TarġXĠ ən qədimdən bizim eranın III əsri yeddġ CĠlddə



Yüklə 3.9 Mb.
səhifə147/186
tarix25.06.2018
ölçüsü3.9 Mb.
1   ...   143   144   145   146   147   148   149   150   ...   186

313 

 

(müəyyənləşdirilmir),  Adiabla  (ola  bilsin  ki,  Zaqataladan  təqribən  15  kilometr  cənubda 



yerləşən  Əliabadın adı onun adından  götürülmüşdür), Osika (müasir Şəki), Baruka (daha 

doğrusu,  Baruda  -  Vartaşen  -  müasir  Oğuz),  Samunis  (daha  doğrusu,  Samuxis,  müasir 

Samux), Embolayya (görünür, Eblaya, müasir Yevlax). 

Oğuz  rayonunun  şərq  hissəsi  və  Qəbələ  rayonu  Ptolemey  xəritəsinin  üçüncü 

zonasına müvafiq gəlir. Burada aşağıdakılar lokallaşdırılır: Xabala, Xadaxa, Xabota (ola 

bilsin, Oğuz rayonunun indiki Xaçmaz kəndidir), Misiya (görünür, Niziyadır, ola bilsin 

indiki Nic kəndidir), Alam (ola bilsin, Göyçayın qərb qolunun sahilində yerləşən müasir 

Zalam  kəndidir),  Ablana  (ola  bilsin,  Nic  ilə  Zalam  arasında  yerləşən  müasir  Ərəb 

kəndidir), Boziata (ol bilsin, müasir Vardanlı kəndi rayonundadır)

12



Çox  ehtimal  ki,  şəhərlərin  və  şəhər  həyatının  meydana  gəlməsinin  mühüm 

ocaqlarından  biri  Muğan  olmuşdur.  Eramızdan  əvvəl  I  minilliyin  çoxsaylı  qəbirləri  və 

nəhəng suvarma qurğuları bunu sübut edir. 

Mil-Qarabağ zonasında aparılmış arxeoloji tədqiqatlar belə bir nəticəyə  gəlməyə 

imkan verir ki, eramızdan əvvəl I minilliyin ikinci yarısında burada çiy kərpicdən əsaslı 

binalar tikilməsi ilə səciyyələnən daimi oturaq xarakterli məskənlər olmuşdur. Beyləqan 

rayonunda  Təzəkənd  yaxınlığında  olan  kompleks  Mil  düzündə  son  dərəcə  mühüm  bir 

abidədir və ona şəhər tipli məskənin qalıqları kimi baxmaq olar. 

Örənqala  (Beyləkan  -  Paytakaran)  xarabalığının  7-8  kilometrliyində  yerləşən 

Təzəkənd  arxeoloji  kompleksi  bir-birindən  təqribən  700  metr  aralı  olan,  xəndəklərlə 

dövrələnmiş  iki  düzbucaqlı  təpə  ilə  təmsil  edilmişdir.  Onların  arasında  bir  neçə  kiçik 

təpəcik vardır. 

Böyük təpənin şərq küncündə küp qəbirlər zamanından qalma keramika, ətəyində 

isə  küp  qəbirin  qalıqları  aşkar  edilmişdir.  Burada  gümüş  sikkələrdən  ibarət  kiçik  bir 

dəfinə,  xüsusən  imperator  Avqustun  denariləri  və  ağac  sütunlar  üçün  üç  daş  baza  da 

tapılmışdır. Bu bazaların xronoloji hüdudları eramızdan əvvəl I əsr ilə eramızın IV əsri 

arasındadır. Bu cür bazalar Dvində, Ulya-Noraşendə, Boyəhmədlidə (Ağdam yaxınlığında) 

və başqa yerlərdə aşkar edilmişdir. Sütunların daş bazaları qədim dövrdə böyük Təzəkənd 

təpəsində məbəd və ya saray xarakterli iri tikili olduğunu təsdiq etməyə əsas verir. Bütün 

kompleks isə sübut edir ki, eramızın başlanğıcında burada çox böyük bir məskən mövcud 

olmuşdur; həmin məskən VI əsrdə Örənqala xarabalığının indi olduğu yerə - orta əsrlərdə 

Beyləqan adlanan yerə köçürülmüşdü ki, bu da qədim Paytakaran ilə eyniləşdirilir. 

                                                           

12

 



Məntəqələrin  lokallaşdırılması  və  adların  müəyyənləşdirilməsi  S.N.Muravyov  tərəfindən  təklif 

edilmişdir. 

 



314 

 

Paytakaran (Beyləqan) şəhəri ilk orta əsr qaynaqlarının da Paytakaran adlandırdığı 



və  Arazın  aşağı  axarının  hər  iki  sahilində  yerləşdirdiyi  vilayətdə  idi.  Strabona  əsasən,  bu 

rayonun əhalisi kaspilər, adı Kaspiana idi. 

Örənqala  xarabalığından  4  kilometr  şimal-qərbdə  yerləşən  Qaratəpə  eramızdan 

əvvəl I minilliyin ortalarında Mil düzündə  meydana gələn və  çiy kərpicdən tikilmiş iri 

binaları ilə səciyyələnən bir məskəndir. 

Təpənin birinci  mədəni təbəqəsi eramızdan  əvvəl VII-VI əsrlərə aiddir və sübut 

edir ki, skif yürüşləri dövründə yaxud bilavasitə onlardan sonra bu ərazidə, çox güman ki, 

yerli  əkinçi-maldar  əhaliyə  məxsus  daimi  məskənlər  olmuşdur.  Əşya  materialı  - 

keramika, dən daşları, nehrələr və i.a. buna sübutdur. 

Qaratəpədə birinci mədəni təbəqənin birbaşa davamı olan ikinci mədəni təbəqə 

eramızdan əvvəl I minilliyin ikinci yarısına (V-I əsrlərə) aiddir. Birinci təbəqədə olduğu 

kimi,  ikinci  təbəqədə  də  tikinti  qalıqları  aşkar  edilmişdir.  Burada  tikinti  qalıqları  birinci 

mədəni təbəqədəkindən xeyli çoxdur. Çiy kərpicdən hörülmüş çoxlu divarlar təmizləndikdə 

məlum  olmuşdur  ki,  bunlar  bir  sıra  düzbucaqlı  binalar  əmələ  gətirir  və  binaların  xeyli 

hissəsinin döşəməsi gil məhlulu ilə şirələnmişdir. 

Binalarda  ocaqlar  aşkar  edilmişdir.  Məskənin  ikinci  təbəqəsinin  ərazisində 

təsərrüfat  və  zibil  quyuları  tapılmışdır.  Ümumiyyətlə,  bütün  təbəqə  çox  böyük 

miqdarda  arxeoloji  materialla  zəngindir.  Burada  çoxlu  dən  daşı,  nehrə  və  başqa  kənd 

təsərrüfatı  avadanlığı,  xeyli  miqdarda  ev  heyvanları  sür-sümüyü,  əsasən  qoyun-keçi 

sümükləri, eramızdan əvvəl VI-I əsrlərə aid edilən Cəfərxan, Yaloylutəpə, Mingəçevir 

keramikasına  bənzər  çoxlu  müxtəlif  keramika  üzə  çıxarılmışdır.  Keramik  material 

arasında ən mühüm tapıntılar Əhəmənilər zamanının metal piyalələrinə bənzədilən gil 

piyalələrdir;  bunlar  sənətkarların  estetik  zövqləri  haqqında,  həm  də  ikinci  mədəni 

təbəqənin  erkən  horizontunun  nə  vaxt  mövcud  olması  haqqında  mühakimə  yürütməyə 

imkan verir. 

Beyləqan  rayonu  ilə  qonşu  olan  Füzuli  rayonunda,  Füzuli  şəhərinin  şimal 

ucqarında Quruçay ilə Köndələnçay arasında Qaraköpəktəpə abidəsi tədqiq edilmişdir. 

Bura böyük bir məskəndir; tapılmış tikili qalıqları, məişət və digər əşyalar vaxt etibarilə 

eneolitdən  başlanıb  orta  əsrlərlə  qurtaran  dövrlərə  aiddir.  İlk  orta  əsrlər  təbəqəsinin 

altında yerləşən, qalınlığı iki metrdən çox olan təbəqə bünövrəsi çaydaşından qoyulan 

dördkünc tikililərlə, ocaqlar, təsərrüfat küpləri və i.a. ilə səciyyələnir. Məhz bu təbəqə 

antik  dövrə  aiddir.  Mədəni  təbəqədə  çoxlu  keramika,  dən  daşları  və  i.a.  aşkara 

çıxarılmışdır. Bu material, xüsusilə küp qəbirlər dövrü ilə bağlı olan, Mingəçevirdə və 

Mil-Qarabağ  düzündə  nümunələri  tapılan  açıq  rəngli  naxışlı  keramika  qəlpələri 

Qaraköpəktəpə məskəninin antik təbəqəsini eramızdan əvvəl V-II əsrlərə aid etməyə 

imkan  verir.  Maraqlıdır  ki,  məskənin  yaxınlığında  küp  qəbirlər  qəbiristanı  aşkar 

edilmişdir. 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   143   144   145   146   147   148   149   150   ...   186


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə