TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə40/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   219

86 

 

Respublikanın  neft  sənayesinin  inkişafı  üçün  onun  təşkilat  quruluşunun 



yaxşılaşdırılması  mühüm  əhəmiyyətə  malik  idi.  1953-ci  ilin  sonunda  neftçıxarma 

sənayesinə  rəhbərlik  edən  üç  birlik  -"Azdənizneft",  "Azneftkəşfiyyat",  "Azneft" 

birlikləri "Azneft" Birliyində birləşdirildi.

75

 1954-cü il avqustun 1-dən Azərbaycan 



SSR  Neft  Sənayesi  Nazirliyi  yaradıldı.

76

  Nazirlik  müəssisələrin  strukturunda 



dəyişikliklər  apardı.  Məsələn,  neftçıxarma  trestləri  neft-mədən  idarələrinə  (NMİ) 

çevrildi.

77

 

1954-cü il iyulun 9-da SSRİ Nazirlər Soveti "SSRİ neft sənayesinin daha da 



inkişaf etdirilməsinə  dair tədbirlər haqqında" qərar  qəbul etdi.  Əsas diqqət SSRİ-

nin yeni neft rayonlarının inkişafına yönəldildi. Lakin 1955-ci il üçün Azərbaycan 

SSR-in  neft  sənayesinə  ayrılan  əsaslı  vəsait  əvvəlki  ilə  nisbətən  2  dəfədən  çox 

azaldıldı.  Azərbaycan  neft  hasilatı  üzrə  SSRİ-nin  ən  perspektivsiz  rayonları 

sırasına daxil edildi. Respublika üçün neft hasilatı planı isə əvvəlki kimi 15 milyon 

ton həcmində saxlanıldı. 

Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycan neftçiləri fədakarlıqla işləyirdilər.

78

 



1955-1957-ci  illərdə  Əli  Bayramlı  şəhəri  yaxınlığında,  Kürçayı  ətraf 

düzənlikdə  iri neft  yataqları  Gürovdağ  və  Mişovdağ  kəşf  edildi və  mənimsənildi. 

1957-1958-ci  illərdə  Zəyli-Zeyvə  yatağının  istismarına  başlandı.

79

  1959-cu  ildə 



Kənizdağ yatağı sənaye miqyasında işlənməyə verildi.

80

 



Xəzər dənizində  neftli  sahələrin işlənməsi  geniş  vüsət aldı.  Darvin bankası 

(1950-1951-ci  illər),  Çilov  adası  (1951-ci  il),  Neft  daşlarının  şimal-şərq  hissəsi 

(1954-cü  il),  Qum  adası  (1956-cı  il)  yataqlarının  mənimsənilməsi  nəticəsində 

dənizdə neft hasilatı sürətlə artdı. 1958-ci ildə dəniz neft yataqlarından 1950-ci ilə 

nisbətən 2,5 dəfə çox neft çıxarılmışdı.

81

 



Neft  yataqlarının  mənimsənilməsində  yeni  mütərəqqi  üsullar  tətbiq 

edilməyə başlandı. 1951-ci ildən neft laylarına süni təsir göstərmək üsulları tətbiq 

olundu.  Təkrar  neft  hasilatı,  layların  su  ilə  parçalanması  və  quyuların  turşu  ilə 

yuyulması  metodlarının  sənaye  miqyasında  tətbiqinin  böyük  səmərəsi  olmuşdu. 

Təkcə 1951-1955-ci 

illərdə təkrar neft hasilatı metodlarının tətbiqi nəticəsində əlavə olaraq dörd 

milyon tondan çox neft hasil edilmişdi.

82

 



Qaz sənayesi də tərəqqi edirdi: 1954-1955-ci illərdə Qaradağ qaz-kondensat 

yatağının,  1958-1959-cu  illərdə  isə  qazlı-neftli  Zirə  yatağının  kəşfi  və  sənaye 

miqyasında  işlənməsi  ilə  qaz  sənayesi  daha  çox  inkişaf  etdi.  Nəticədə  yüksək 

kalorili yanacaq və qiymətli kimya  xammalı olan qazın hasilatı artdı. 1960-cı ilin 

əvvəlində Bakı-Tbilisi-Yerevan magistral qaz kəmərinin tikintisi başa çatdı. 

Lakin hər il Azərbaycan SSR-in xalq təsərrüfatına qoyulan vəsaitin 80 faizi 

neft  hasilatı  və  emalına  sərf  edilsə  də,  dəniz  yataqlarının  mənimsənilməsinə 

başlansa  da,  istənilən  nəticə  əldə  olunmurdu.  1960-cı  ildə  neft  hasilatı  (17,8  mln 




87 

 

ton) 1940-cı il səviyyəsinin (22,2 mln ton) cəmi 80 faizini təşkil edirdi. 1950-ci ilə 



nisbətən  isə  cəmi  (14,8  mln  ton)  20  faiz  artmışdı.

83

  Buna  müharibədən  qabaqkı 



dövrdə  və  müharibə  illərində  Bakı  rayonunda  neft  yataqlarının  gərgin  istismarı 

təsir  etmişdi.  Sahəyə  rəhbərlikdəki  nöqsanlar,  elmi-texniki  nailiyyətlərin  ləng 

tətbiq  olunması,  qazmanın  geri  qalması  da  hasilatın  artım  sürətinə  mənfi  təsir 

göstərirdi. 

Neftayırma  sənayesi  daha  da  inkişaf  etməkdə  idi.  1953-1954-cü  illərdə  2 

köhnə mazutayıran qurğu və təmizləmə sexləri yenidən quruldu. AzNİİ-4 (1952-ci 

il) aşqarı istehsal edən ikinci qurğu; qudronu asfaltsızlaşdıran qurğu (1953-cü il); 

AzNİİ-5 aşqarı istehsal edən qurğu (1958-ci il); yağları selektiv təmizləyən ikinci 

qurğu (1959-cu il); AzNİİ-7 aşqarı istehsal edən qurğu (1960-cı il) tikilib istifadəyə 

verildi.


84

 Beləliklə, 50-ci illərin sonuna yaxın respublikanın neftayırma sənayesi 80 

adda neft məhsulları hazırlayan iri istehsalat kompleksinə çevrildi.

85

 



Neft maşınqayırma sənayesi üzrə yeni məhsulların istehsalı ildən-ilə artırdı: 

məsələn,  qazma  dəzgahları,  ikilüləli  qazma  üçün  vışkalar,  səyyar  və  stasionar 

qaldırıcılar,  üçpərli  baltalar,  qaldırıb-endirmə  əməliyyatları  üçün  avtomatlar 

istehsal olunurdu. 

Azərbaycanın neft maşınqayırma zavodları öz məhsullarını təkcə respublika 

üçün  deyil,  həmçinin  bütün  ölkəyə  ixrac  edirdi.  Ölkə  üzrə  istehsal  olunan  neft 

maşınqayırma avadanlıqlarının 75 faizə qədəri Azərbaycan müəssisələrinin payına 

düşürdü. 

Respublikada  maşınqayırmanın  yeni  sahələri  meydana  çıxdı.  1954-cü  ildə 

"Mingəçevirtikinti"  təmir  zavodu  əsasında  "Mingəçevirkəndmaş"  kənd  təsərrüfatı 

maşınqayırma  zavodu  yaradıldı,  elektrotexnika  sənayesinin  "Azərkabel" 

zavodunun  tikintisinə  başlanıldı.  1956-cı  ildə  Bakıda  güclü  ekskavator  təmiri 

zavodu  tikildi.  Həmin  ildə  "Azdənizneftkəşfiyyat"  təmir-mexaniki  zavodu 

bazasında  "Bakı  qazaparat"  zavodu  inşa  edildi.  1957-ci  ildə  Keşlə  maşınqayırma 

zavodunun  və  səyyar  qazma  maşınları  zavodunun  birləşdirilməsi  ilə  özüyeriyən 

neft-mədən 

maşınları  istehsalı  üzrə  iri  ixtisaslaşdırılmış  müəssisənin 

yaradılmasının  əsası  qoyuldu.  1957-ci  ildə  Bakıda  elektrik  təmiri  zavodu 

yaradıldı.

87

 



Azərbaycanın  enerji  bazası  qüvvətlənirdi.  1954-cü  il  yanvarın  10-da 

Mingəçevir SES-in birinci növbəsi işə düşdü. İki güclü turbogeneratorun hərəkətə 

gəlməsi ilə yaranan ilk sənaye cərəyanı Bakıya və Gəncəyə daxil olmağa başladı.

88

 



1954-cü ilin sonuna qədər digər dörd aqreqatın işə düşməsindən sonra SES-in gücü 

356 min kilovata çatdı.

89

 

Mingəçevir  hidrotexniki  tikinti  kompleksinin  inşası  Kür-Araz  düzənliyinin 



suvarılması,  Kür  çayında  ilboyu  gəmiçiliyin  təmin  olunması,  kənd  təsərrüfatına 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə