TarġXĠ ən qədimdən bizim eranın III əsri yeddġ CĠlddə



Yüklə 3.9 Mb.
səhifə81/186
tarix25.06.2018
ölçüsü3.9 Mb.
1   ...   77   78   79   80   81   82   83   84   ...   186

174 

 

Subinin  ucqarında  yerləşən  böyük  Uşkayya  qalası  (görünür,  müasir  Uski  nəzərdə 



tutulur, Təbrizdən qərbdə Səhənd dağının şimal yamacındadır - məsul red.)" döyüşsüz 

ələ keçirildi. 

Mannanın  bir  az  əvvəl  urartulular  tərəfindən  işğal  edilmiş  Subi  vilayəti 

haqqında "Relyasiya"da məlumat verilir ki, "bu vilayətdə yaşayan adamların... süvari 

qoşun üçün at təlimində misli yoxdur". 

 Uşkayya  haqqında  deyilir:  "Mən  (Sarqon  -  məsul  red.)  onun  qayada  8  qulac 

qalınlığında bünövrə üzərində tikilmiş möhkəm divarını diş-diş olan üst hissəsindən ta 

hündür özülünədək birdəfəyə söküb yerlə yeksan etdim. Qalanın içindəki evləri alova 

bürüdüm,  evlərin  uzun  tirlərinə  od  vurdum.  Qalanın  ətrafındakı  115  məskəni  tonqal 

kimi yandırdım, tonqalların tüstüsü qasırğa şiddəti ilə  göyün üzünü bürüdü. Qalanın 

ərazisini bir kökə saldım ki, elə bil tufan qopub onu məhv etmiş, yaşayış məskənlərini 

daş-torpaq  altında  qoymuşdu.  Mən  Aniaştanianı,  onun  (Urartu  çarının  -  məsul  red.) 

Sanqibutu sərhədində Uşkayya ilə Tarmakisa arasında tikilmiş ilxılar evini ətrafındakı 

17 məskənlə birlikdə dağıdıb yerlə yeksan etdim, damların uzun tirlərinə od vurdum. 

Zəmilərin məhsulunu, küləşi yandırdım, dolu-dolu anbarları açdım və qoşunuma o ki 

var  arpa  yedirtdim.  Onun  otlaqlarına  mənim  mal-qaramı  çəyirtgə  sürüsü  kimi 

buraxdım. Mal-qara onun ümid yeri olan ot-ələfi yeyib zəmilərini viran qoydu". 

Bundan  sonra  Sarqon  Bari  "ölkəsinə"  soxulur.  Əvvəllər  mannalılara  məxsus 

olmuş bu ərazi, görünür, hələ Menua zamanında urartulular tərəfindən işğal edilmişdi. 

Belə  bir  məlumat  verilir  ki,  "Tarui  və  Tarmakisa  dalaylar  ölkəsində,  onun 

(yəni Rusanın) zəngin arpa evinin (görünür, "dən anbarının") ətrafında tikilmiş güclü 

istehkamlardır  -  divarları  möhkəmləndirilmiş,  sədləri  davamlı,  xəndəkləri  dərin  idi, 

dövrəsinə hasar çəkilmişdi, orada çar alayının ehtiyat atları tövlələrə salınmışdı. Hər 

gün  yemlənirdi;  bu  vilayətdə  yaşayan  adamlar  mənim  ətraf  məskənlərdə  törətdiyim 

əməlləri  gördükdə  canlarına  titrətmə  düşdü,  məskənlərini atıb səhraya  qaçdılar... Bu 

vilayətin  hər  yerini  tor  kimi  bürüdüm,  onların  möhkəmləndirilmiş  şəhərləri  arasında 

müharibə qızışmasına imkan verdim. Onların möhkəm divarlarını (diş-diş olan yuxarı 

hissəsindən başlayıb) bünövrəsinədək dağıdıb yerlə yeksan etdim, onların içində olan 

evləri  alova  bürüdüm,  uzun  tirlərinə  od  vurdum.  Onların  bol  məhsulunu  alışdırdım, 

dolu-dolu  anbarları  açdım,  qoşunuma  o  ki  var  arpa  yedirtdim.  Onların  30  ətraf 

məskənini  tonqal  kimi  yandırdım,  tonqalların  tüstüsü  ilə  göyün  üzünü  tozanaq  kimi 

örtdüm". 

Çox  keçmədən  Ulxu  şəhəri  (görünür,  Mərənddən  şimaldadır)  işğal  edildi. 

Urartu çarının sarayı bu şəhərdə idi. "Relyasiya"da deyilir ki, orada çiçək açan bağlar, 

üzümlüklər, kanallar və i.a. vardı. Bütün bunlar qılıncdan keçirildi və yandırıldı. 

Darmadağın edilib ruhdan düşmüş Rusanın ordusu qaçdı. Sarqon Qərbə  tərəf 

hərəkət edərək Kətur aşırımı rayonunda Urartu ərazisinə soxuldu. 



175 

 

Aşşurlular bütün Urartu ərazisindən qılınc və odla keçdilər. Sarqon öz ölkəsinə 



qayıdanda  Urartunun  dini  mərkəzinə  -  Urmiya  gölündən  cənub-qərbdə  indiki 

Rəvanduz  rayonunda  yerləşən  Musasirə  basqın  etdi.  Musasir  işğal  və  qarət  olundu, 

Urartu çarı I Rusa özünü öldürdü. 

Mannanın  ən  təhlükəli  düşmənlərinin  darmadağın  olunmasından  istifadə 

edərək, Manna çarı urartulular tərəfindən tutulmuş torpaqlar üzərində öz suverenliyini 

bərpa  etdi.  Aşşur  çarının  özü  bu  işdə  ona  kömək  göstərdi,  "Ursadan  və  Metattidən 

alınan  22  qalanı  və  2  möhkəmləndirilmiş  şəhəri"  Ullusunuya  qaytardı,  "Mannalılar 

ölkəsinin  Uişdiş  vilayətini"  ona  verdi.   Görünür,  urartuluların "Mannalılar ölkəsi 

adlandırdıqları" Subi vilayəti də qaytarılmışdı. 

Lakin,  çox  ehtimal  ki,  mannalılar  bununla  kifayətlənməmiş  və  öz 

hakimiyyətlərini  Urmiya  gölündən  şimaldakı  rayonlarda  urartuluların  əvvəllər 

tutduqları  başqa  torpaqlara  da  yaydılar.  Təsadüfi  deyildir  ki,  "Mannalılar  ölkəsinin 

adamları" Sarqonun "Relyasiya"sında onun Sanqibuti vilayətində qalaları tutması ilə 

əlaqədar  olaraq  xatırladılır;  Sanqibuti  vilayətindən  sonra  Urartunun  öz  ərazisi 

başlanırdı. 

Sarqon  Andianı,  Zikertunu  və  Urartunu  darmadağın  edəndən  sonra,  Manna 

Cənubi  Azərbaycan  ərazisinin  az  qala  hər  yerində  və  ya  böyük  bir  hissəsində 

hakimiyyəti yenidən ələ keçirir. 

II  Sarqon  Mannanın  itaətkarlığını  dönə-dönə  qeyd  etsə  də,  mannalılara  "öz 

yurdlarında  arxayın  yaşamaq"  imkanı  verdiyini  bildirsə  də,  "Mannalılar  ölkəsini 

sakitləşdirmişəm",  "səpələnmiş  mannalılar  ölkəsini  bir  yerə  toplamışam"  desə  də, 

Manna əslində Aşşurun tabeliyindən çıxır. Maraqlıdır ki, Ullusunu Aşşura 714-cü ildə 

iki dəfə bac verdiyi halda, 713-cü ildə ancaq bircə dəfə, necə deyərlər, "pay" verməklə 

kifayətlənmişdi.  Həm  də  Sarqon  Manna  çarının  müttəfiqliyini  xüsusi  qeyd  edir,  ona 

kətan və yun paltarlar, xəncər və üzüklər bağışlayır. 

Manna  o  zamanın  qüdrətli  dövlətlərindən  birinə  çevrilir,  tezliklə  cürətlənib 

Aşşur torpaqlarına basqın etməkdən çəkinmir. 

E.ə. VIII əsrin lap sonunda tarix meydanına yeni bir qüvvə - kimmerlər çıxır. 

Düşünmək olar ki, Asarxaddon zamanında kimmerlərin şəxsində mannalılar özlərinə 

müttəfiq qazanmışdılar. Kimmerlər Aşşur ilə Manna arasında gedən mübarizəyə fəal 

surətdə qarışır, bu mübarizədə Mannanın tərəfini saxlayırdılar. 

E.ə. VIII əsrin sonunda - VII əsrin əvvəlində Mannanın həm aşşurlular, həm də 

urartulularla münasibətləri qatı düşmənçilik münasibətləri idi. 

Artıq  Sarqonun  varisi  Sinaxxerib  (e.ə.  705-681)  mannalıların,  onun  

hakimiyyətinə  itaətkarlıqla  boyun  əyməməsindən  şikayətlənir  və  öyünür  ki,  boyun 

əyməyən  mannalıları  əsir  aparıb  kərpic  daşımağa  məcbur  etmişdir.  Keçıniş 

müttəfiqlərin sonradan bir-birinə düşmən kəsilməsi o zamanın sənədlərində dəfələrlə 

xatırladılır.  Sənədlərin  birində  deyilir  ki,  zalipilərin  bac  olaraq  Aşşura  apardıqları 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   77   78   79   80   81   82   83   84   ...   186


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə