TəBİƏt elmləRİ VƏ Tİbb seriyasi series of natural sciences and mediCİNE



Yüklə 5,01 Kb.

səhifə9/86
tarix10.11.2017
ölçüsü5,01 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   86

- 21 - 
     
1933-cü  ildə  D.V.  Znaykonun  rəhbərliyi  altında,  Zoologiya  İnstitutunun  əməkdaşlarından 
ibarət  ekspedisiya  təşkil  olunmuşdur.  Tədqiqat  nəticəsində  Naxçıvan  Muxtar  Respublika  ərazisində 
67  növ  düzqanadlı  (Orthoptera)  müəyyən  edilmişdir  ki,  onlardan  4  növü  elm  üçün  yenidir.  Eyni 
zamanda  4  növ  qulağagirən  (Dermoptera),  bir  növ  elm  üçün  yeni  olmaqla,  3  növ  tarakan, 
(Blattodela), 4 növ  dəvədəlləyi   (Mantodae) göstərilmişdir.   
     
Həmin  ildə  Naxçıvan  ekspedisiyası  zamanı  A.V.  Boqaçev  tərəfindən  dozanqurd  
(Tenebrionidae)  və lövhəbığ  (Scarobaeidae)  böcəklər  fəsiləsindən  125 növü  qeydə  almışdır. 
     
Yarımsərtqanadlılar 
 
dəstəsinə 
aid 
materiallar 
A.N.Kriçenko 
(1938) 
tərəfindən 
dəqiqləşdirilmiş  və  bu  dəstənin  362  növünün  Naxçıvan  MR-də  yayıldığı  göstərilmişdir. 
 
A.V.Boqaçev  və  N.H.Səmədov  (1940-1949)  illərdə  dövrü  olaraq  göyünlər  üzrə  materiallar 
toplamaqla,  onlar  Naxçıvanda  38  növ  qansoran  göyünün  yayıldığını  göstərmişlər  ki,  bunların  10 
endemik,  5 isə  elm  üçün  yeni  idi.   
 
 
R.Əfəndi  1950-ci  ildən  etibarən  Naxçıvan  ərazisində  müntəzəm  olaraq  tədqiqat  işləri 
aparmaqla  28  fəsiləyə  mənsub  olan  404  kəpənək  növü  qeydə  almışdır  ki,  bu  da  Azərbaycan 
kəpənək  faunasının  81.8  %  faizini  təşkil  edir.  Müəllif  müəyyən  etmişdir  ki,  16  kəpənək  növü  yalnız 
Naxçıvan  ərazisinə  məxsusdur.   
S.T.Məmmədov  (1955-1960),  bu  ərazidə  qarğıdalı  zərər  vericilərini  öyrənməklə,  106  növ 
həşərat  qeyd  etmiş  və  onlardan  62-nin  nisbətən  zərərli  olduğunu  bildirmişdir.    N.C.Vəzirov  (1952, 
1960,  1963)  tərəfindən  Naxçıvan  MR-ın    mənənələr  faunası  öyrənilməklə,  152  mənənə  növü  aşkar 
etmişdir  ki,  onlardan  52 meyvə  və giləmeyvələrin  zərərvericisi  hesab olunur. 
    
 G.Ə.Quliyev  Naxçıvan  MR-də  kənd  təsərrüfatı  bitkilərinə  zərər  verən  mənənələrin  parazit 
və yırtıcıları  üzrə  tədqiqat  işləri  aparmaqla  30-dan artıq  növ  müəyyən  etmişdir.   
    
Ə.Ə.Cəfərov  (1952-1964)  Naxçıvan  ərazisində  taxıllara  zərər  verən  37  növ  həşərat  müəyyən 
etməklə  onlardan  5 növünün  daha qorxulu  olduğunu  göstərmişdir. 
N.H.  Səmədov  (1963)  ədəbiyyat  məlumatları  və  özünün  topladığı  materiallara  əsasən 
Naxçıvanda  2250 böcək növünün  yayıldığını  , onlardan  12 növünün  endemik  olmasını  göstərmişdir. 
     
Sonrakı  illərdə  C.A.  Hidayətov  1966-1968-ci  illərdə  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasına 
keçirdiyi  ekspedisiya  zamanı  əlavə  olaraq  118  növ  taxtabitini  qeydə  almaqla  bu  ərazidə  480 
taxtabiti  növünün  yayıldığını  və onlardan  7-nin  Naxçıvan  üçün  endemik  olduğunu  göstərmişdir. 
    
Naxçıvan  MR-də qansoran  nəm  milçəkləri  (Diptera, Heleidae)  Ş.M.Cəfərov  və  
T.P.Xudaverdiyev  tərəfindən  öyrənilmiş  və  42  növ  qeydə  alınmışdır.  Müəlliflər  12  mığmığa  növü 
haqqında   da məlumat  vermişdilər. 
    
  A.M.  Mehdiyev  (1967)  Azərbaycan  üçün  mövcud  olan  46  parabüzən  növünün  39-un 
Naxçıvanda  yayıldığını  qeyd edir  və 10 növünün  daha xeyirli  olduğunu  göstərir. 
Z.M.Məmmədov  (1969)  Ordubad  bağlarında  76  həşərat  növü  tapmışdır  ki,  bunların  60  fauna 
üçün  ilk  dəfə  göstərilir. 
 A.Ə.Abdinbəyova  (1970)    Naxçıvan  Muxtar  Respublikası  rayonları  üzrə  86  növ  minici 
tapmışdır  ki,  bunlardan  8 növü  elm  üçün  yeni  təsvir  edilmişdir. 
    
B.Ağayev  (1972-1978)  Azərbaycanda  142  növ  şıqqıldaq  böcəyindən  7  növünün  Naxçıvanda 
yayıldığını  göstərir. 
    
Y.M.Məmmədov  (1989-1994)    Naxçıvan  MR-də  dənli  bitkilərin  sərtqanadlılar  (Coleoptera
faunasını  tədqiq  etməklə  85  növ  müəyyən  etmişdir  ki,  onlardan  37  növü  bu  aqrosenoz  üçün  yeni 
olmuşdur. 
    
Y.M.Cəfərov 
(1990-1994) 
Naxçıvan 
MR-də 
alma 
meyvəyeyəninin 
zərərvermə 
xüsüsiyətlərinin  proqnozlaşdırılması  mövzusunda  tədqiqat  işi  aparmışdır.   
M.M.Seiydov  (2001)  Naxçıvan  MR-də  biokimyəvi,  ekofizioloji  və  təsərrüfat  əlamətlərinə 
əsasən  respublikanın  ərazisində  eyni  genotipik  xüsusiyyətə  malik  Sarı  Qafqaz  arı  cinsinin  Naxçıvan 
populyasiyasının  (Apis  mellifera  caucascja  flova  populatio  Nachitshevanica)  yayıldığını    müəyyən 
edilmişdir.  O,  Naxçıvan  MR  ərazisində  arı  ailələrini  vaxtında  köçürməklə  yüksək  bal  məhsuldarlığına 
malik  potensial  fizioloji  qabiliyyətli  arıların  yetişdirildiyini  bildirir.   
    
Ə.S.Tahirov  2000-2006-cı  illərdə  Naxçıvan  MR-də  erkən  yazda  bal  arısı  (Apis  mellifera  L.
ailəsində  arıların  yetişdirilməsi  və  paket  arıçılığının  inkişafına  dair  tədqiqat  işləri  apararaq, 


- 22 - 
arıçılıqda  damazlıq-selleksiya  işləri  və  paket  arıçılığın  inkişaf  etdirilməsinin  elmi  əsaslarını 
verməklə,  istehsalatda  tədbiqinə  nail  olmuşdur. 
E.S.Əsədov  (2007)  Naxçıvan  MR-də  bal  arısının  (Aris  mellifera  L.)  bioekoloji 
xüsusiyyətləri,  təbii-coğrafi  şəraitdən  asılı  olaraq  arı  vərəmumunun  toplanması  və  fiziki-biokimyəvi 
xassələrini  öyrənmişdir.  O,  Naxçıvan  MR-də  yayılmış  Sarı  Qafqaz  arı  cinsinin  Naxçıvan 
populyasiyasının  morfoloji  əlamətlərinin  eksteryer  göstəriciləri  arıxananın  yerləşdiyi    fiziki-coğrafi 
şərait  və  bitki  örtüyündən  asılı  olaraq  dəyişikliyə  məruz  qaldığını,  mövsümlə  əlaqədar  olaraq  yayda 
yetişdirilən  arıların  morfoloji  əlamətlərinin  eksteryer  göstəriciləri  yaz  və  payız  fəsillərində  yetişdirilmiş 
arılarla  müqayisədə  yüksək olduğunu  göstərmişdir. 
    
M.M.Məhərrəmov  2004-2008-ci  illərdə  Naxçıvan  MR-nın  ərazisində  7  fəsilə,  53  cinsə 
mənsub  335  növ  arıkimi  aşkar  etmişdir.  Onlardan  146  növ  Naxçıvan  MR  ərazisi  üçün  ilk  dəfə 
göstərilmişdir. 
    
A.Q.Qasımov  (2004-2008)  Naxçıvan  MR-də  çəyirdəkli  meyvə  ağaclarına  zərər  verən  59 
növ  aşkar etmişdir  ki,  onlardan  25 növü  ərazi  üçün  ilk  dəfə qeyd  edilmişdir. 
    
Naxçıvan  MR ərazisində  aparılan  tədqiqat  işləri  elmi-praktik  və təsərrüfat  nöqteyi 
nəzərindən  böyük  əhəmiyyət  kəsb etmişdir.   
    
Bütövlükdə  göstərilənlərlə  bərabər,  bu  gün  də  Naxçıvan  MR  ərazisində  müxtəlif 
istiqamətlərdə  entomoloji  tədqiqatlar  aparılmaqdadır. 
 
ƏDƏBİYYAT 
 
1.
 
Əsədov  E.S.  Naxçıvan  MR-də  bal  arısının  (Aris  mellifera  L.)  bioekoloji  xüsusiyyətləri, 
təbii-coğrafi  şəraitdən  asılı  olaraq  arı  vərəmumunun  toplanması  və  fiziki-biokimyəvi 
xassələri:  Biol.  elm.  nam.  … dis. avtoref.  Bakı,  2007, 20 s. 
2.
 
Qasımov  A.Q.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasında  çəyirdəkli  meyvə  ağaclarına  zərər  verən 
cücülər  və onların  entomofaktları.  Avtoreferat.  nam  .diss.  2009 səh 3-20 
3.
 
Məhərrəmov  M.M.  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının    (Hymenoptera,  Apoidea)  arıkimiləri. 
Avtoreferat.  nam.diss.  2009 səh  3-21 
4.
 
Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının  onurğasızlar  faunasının  taksonomik  spektri.”Əcəmi” 
Nəşriyyat-Poliqrafiya  Birliyi.Naxçıvan,  2014, 320 s. 
5.
 
Məmmədov  Y.M.  Naxçıvan  MR-da  dənli  bitkilərin  sərtqanadlılar  (Coleoptera)  faunası  əsas 
zərərvericilərə  qarşı  mübarizə  tədbirləri.  Avtoreferat   nam.diss.   1995,səh 3-21 
6.
 
Musayev  M.Ə.,Əliyev  S.V.  Naxçıvan    MSSR-in  heyvanat  aləmi.  Az.SSR,  EA  Bakı,  1975, 
241s. 
7.
 
Seyidov  M.M.  Naxçıvan  MR-in  ərazisində  yayılmış  bal  arısının  (Apis  mellifera  L.
biokimyəvi  və bəzi  fizioloji  xüsusiyyətləri:  Biol.  elm.  nam.  … dis. avtoref.  Bakı,  2001, 34 s. 
8.
 
Tahirov  Ə.S.  Naxçıvan  MR-də  erkən  yazda  bal  arısı  (Apis  mellifera  L.)  ailəsində  arıların 
yetişdirilməsi  və paket arıçılığının  inkişafı.  Aftoreferat.  nam.diss.  2008, səh 3-20 
9.
 
Абдинбекова 
А.А. 
Бракониды 
(Humenoptera, 
Bracomidae) 
Азербайджана, 
Автореферат.  докт.дисс...., Баку,  1970, стр 1-34 
10.
 
 Богачев  А.В.    Самедов  Н.Г.  Материалы  к изучению паразита фауны Нах.АССР,из-во 
АН    Азерб.ССР 1949 , № 5 
11.
 
Богачев  А.В.  Список  видов  жуков  из  семейств  (Tenebrionidae  и  Scarabaeidae).тир 
зоол.ин-та, 1938 том 8/42, стр 135-150 
12.
 
 Везиров  Н.Д.  Злаковые  тли  Нахичеванской  АССР  (Aphidoidae,  Homoptera)  тир  
Нах.КЗОС, 1967 № 6 стр 52-58 
13.
 
Гидаятов  Д.А.  Полужесткокрылые  группы  пентатомоморфа  Азербайджана.  из-тво 
“Елм”  1982,  стр 5-7 ;25-34 
14.
 
Джафаров  А.А.  Основные  вредители  зерновых  культур  из  мира  насекомых  в 
Нахичеванской АССР и меры борбы с ними Автореферат. канд.дисс. Баку 1950 стр 3-
20 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   86


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə