TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə41/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   219

88 

 

ciddi  ziyan  vuran  sellərin  və  daşqınların  qabağının  alınması  kimi  mühüm  xalq 



təsərrüfatı vəzifəsinin həllinə kömək etdi. 

1954-cü  ilin  əvvəllərində  Şüvəlanda  "Şimal"  DRES-i  işləyən  müəssisələr 

sırasına  daxil  oldu.  O,  SSRİ-də  ilk  açıqtipli  enerji  qurğusu  idi.

90 


1956-1957-ci 

illərdə  Varvara  SES  tikildi.  1959-cu  ildə  Əli  Bayramlıda  yeni  istilik  elektrik 

stansiyasının tikintisinə başlanıldı.

91 


Bir sıra kommunal elektrik stansiyaları da işə 

düşdü.  "Şimal"  DRES-i  və  Sumqayıt  istilik  elektrik  mərkəzi  öz  gücünü  artırdı. 

1960-cı ildə "Şimal" DRES-də güclü enerji qurğusu istismara verildi.

92

 



Respublikada  ilk  dəfə  220  kilovatlıq  Mingəçevir-Xırdalan  elektrik  verilişi 

xətti  çəkildi.  1954-cü  ilin  dekabrından  Azərbaycandan  Gürcüstan  SSR-ə  elektrik 

enerjisi verilməyə başlandı.

93

  1960-cı ilin sentyabrında  Azərbaycan, Gürcüstan  və 



Ermənistan elektrik sistemlərinin birləşdirilməsi başa çatdırıldı

94



Azərbaycanda  qaz  və  neftayırma  sənayesi  bazasında  kimya  istehsalatı 

yaradıldı  və  sürətlə  inkişaf  etməyə  başladı.  1952-ci  ildə  katalizator  fabriki  işə 

düşdü.  1953-cü  il  aprelin  1-dən  isə  Yeni  Bakı  neftayırma  zavodu  (YBNZ) 

fəaliyyətə  başladı.  Bu  zavod  sənayenin  yeni  sahəsinin  -  neft-kimya  sənayesinin 

inkişafının başlanğıcını qoydu. 

1952-ci  ilin  avqustunda  Sumqayıt  sintetik  kauçuk  zavodunun  istismara 

verilməsi  kimya  sənayesinin  inkişafında  yeni  mərhələ  oldu.  Sovet  İttifaqında  ilk 

dəfə  olaraq  bu  zavod  neft  qazlarından  etil  spirti  istehsal  etməyə  başladı.  1957-ci 

ilin sentyabrında zavodun ikinci növbəsi,

96

  1959-cu  ildə  isə  onun  butan  qrupu  işə 



salındı.

97

  1959-cu  il  noyabrın  5-də  Bakı  şin  zavodunun  birinci  növbəsi  istifadəyə 



verildi.

98

 



50-ci  illərdə  respublikada  yeni  kimya  məhsullarının,  o  cümlədən 

heksaxloran və xlorun istehsalı təşkil edildi. Buruq sularından yod və brom, habelə 

kaustik  soda,  xlorlu  turşu,  müxtəlif  əczaçılıq  dərmanlarının  istehsalı 

genişləndirildi. 1958-ci ildə kimya və neft-kimya sənayesinin ümumi məhsulunun 

həcmi 1950-ci ilə nisbətən 8,9 dəfə artdı.

99

 



1951-1960-cı  illər  filiz-mədən  sənayesinin  sürətli  inkişafı  ilə  əlamətdar 

olmuşdur.  1954-cü  ilin  aprelində  Daşkəsən  dəmir  mədəninin  tikintisi  başa 

çatdırıldığı vaxtdan respublikanın iqtisadiyyatında filiz-mədən sənayesi mühüm rol 

oynamağa başladı. Daşkəsəndəki Azərbaycan filizsaflaşdırma kombinatında 1960-

cı  ildə  dəmir  filizi  çıxarmaq  üçün  əlavə  qurğular  işə  salındı

100


.  Şimal-qərb  və 

şimal-şərq mədənlərindən açıq üsulla çıxarılan dəmir filizi 1955-ci ildə işə düşmüş 

saflaşdırıcı fabrikə gətirilirdi.

101


 

Daşkəsənin filizsaflaşdırma kombinatı Quşçu körpüsü dəmiryolu  stansiyası 

ilə iki xətdən ibarət 6 km uzunluğunda hava kanat yolu ilə birləşdirildi. Həmin filiz 

Alabaşlı-Quşçu  dəmir  yolu  ilə  Gürcüstanın  Rustavi  şəhərindəki  Zaqafqaziya 




89 

 

metallurgiya zavoduna daşınırdı. Bu zavod isə, öz növbəsində, filizin bir hissəsini 



Sumqayıtdakı Azərbaycan boru-prokat zavoduna göndərirdi. 

Kifayyət  qədər  dəmir  filizi  ehtiyatları  olan  Azərbaycanda  böyük  tələbata 

uyğun  olaraq  tam  istehsal  dövriyyəli  metallurgiya  kombinatının  yaradılması 

zərurəti  meydana  çıxdı.  Hətta  müharibədən  əvvəl  bu  mühüm  sənaye  sahəsinin 

respublikada  inkişaf  etdirilməsinin  yolları  barədə  əsaslanmış  müxtəlif  təklif  və 

layihələr də irəli sürülmüşdür. Lakin keçmiş totalitar sistemdə istehsalın öz inkişaf 

tələblərinə  məhəl  qoymayaraq,  Azərbaycanın  dəmir  filizi  ehtiyatları  əsasında 

Gürcüstan  SSR-də  fəhlə  sinfinin  sıralarını  artırmaq  pərdəsi  altında  iradi  olaraq, 

xammal və yanacaq mənbəyindən xeyli uzaqda yerləşən Rustavidə bu müəssisənin 

tikilməsi qərarlaşdırıldı. Nəticə etibarilə həmin kombinat bütün Sovet İttifaqında ən 

bahalı metallurgiya məhsulları buraxan müəssisələrdən birinə çevrildi. 

Daşkəsən dəmir mədəninin işə salınması, elektrik dəmir yolunun çəkilməsi 

Zəylik alunit yatağının alüminium filizindən istifadə

 

etməyə imkan yaratdı. 



Azərbaycan  SSR-də  yeni  filiz  mədənləri  və  saflaşdırıcı  fabriklərin  sayı 

çoxaldı.  Ordubad  rayonunda  əvvəllər  yaradılmış  Parağaçay  molibden  mədəni  və 

saflaşdırıcı  fabrik  ilə  yanaşı,  1954-cü  ilin

 

sonunda  Noraşen  (indiki  Şərur) 



rayonunda  gümüşlü  qurğuşun  yatağının  sənaye  miqyasında  işlənilməsinə 

başlandı.

102

 

Bakı sulfat turşusu zavodunu xammalla təmin edən Çiragidzor mədənindən 



kükürd kolçedanı çıxarılması, daş duz və digər mineralların hasilatı artdı. 

Yeni metallurgiya müəssisələri istifadəyə verildi. 1952-ci il dekabrın 31-də 

Sumqayıt  boru-prokat  zavodu  ilk  məhsulu  istehsal  etdi.  1953-cü  ilin  noyabrında 

burada  iki  marten  sobası  istifadəyə  verildi.

103

  Sonrakı  illərdə  zavodda  yeni 



boruyayma maşınları, marten sobaları, habelə sexlər işə salındı. 

Azərbaycanda  sənayenin  yeni  sahəsi  -  əlvan  metallurgiya  sənayesi  inkişaf 

etməyə başladı. 1955-ci il martın 8-də işə düşən

104


Sumqayıt alüminium zavodunun 

"SAZ"  markalı  metalı  az  müddətdə  nəinki  SSRİ-də,  həm  də  onun  hüdudlarından 

uzaqlarda şöhrət qazandı. 1955-ci ildə respublikanın əlvan metallurgiyasının ən iri 

müəssisələrindən  birinin  –  Gəncə  gil-torpaq  zavodunun  tikintisinə  başlanıldı.

105

 

1959-cu  ildə  Sumqayıt  alüminium  zavodunda  iki  elektroliz  sexi  istifadəyə 



verildi.

106


 

50-ci  illərdə  respublikada  inşaat  materialları  sənayesi  də  sürətlə  inkişaf 

etməyə  başladı.  Yeni  müəssisələr  -  Qaradağ  sement  və  Zığ  kərpic  zavodları, 

Mingəçevir  plitəblok  zavodu,  Gəncə  bərkidici  materiallar  zavodu  işə  salındı. 

Qaradağ və Tovuz sement zavodlarında 6-7 növ markalı sement istehsal olunurdu. 

1960-cı ildə Bakıda iripanelli evtikmə kombinatları fəaliyyətə başladı.

107

 

1951-1960-cı illərdə respublikada yüngül sənaye xeyli inkişaf etdi. 1952-ci 



ilin  əvvəlində  Bakı  zərif  mahud  kombinatı  işə  düşdü

108


.  1954-cü  ildə  Horadiz 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə