TarġXĠ 1941-2002-ci illər yeddġ CĠlddə



Yüklə 5,12 Mb.

səhifə79/219
tarix14.09.2018
ölçüsü5,12 Mb.
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   ...   219

166 

 

geriləməsi prosesini gücləndirirdi. Müstəqilliyin bərqərarlaşması ərəfəsində ölkədə 



hakimiyyətsizlik və hərc-mərclik hökm sürməyə başlamışdı. 

 

§3. ƏHALĠNĠN RĠFAHI VƏ MƏĠġƏTĠ 

 

Respublikanın  iqtisadi  yüksəlişi  xalqın  rifahının  yaxşılaşmasına  şərait 



yaratmışdı. Fəhlə və qulluqçuların orta aylıq əmək haqqı 70-ci illərdə 1,4 dəfə, 80-

ci  illərdə  1,3 dəfə,  kolxozçuların orta  aylıq əmək haqqı  isə  müvafiq  surətdə  2 və 

1,5  dəfə  artmışdı.

88

  İctimai  istehlak  fondlarından  əhaliyə  verilən  ödənc  və 



güzəştlərin məbləği 1970-1990-cı illərdə üç dəfə çoxalmışdı.

89

 



Qocalara,  əlillərə,  əmək  qabiliyyətini  müvəqqəti  itirənlərə,  əmək  və 

müharibə veteranlarına, başçısını itirmiş uşaqlı ailələrə, tək analara maddi yardım 

artırdı. Qocalığa və əlilliyə görə dövlətdən pensiya alanların sayı 1970-ci ildə 643 

mindən  1989-cu  ildə  987  minə  çatmışdı.  1989-cu  ilin  əvvəlində  114,4  min 

çoxuşaqlı anaya hər ay dövlətdən yardım ayrılırdı.

90

 



SSRİ  Nazirlər  Sovetinin  "Hamiləlik,  doğum  və  xəstə  uşağa  xidmət  üçün 

müavinət  təminatının  yaxşılaşdırılması  haqqında"  (1973-cü  il  26  iyun)  qərarına 

əsasən  qadınlara  hamiləliyə  və  doğuma  görə  iş  stajından  asılı  olmayaraq  əmək 

haqqının 100 faiz ödənilməsinə, "Aztəminatlı uşaqlı ailələrə maddi köməyin daha 

da yaxşılaşdırılması haqqında" 1974-cü il 12 sentyabr tarixli qərarına əsasən 1974-

cü il noyabrın 1-dək ümumi gəliri ailənin hər üzvü hesabından ayda 50 manatdan 

az olan ailələrə  8 yaşa  qədər uşaqların  hər birinə  12  manat  müavinət verilməsinə 

başlandı.  1990-cı  ildən  aztəminatlı  ailələrə  uşaqlar  12  yaşına  çatanadək  belə 

yardım göstərilməyə başlandı.

91

 



Sov.İKP  və  SSRİ  Nazirlər  Sovetinin  "Uşaqlı  ailələrə  dövlət  yardımını 

gücləndirmək  tədbirləri  haqqında"  1981-ci  il  31  mart  tarixli  qərarı  ilə  ümumi  iş 

stajı  bir  ildən  az  olmadan,  habelə  istehsalatdan  ayrılmadan  təhsil  alan  qadınlara 

uşağın  bir  yaşına  çatanadək  ona  xidmət  etmək  üçün  əmək  haqqının  müəyyən 

hissəsi ödənilməklə bir il müddətinə məzuniyyət verilməyə başlanmış, adambaşına 

ayda  60  manatdan  yuxarı  gəlir  düşməyən  ailələr  uşaqların  məktəbəqədər  uşaq 

müəssisələrində və internat məktəblərində saxlanılması üçün haqq verməkdən azad 

edilmişdir.  Həmin  qərara  əsasən  1981-ci  ilin  dekabr  ayından  tək  analara  verilən 

dövlət  müavinətinin  minimum  səviyyəsi  hər  bir  uşağa  ayda  20  manata  qaldırıldı. 

1987-ci ildən xəstə uşağa qulluq edilməsinə görə haqqı ödənilən vaxtın müddəti 14 

günədək uzadılmışdı.

92

 



Milli  münasibətlərin  gərginləşməsi  ilə  əlaqədar  olaraq  yurd-  yuvasından 

didərgin  düşmüş  insanlara  da  yardım  göstərilirdi.  Azərbaycan  SSR  Nazirlər 

Sovetinin  1989-cu  il  4  oktyabr  və  4  aprel  1990-cı  il  tarixli  qərarları  ilə  əvvəlki 

yaşayış  və  iş  yerini  tərk  etməyə  məcbur  olmuş  azərbaycanlılara  birdəfəlik 




167 

 

müavinətlər  verildi.  SSRİ  Nazirlər  Sovetinin  1990-cı  8  avqust  il  qərarı  ilə 



Azərbaycan  SSR-ə  gəlmiş,  daimi  yaşayış  yerlərini  tərk  etməyə  məcbur  edilmiş 

didərginlərə  kömək  proqramı  təsdiq  olundu.  Onlara  kömək  etmək  üçün  1990-cı 

ildə 150 min manat, 1991-ci ildə isə 100 min manat kredit ayrıldı.

93

 



1990-cı  ilin  may  və  oktyabr  aylarından  başlayaraq  müharibə  əlillərinə, 

müharibə  iştirakçılarına,  beynəlmiləlçi  döyüşçülərə,  həlak  olmuş  hərbi 

qulluqçuların ailələrinə əlavə güzəştlər verildi. 

Beləliklə,  70-80-ci  illərdə  əhaliyə  verilən  pensiyaların  həcmi  4,4  dəfə, 

müavinətlərin həcmi isə 3,3 dəfə çoxalmışdı.

94

 



Bununla  belə,  xüsusən  80-ci  illərin  ikinci  yarısında  manatın  alıcılıq 

qabiliyyətinin  37  faiz  aşağı  düşməsi  əhalinin  real  gəlirlərinin  artım  sürətinin 

azalmasına  səbəb  olmuşdu.  Əgər  70-ci  illərdə  real  gəlir  42  faiz  artmışdısa,  80-ci 

illərdə  bu,  16  faizdən  çox  deyildi.

95 

Əhalinin  istehlak  tələbləri  ilə  təklif  arasında 



uyğunsuzluq mövcud idi. Əhalinin ərzaq və qeyri-ərzaq mallarına olan tələbatı tam 

ödənilmirdi. 80-ci illərin ikinci yarısından başlayaraq, bu sahədə vəziyyət daha da 

gərginləşmişdi.  Əhalinin  alıcılıq  qabiliyyətinin  artması,  istehlak  malları 

istehsalının,  ticarət  və  ictimai  iaşə  xidmətlərinin  nisbətən  inkişaf  etməsi 

respublikada  mal dövriyyəsinin çoxalmasına  səbəb olmuşdu. Respublikada dövlət 

və kooperativ ticarətində ictimai iaşə daxil olmaqla pərakəndə mal dövriyyəsi 70-ci 

illərdə 1,8 dəfə, 80-ci illərdə isə 1,5 dəfə çoxalmışdı.

96

 Qeyri-ərzaq mallarının satışı 



daha  sürətlə  artmış,  onun  həcmi  pərakəndə  mal  dövriyyəsində  1970-ci  ildəki  48 

faizə qarşı 1990-cı ildə 60 faiz olmuşdu. 

1990-cı  ildə  respublikada  hər  100  ailədən  81-də  radioqəbuledici,  102 

televizor,  83  soyuducu,  51  paltaryuyan  maşın,  34  tozsoran,  60  tikiş  maşını,  10 

minik avtomobili vardı.

98

 



1990-cı ildə respublikada 21 min və ya 1970-ci ildəkindən 5,4 mindən çox 

pərakəndə ticarət müəssisəsi var idi. Ticarət xidməti sistemi nisbətən təkmilləşmiş, 

ixtisaslaşdırılmış  özünəxidmət  mağazalarının  sayı  artmışdı.  Kulinariya  və 

yarımfabrikat  mağazaları,  fabrik-mətbəx  müəssisələri  yaradılmışdı.  1990-cı  ildə 

respublikada 12 min (1970-ci ildəkindən 5,8 min ədəd çox) ictimai iaşə müəssisəsi 

fəaliyyət göstərirdi. 

Lakin əhalinin ərzaq və qeyri-ərzaq mallarına olan tələbatı tam ödənilmirdi. 

Ət, balıq, kürü, süd,  meyvə, hətta üzüm, tərəvəz üzrə istehlak səviyyəsi müəyyən 

edilmiş  normalara  qalxmırdı.  80-ci  illərin  əvvəllərində  respublikanın  şəhərlərində 

ət,  yağ,  axırlarında  isə  səkər  talonlarla  verilməyə  başlanmışdı.  Bazar  durmadan 

bahalaşır,  inflyasiya,  qıtlıq  artırdı.

100


  70-80-ci  illərdə  qeyri-ərzaq  mallarının 

qiymətləri  dəfələrlə  qaldırılmışdı.  Qızılın,  digər  qiymətli  metalların  və  daş-qaşın 

qiymətləri  15  dəfə  və  daha  çox  artmışdı.  1990-cı  ilin  yanvarında  bu  malların 

qiyməti yenidən 50 faiz artmışdı.

101

 Həmin ilin sonunda qızılın və xalçanın qiyməti 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə