vaxta  qədər  əsasən  neft  avadanlığı 

istehsalı  ilə  məşğul  olan  maşınqayırmanın  birtərəfli  inkişafına  son  qoyulmasının 

başlanğıcı oldu. 

Müharibədən sonrakı ilk illər Azərbaycanda enerji obyektlərinin və elektrik 

enerjisi istehsalının daha da artması ilə səciyyələnir. Enerji sistemi müəssisələrinin 

bütün əsas qazanları yenidən quruldu. Sumqayıt İstilik Elektrik Stansiyasının gücü 

üç dəfə artırıldı.

32

 

Lakin  istehsal  olunan  elektrik  enerjisi  Azərbaycanın  xalq  təsərrüfatının 



enerjiyə artan tələbatını ödəmək üçün kifayət qədər deyildi. Bu işdə tikintisinə hələ 

müharibədən  əvvəl  başlanmış  Mingəçevir  SES  həlledici  rol  oynamalı  idi.  SSRİ 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə