TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə57/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   ...   219

120 

 

Bakıda  həll  olunmasına  çalışmaq,  milli  oyanışa  xidmət  etmək  idi.  MAQ-çılar  bir 



neçə mühüm vəzifəyə azərbaycanlı kadrların təyin edilməsinə nail oldular. 

1964-cü  ilin  yazında  Azərbaycanın  Rusiyanın  tərkibinə  "daxil  olması"nın 

150 illiyi "bayram" edildi, bu, geniş ictimai-siyasi kampaniyaya çevrildi. 

Azərbaycan  tarixçilərindən  bu  "bayramın"  keçirilməsinə  zidd  çıxanlar  da 

oldu.  1969-cu  ilin  martında  Azərbaycan  Dövlət  Universitetinin  tarix  fakültəsinin 

elmi  şurasında  çıxış  edən  tarixçi  alimlər  Z.M.Bünyadov,  M.Ə.İsmayılov  və 

Süleyman  Əliyarov  qeyd  etdilər  ki  Azərbaycan  XIX  əsrin  əvvəllərində  Rusiyaya 

birləşməmişdir,  onu  çar  Rusiyası  zəbt  etmişdir.  Bu  çıxışa  görə  onlar  müəyyən 

müddət  təqibə  məruz  qaldılar.  Şair  və  yazıçıların,  alimlərin  çoxu  öz  əsərlərində 

"sətiraltı"  fikirlər  söyləməkdən  uzağa  getmirdilər.  Lakin  bu  da  təsirsiz  qalmırdı. 

Bununla  belə,  Rusiya  və  başqa  müttəfiq  respublikalardakı  kimi,  Azərbaycanda 

dissident  hərəkatı  geniş  inkişaf  etməmişdi.  O  vaxt  Azərbaycan  SSR  Dövlət 

Təhlükəsizliyi Komitəsində rəhbər vəzifələrdə çalışan, 1964-cü ildən bu komitənin 

sədr  müavini,  1967-ci  ildən  isə  sədri  olmuş  Heydər  Əliyevin  Azərbaycanın  milli 

düşüncəli vətənpərvər ziyalılarının müdafiəsində mühüm xidmətləri olmuşdur. 

60-cı  illərin  ortalarında  Ermənistan  SSR-də  növbəti  dəfə  antiazərbaycanlı 

hərəkat  qızışdı.   1965-ci  il aprelin 23-də  uydurma  "erməni genosidi"nin 50 illiyi, 

cəllad  Andronikin  isə  100  illiyi  Ermənistanda  geniş  qeyd  edildi  və  bu  da  burada 

ata-baba  torpaqlarında  yaşayan  azərbaycanlıların  daha  da  sıxışdırılmasına  yeni, 

güclü  təkan  verdi.  DQMV-də  erməni  millətçiliyi  açıq  surətdə  dərin  kök  salırdı. 

Azərbaycanlılar  burada  -  öz  torpaqlarında  sıxışdırılırdı.  Vilayətin  azərbaycanlılar 

yaşayan  məntəqələrinə  kömək  etmək  məqsədilə  1967-ci  ildə  ayrılan  vəsaitin 

Bakıda  DQMV-nin  rayonları  üzrə  konkret  tələblər  üzrə  bölünüb  təsdiq  olunması 

cəhdinə erməni lobbisi ciddi müqavimət göstərdi. Həmin il Stepanakertdə bir neçə 

azərbaycanlı  qətlə  yetirildi.  Mərkəzin  təzyiqi  ilə  Azərbaycan  SSR  Ali  Sovetinin 

Rəyasət  Heyəti  1969  -cu  il  7  may  tarixli  qərarı  ilə  sərhəd  rayonlarında  2  min 

hektardan çox Azərbaycan torpağının Ermənistana verilməsi haqqında hələ 1938-ci 

il  mayın  5-də  qəbul  olunmuş  qərarı  təsdiq  etdi.  Lakin  az  sonra  Azərbaycan 

rəhbərliyinə gəlmiş Heydər Əliyev bu qərarın icrasına yol vermədi.

46 


 

 



121 

 

 



III FƏSİL 

 

MƏDƏNĠYYƏT QURUCULUĞU 

 

(1945-1960-ci illər) 

 

§1. TƏHSĠL 

 

Müharibədən  sonra  Azərbaycanın  xalq  maarifi  şəbəkəsinin  tədris-maddi 

bazasını  möhkəmləndirmək,  məktəbləri  pedaqoji  kadrlarla  təmin  etmək,  təlim  və 

tərbiyə  sistemini  yaxşılaşdırmaq,  tədrisin  səviyyəsini  yüksəltmək  üçün  əməli 

tədbirlər həyata keçirildi. 

1946-cı  ilin  avqustunda  Azərbaycan  müəllimlərinin  III  qurultayı  yeni 

dövrün tələblərinə uyğun xalq maarifinin vəzifələrini konkretləşdirdi.

1

 



Tədris-tərbiyə  müəssisələrinin  şəbəkəsi  tədriclə  genişlənir,  şagirdlərin  sayı 

artırdı.  1946-1970-ci  illərdə  respublikanın  şəhər  və  kəndlərində  dövlət  və 

kolxozların  vəsaiti  ilə  444  min  yerlik  169  ümumtəhsil  məktəbi  binası,  74  min 

yerlik məktəbəqədər uşaq müəssisəsi tikilib istifadəyə verildi. 

1950-1951-ci  dərs  ilində  respublikada  4233,  1970-1971-ci  dərs  ilində  isə 

artıq 5115 ümumtəhsil məktəbi vardı. Bu məktəblərdə 40-cı illərin sonlarında 660 

min, 60-cı illərin sonlarında isə 1444 minə qədər şagird təhsil alırdı.

2

 



Gənclərin  və  yaşlıların  istehsalatdan  ayrılmadan  təhsil  alması  üçün  1970-

1971-ci  dərs  ilində  772  ümumtəhsil  məktəbi  fəaliyyət  göstərirdi.  Bu  məktəblərdə 

60-cı illərin axırlarında 88 mindən çox istehsalatçı təhsilini artırırdı.

3

 



Ümumtəhsil məktəblərində 1970-ci ildə artıq 73,4 min müəllim gənc nəslin 

təlim-tərbiyəsi ilə məşğul olurdu.

Respublikada məktəbəqədər və məktəbdənkənar 



uşaq  müəssisələri  şəbəkəsi  genişlənmişdi.  1970-ci  ildə  isə  artıq  111  min  uşağı 

əhatə  edən  1600  məktəbəqədər  uşaq  müəssisəsi  fəaliyyət  göstərirdi.

5

  172 


məktəbdənkənar  uşaq  müəssisəsi,  pioner  və  məktəblilər  sarayı,  gənc  texniklər, 

təbiət stansiyaları, park və idman məktəbləri vardı.

6

 

Respublika  və  Bakı  müəllimləri  təkmilləşdirmə  institutlarında  müəllim  



kadrları  elmi  və  metodik  cəhətdən öz  səviyyələrini yüksəldirdilər. 

Təlimin  məzmununa  dəyişikliklər  edildi.  1948-ci  ildən  başlayaraq  VIII-X 

siniflərdə ana dilinin tədrisinə həftədə bir saat əlavə vaxt ayrıldı. Xarici dillər üzrə 

saatların  miqdarı  artırıldı.  Ədəbiyyat  üzrə  proqramda  dəyişikliklər  aparıldı;  rus 

klassik  və  sovet  ədəbiyyatına,  SSRİ  xalqları  ədəbiyyatına,  xalq  demokratiyası 

ölkələrinin  ədəbiyyatına,  habelə  Qərbi  Avropa  ölkələri  ədəbiyyatının  böyük 

şəxsiyyətlərinə  müəyyən  yer  verildi.  Digər  fənlərə  dair  proqram  və  dərsliklər  də 



122 

 

əsaslı  surətdə  yenidən  tərtib  olundu.  1958-1959-cu  dərs  ilindən  orta  məktəblərdə 



"Azərbaycan  tarixi"  (40  saat)  "SSRİ  tarixi"  içərisində  tədris  olunmağa  başlandı. 

1960-cı ildən orta məktəblərin tədris planına "İctimaiyyət" fənni əlavə olundu. 

Respublikanın  milli  məktəblərində  rus  dili  və  ədəbiyyatının  tədrisinə  ciddi 

fikir verilir, rus dili müəllimlərinin hazırlanması genişləndirildi, II-X siniflərdə rus 

dili  və  ədəbiyyatının  tədrisinə  tədris  planlarında  həftədə  5-6  saat  ayrıldı. 

Müəllimlərə  kömək  məqsədilə  1947-ci  ildən "Rus dili qeyri-rus  məktəbində" adlı 

aylıq metodiki külliyyat nəşr olunmağa başlandı. 

1949-cu  ildən  ümumi  yeddiillik  təhsilə  keçid  başlandı.  50-ci  illərdə 

Azərbaycan xalq təhsili öz inkişafının yeni mərhələsinə daxil oldu, 1959-cu ildən 

icbari  səkkizillik  təhsil  tətbiq  olundu,  orta  məktəblərin  şəbəkəsi  genişləndi, 

şagirdlərin sayı artıb 1954-cü ildə müharibədən əvvəlki səviyyəni ötüb keçdi. Bakı, 

Gəncə,  Xankəndi  və  Naxçıvan  şəhərlərində  orta  məktəb  həcmində  ümumi  təhsil 

həyata  keçirildi.  1966-cı  ildən  orta  təhsil  -  ümumtəhsil  elan  olundu.  Ümumtəhsil 

məktəblərinin  yeni  forması  -  "İnternat  məktəb"in  meydana  çıxması  məktəb 

sisteminin həyatında mühüm hadisə oldu. 

Politexnik 

təlimə 

diqqət  artırıldı.  Məktəblərin  nəzdində  tədris 



emalatxanaları  yaratmağa  başladılar. Bu işdə  şəhərlərin, xüsusən, Bakı,  Sumqayıt 

və Gəncə şəhərlərinin sənaye müəssisələri, kənddə isə sovxoz MTS-lər mühüm rol 

oynadı.  Kənd  məktəblərinin  və  bəzi  şəhər  məktəblərinin  nəzdində  tədris-təcrübə 

sahələri  yaradıldı.  Kənd  məktəblərində  kolxoz  və    sovxozların  yanında  şagird 

istehsalat  briqadaları  təşkil  olundu.  Ümumtəhsil  məktəblərində  politexnik  təlimin 

inkişafı  məqsədilə  tədbirlər  həyata  keçirildi.

7

  1956-1958-ci  illərdə  Azərbaycanın 



70  şəhər  məktəbində  istehsalat  təlimi  tətbiq  olundu.

8

  Bunun  sayəsində  həmin 



illərdə 5 min şagird çilingər, tornaçı və digər kütləvi fəhlə ixtisaslarına yiyələndi.

9

 



Kənd  məktəblərində  Stavropol  diyarının  təcrübəsi  üzrə  şagird  istehsalat 

briqadaları yaradılırdı. VIII-X sinif şagirdləri kənd təsərrüfatı istehsalının əsasları 

və mexanikləşdirilməsi, müxtəlif kənd təsərrüfatı bitkilərinin yetişdirilməsi üsulları 

ilə tanış olur, əmək vərdişlərinə yiyələnirdilər.

10

 

Şagirdlərin  əməyə  hazırlanmasında  və  istehsalat  üzrə  ixtisaslarının 



artırılmasında  1958-ci  ilin  martında  Azərbaycan  SSR  Ali  Sovetinin  məktəbin 

həyatla  əlaqəsini  möhkəmləndirmək  haqqında  qəbul  etdiyi  qanun  mühüm  rol 

oynadı.  1959-cu  ilin  sentyabrından  Azərbaycanda  da  yeddiillik  məktəblər 

səkkizillik  məktəblərə,  onilliklər  isə  istehsalat  təlimli  onbirillik  orta  məktəblərə 

çevrildilər.  Təlim-tərbiyə  işi  sahəsində  də  yenidənqurma  başlandı,  şagirdlərdə 

müstəqil  işləmək  vərdişlərinin  inkişafına  daha  çox  diqqət  yetirildi.  Lakin  maddi 

baza  zəif  olduğundan  çox  vaxt  istehsalat  təlimi  dərsləri  boş  keçir,  lazımi  səmərə 

vermirdi.  Buna  görə  də  1966-cı  ildən  ümumi  orta  təhsilə  keçidlə  əlaqədar  yuxarı 

siniflərin  istehsalat  təlimi  dərsi  ləğv  edildi.  Bununla  əlaqədar  texniki-peşə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   53   54   55   56   57   58   59   60   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə