TarġXĠ ən qədimdən bizim eranın III əsri yeddġ CĠlddə



Yüklə 3.9 Mb.
səhifə27/186
tarix25.06.2018
ölçüsü3.9 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   186

59 

 

üçün zəmin hazırladı: 30-35 min il bundan əvvəl müasir fiziki tipə  malik olan insan 



meydana  gəldi.  Beləliklə,  aşel  mərhələsinin  ikinci  yarısının  materialı  Azıx 

sakinlərinin mənəvi həyatındakı əhəmiyyətli uğurlardan danışmaq imkanı yaradır. 

Ayı  kəllələrinin  yığıldığı  xəlvətxana  -  gizli  yer  (kəllələrdən  birinin  üzərində 

xüsusi çərtmələr vardır), qədim yaşayış yeri və ocaq Aşel dövrünün ikinci yarısına aid 

olan  təbəqədə  aşkar  edilmiş,  hələ  xeyli  müddət  ərzində  müxtəlif  fərziyyələrin  irəli 

sürülməsinə imkan verəcək ən mühüm kəşflərdir. 

Azıx  mağarasının  nəzərdən  keçirilən  dövrə  aid  olan  təbəqəsində  müxtəlif 

quruluşlu ocaqların bir çox qalıqları aşkar edilmişdir. Bu tapıntılar qəti şəkildə təsdiq 

edir ki, od azıxantropun həyatına qəti surətdə daxil olmuşdur. 

Mağara  ayılarından  birinin  Azıx  mağarasının  xüsusi,  gizli  bir  guşəsində 

mühafizə  olunmuş  kəlləsi  təsdiq  edir  ki,  300  min  il  bundan  öncə  say  və  hesablama 

azıxantropa məlum idi. Bu kəllə üzərində mişarabənzər, daş əşya ilə xüsusi olaraq bir 

sırada  paralel  şəkildə  7,  yuxarıda  isə  çəpəki  şəkildə  1  çərtmə  edilmişdir.  Bu  halda 

hesablamanın  vahidləri  bizim  qarşımızdadır.  Yeri  gəlmişkən,  oykumenanın  bir  sıra 

bölgələrindən  aşkar  edilmiş  qrafikada  əks  olunmuş  nişanlı  qurmaların  bizə  məlum 

olan  on  erkən  nümunələri  məhz  aşel  dövrünün  ikinci  yarısına  -  təxminən  300  min  il 

bundan  əvvələ  aiddir.  Fransanın  cənubundakı  II  Peş  de  l'Aze  (Dordon)  adlı  yaşayış 

yerindən  tapılmış  öküz  qabırğasının  fraqmenti  və  Türingiyanın  Biltsinisleben  adlı 

yerindən aşkar edilmiş 2 böyük olmayan sümük bu cür nümunələrdir. 

Tədqiqatçıların böyük əksəriyyəti bu cür çərtmələri insanın öz fikirlərini təsvir 

etməyinin  və  qeydə  almağının  ilkin  cəhdlərinin,  xüsusilə  əvvəllər  məlum  olmayan 

ünsiyyət  üsulu  kimi  ilkin  qrafikanın  yaranmasının  təsdiqi  kimi  qəbul  edir.  Bu 

prosesdə  informasiya  bu  və  ya  digər  cisimlər  üzərində  qeydə  alınmağa  başlanmışdı. 

Lakin  güman  etmək  olar  ki,  bu  işarələr  yalnız  hesablama  vahidləri  deyildilər.  Bəzi 

tədqiqatçılar  belə  hesab  edirlər  ki,  burada  təşəkkül  tapmaqda  olan  nitqin  qrafik 

cəhətdən qeydə alınmasının, yazıdan əvvəlki tarixi mərhələ ilə müəyyən əlaqəsi olan 

ilkin təcrübələrinin göz qarşısında olduğuna yəqinlik hasil etmək olar. 

Bu  barədə  danışarkən  K.Marksın  mühüm  nəzəri  nəticələrini  xatırlamaq 

lazımdır: "Məlumdur ki, hissiyyatla təfəkkür arasında tərəddüd edən əqlin ilk nəzəri 

fəaliyyəti  hesablama  idi".  K.Marks  hesab  edirdi  ki,  "hesablamaq  üçün  yalnız 

hesablanacaq  əşyalara  malik  olmaq  deyil,  bu  əşyaların  nəzərdən  keçirilməsi  zamanı 

artıq  onların  sayından  başqa  bütün  digər  keyfiyyətlərini  sərf-nəzər  etmək 

qabiliyyətinə  də  malik  olmaq  lazım  idi,  bu  qabiliyyət  isə  təcrübəyə  əsaslanan, 

uzunmüddətli tarixi inkişafın nəticəsidir". 

Azıx  mağarasında  aşkar  olunmuş  ayı  kəlləsinin  üzərində  bir  neçə  çərtmə 

edilmişdir. Həmin çərtmələrdən 7-si paralel şəkildədir. Bir çox tayfalarda və xalqlarda 

7 rəqəmi məşhurdur, "ecazkar"dır... Daha erkən tarixi dövrlərdən Qədim Şərqə, antik 

dünyaya və hətta orta əsrlərədək 7 rəqəmi insanların fikrində Zaman, Məkan, Kosmos 




60 

 

haqqındakı  təsəvvürlərlə  əlaqədar  olaraq  xüsusi  yer  tutmuşdur.  Biz  bununla  bağlı 



olaraq şumerlərin məşhur "yeddiliyini" yada sala bilərik. Şumerlər 7 rəqəmi ilə Kainat 

haqqında ideyanı da ifadə edirdilər. Məşhur Şumer zikkuratının 7 pilləsi, 7 "planetə", 

həftənin  7  gününə,  7  böyük  tanrıya,  7  küləyə,  yeraltı  səltənətin  7  darvazasına  və  s. 

uyğun  gəlirdi.  Deyilənlərlə  bağlı  olaraq  hindlilərdə  Kainatın  7  sferini,  insanda 

mövcud olan 7 fəal başlanğıcı, Ruhun və Materiyanın 7 qütbünü və s. xatırlamaq olar. 

Dünyanın  Allah  tərəfindən  7  gün  ərzində  yaradılması,  Bibliyadakı  7  günlük 

umumdünya  subasmaları,  bir  çox  tayfaların  və  xalqların  miflərində,  əfsanələrində, 

nağıllarında, astroloqların, kimyagərlərin  əsərlərində  xatırlanan  məşhur "yeddiliklər" 

və s. də bu qəbildəndir. 

"Yeddiliyin"  ecazkar  xarakteri  insan  psixikasının  fundamental  sabitliyi  ilə,  əməli 

yaddaşın,  diqqətin,  mütləqqiyyətlərin  həcminin  hədli  mənaları  ilə  bağlıdır.  İnsan 

haqqındakı  müxtəlif  elmlərin  bir  çox  məlumatları  təsdiq  edir  ki,  insan  psixikasının 

"buraxıcılıq qabiliyyəti" 7 birölçülü vahidlə məhdudlaşmışdır. 

Bu  yaxınlarda  Ayın  müşahidəsi,  onun  fazalarından  birindən  zamanın  (7  günün) 

ayrılması  əsasında  paleolit  dövründə  "7  ritmi"-nin,  sonra  isə  "ecazkar  yeddiliyin" 

yaranması haqqında fərziyyə irəli sürülmüşdür. 

Ay gözlə yaxşı müşahidə olunan, Yerə ən yaxın səma cismidir. O, Yer ətrafında 

dövri  surətdə  təkrar  olunan  hərəkəti  zamanı  görünüşü  etibarilə  mühüm  dəyişikliklərə 

məruz  qalır.  Ayın  görünüşünün  dəyişməsinin  sərhədləri  yaxşı  nəzərə  çarpır  və  düşünən 

varlığın  diqqətini  özünə  cəlb  etməli  idi.  Yeni  Ayın  çıxmasından  sonra  Ayın  birinci 

dörddə biri təxminən 7 gündən sonra aşkara çıxır, onun ikinci dörddə biri isə təxminən 

14 gündən sonra zahirə çıxır və s.    

Ayının  kəlləsində  çərtilmiş  yeddilik  azıxantropun  bir  çox  yüzminilliklər 

bundan öncə qədim kosmologiyanın beşiyi başında durduğunu təsdiq etmirmi?! 

Lakin şübhəsizdir ki, ayı kəlləsi üzərində olan, ritm hissini nəzərə çatdıran çərtmələr 

həm də Azıx insanının təsviri incəsənət fəaliyyətinin nümunələrindən biridir. Bu çərtmələr 

Aşağı  Paleolit  dövrünün  insanında  nəinki  ilkin  hesablama  əməliyyatlarının,  habelə 

incəsənətin başlanğıcının  meydana  gəldiyini  təsdiq edir. Qeyd-şərtsiz təsdiq etmək  olar  ki, 

bu, incəsənətin yaranmasına və mücərrəd təsəvvürlərin məntiqinə doğru həlledici addım 

idi. 


Beləliklə,  Aşağı  Paleolit  dövründə  hesablama  haqqında  məsələ  incəsənətin 

yaranması və ilkin məzmunu problemləri ilə bilavasitə əlaqədardır: bu, halda söhbət ilk 

rəssamların şüurunun mücərrədləşdirmə fəaliyyətinin səviyyəsi haqqında gedir. 

,

:



 

Hazırda  artıq  Aşağı  Paleolit  dövründə  bədii  yaradıcılığın  yetişməkdə  olduğu 

haqqında  fikir  şübhə  doğurmur.  Azıxda  aşkar  edilmiş  material  bunun  daha  bir 

təsdiqidir. 

Azıx  mağarasında  4  ayı  kəlləsinin  saxlandığı  xüsusi,  gizli  guşənin  olması  faktı 

fövqəladə dərəcədə maraqlıdır. Müxtəlif heyvan kəllələrinin xüsusi şəkildə qoyulduğu 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   186


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə