Təsisçi: “Hədəf” nəşrləri Baş redaktor: fil.ü. f d., dos. Şəmil Sadiq Redaktor



Yüklə 9,34 Kb.

səhifə38/53
tarix13.11.2017
ölçüsü9,34 Kb.
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   53

canlı yaddaş
81
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
80
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
Birdən Səməd Vurğun dedi ki, “ayə, bu 
Mirzədən ehtiyatlı olun, bu həmşəridir, nə 
desən çıxar”. Bu məni həm təəccübləndirdi, 
həm də çox düşündürdü. Düzdü, o zaman 
təəccüblənmişdim, amma sonralar gördüm 
xasiyyətində bir az qərəz var. 
– Səməd Vurğunda yox idi?
– Mən bir neçə müşahidəmi deyəcəyəm. 
Əhməd Cəmil “Can nənə, bir nağıl de” 
şeirini yazmışdı. Mənim gözümün qabağında 
oldu bu hadisə. Səməd Vurğun Əhməd 
Cəmillə rastlaşdı, görüşdülər, o Əhmədin 
alnından öpdü. Dedi ki, “nə gözəl şeir 
yazıbsan? Çox bəyəndim, çox ürəyimdən 
oldu, sənə qibtə elədim bu şeirə görə”. Onda 
elə xasiyyət var idi. Osman Sarıvəllinin də 
bir şeiri var idi – “Hər kim yüz il yaşamasa, 
günah onun özündədir”... Eyni münasibəti 
ona da göstərdi... Səməd Vurğun yaxşı şeirə 
görə ürəkdən sevinir, tərifləyirdi. Bir dəfə 
Bəxtiyarı şeirinə görə necə qucaqladığını 
gördüm. Onda o böyüklük, o ürək genişliyi 
var idi. 
– Bəs açıq-açığına müdafiə etmək 
necə?
– Edirdi, bəli. Ən çox o zamanlar əmək 
mövzusu tələb olunurdu, buna görə Mirzə 
İbrahimovla bir neçə dəfə gənclərin üstündə 
dalaşmışdı. Onun bir məqaləsi də var idi – 
“Şairin haqqı”... O şeirin Nizami üslubuna 
yaxın yazılmasına çağırırdı... Sonra onun 
əleyhinə bir dəstə şair məqalə yazıb yuxarı 
göndərdilər. Süleyman Rüstəm də qol 
çəkmişdi, amma sonra teleqram vuraraq 
adını geri götürtdü.
– 
Niyə? Peşman oldu?
– Hə. Tərəfdar olmadığını bildirdi. 
– Süleyman Rüstəmi necə 
tanıyırdınız?
– Çox zarafatcıl, xeyirxah adam idi. Pis 
adam deyildi. Amma məsələn, Məmməd 
Rahim bir az qərəzli idi. Rəsul Rzanı da 
haqpərəst, öz sözünü deyən adam kimi 
tanımışam.
– 
Siz o dövrün Yazıçılar Birliyində 
də olmusunuz, sonrakı dövrün Yazıçılar 
Birliyini də görmüsünüz. O dövrdəki 
prosesi, qarşıdurmaları sonrakı, 
bugünkü hadisələrlə eyni dərinlikdə 
qiymətləndirmək olar?
– Yox. Sizə bircə şeyi deyim ki, Anar 
ona getmədi. Adətən belə qarşıdurmaları 
müşavirələr, o yığıncaqlar meydana 
çıxarırdı... Bizim vaxtımızda olan 
müşavirələrdə bilirsən necə hadisələr olurdu? 
Bəzən təhqirə də keçirdilər hətta... Çox ciddi 
söz-söhbətlər gedirdi... Əsərlərin analizləri 
aparılırdı... Amma sonra yığışdırıldı.
– Yəni o müzakirələr sizə bir yazıçı 
kimi nəsə verirdimi?
– Çox şey verirdi. Əsərlərin təhlili zamanı 
biz çox şey öyrənirdik. Əsəri saf-çürük 
edirdilər, yaxşını qiymətləndirirdilər, yamanı 
tənqid edirdilər. 
– 
Amma “Vicdan susanda” əsərinin 
saf-çürüyü sizə ilk zərbələri vurdu axı? 
– Hə, elə oldu.
– Bəs əsər böyük tirajla çap 
olunandan sonra münasibət necə 
dəyişdi?
– Ondan sonra çox fərqli oldu hər 
şey... Məmməd Cəfər Cəfərovla bir binada 
qalırdıq. Bir axşamçağı qarşılaşdıq, dedi, 
əsərini mənə rəyə göndəriblər. 
– Haradan göndərmişdilər ki?
– Onu demədi. Sadəcə, dedi,  
“oxumuşam, bəyənmişəm, qeydlərim 
var, gəl bu əsəri rus dilində çap elətdir, 
rus ziyalıları daha obyektivdilər, müsbət 
yanaşacaqlar”. Dedim ki, “mənə qarşı 
münasibəti görmürsünüzmü?” O vaxt 
“Ədəbiyyat fondu” var idi, onun vasitəsilə 
əsərləri sətri tərcüməyə verirdilər. Məmməd 
Cəfər bir xeyli fikrə getdi, dedi görüm 
neynirəm. Fondun sədri ilə danışıb həll 
eləmişdi. Beləcə əsər tərcümə edildi və çap 
olundu. “Literaturnaya qazeta”da akademik 
Boqomolovun, bir də bir Ukrayna yazıçısının  
mülahizələri dərc olunmuşdu. Sonra 
“Komsomolskaya pravda” da əsəri təriflədi 
və burda mənə münasibət dəyişdi. 
– 
Bəs mənfi rəy yazanların reaksiyası 
necə oldu?
– Bircə Asif Əfəndiyev mənə yaxınlaşdı – 
bulvarda rastlaşdıq. Dedi, “ay Vidadi, daha 
nə istəyirsən, məndən də yaxşı adamlar 
əsərin haqqında müsbət rəy yazdılar, 
qiymətləndirdilər. Bağışla da, olub”... Bir də 


canlı yaddaş
83
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
82
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
Mirzə İbrahimov bir yığıncaqda – xaricdən 
qonaqlar gəlmişdi – əsərimi təriflədi. Özü də 
o cür tənqid etdikdən sonra... İki il dalbadal 
bu əsər 100 min tirajla Moskvada dərc 
olundu. Bu, heç bir yazıçımızda olmayıb. 
Sonra Azərbaycanda – “Azərnəşr”də doqquz 
dəfə dönə-dönə çap olundu. Bir sözlə, 
“Vicdan susanda” məni öz uğuru ilə çətin 
vəziyyətdən çıxardı.
– Mən bilən, “Vicdan susanda” qədər 
sizə uğur gətirən, çox danışılan ikinci 
bir əsər olmadı...
– Bircə “Müqəddəs ocaq” tərifləndi. Akif 
Hüseynov da haqqında yazdı. 
– Amma “Vicdan susanda” qədər 
olmadı hər halda.
– Yox, o qədər olmadı. Hətta 
Amerikadan, Kaliforniyadan bu əsəri 
dərc etmək üçün istəmişdilər. Əsər 
ukrain, türk dilində çıxdı, hətta iranda
İran azərbaycanlıları üçün Tehranda ərəb 
əlifbasıyla dərc olundu. Bir sözlə, mənim ən 
doğma əsərim odur. 
–Doğmalığın səbəbi ancaq gətirdiyi 
uğurla bağlıdır, yoxsa başqa səbəb də 
var?
– Var, başqa səbəb də var. O əsərdə 
əsas qəhrəman mən özüməm. Orda mənim 
həyatımdan bir çox məqamlar verilib.
– Tək o əsərdəmi?
– Hər bir əsərdə yazıçıdan nəsə var. Bu 
mütləqdir. Amma o əsərdə daha çoxdur. O 
əsərin müsbət qəhrəmanı Vüqar Şəmsizadəni 
prototipi mənəm. 
– 
Vidadi müəllim, “Gizlinlər”də belə 
bir şey yazmısınız ki, “elə şeylər var onu 
məsləhət bilmədim yazmağa”...  Nə idi 
ki bunlar?
– Şəxsi münasibətlərin çoxunu açmaq 
istəməmişdim o yazıda. Məsələn, Mirzə 
İbrahimovla, ya dövrün digər yazıçıları ilə... 
Amma müsahibələrdə çox şeyi 
onsuz da deyirsiz də... 
– Hə, düz deyirsən, amma yenə də 
ehtiyat elədim... Bəzilərinin övladları, 
nəvələri var, fikirləşdim ki, könüllərinə 
dəyər... Bir az da ədəbi aləmə, oxuculara 
lazım olmayan məsələlər olduğunu 
düşündüm. Amma bir çox şeyləri də 
yazıram... Məsələn, Əli Vəliyevi çox 
bəyənirdim – düzlüyünə görə... Haqpərəst 
idi, heç nəyə baxmırdı, öz sözünü deyirdi. 
Hətta eşitmişəm ki, Mircəfər Bağırovun 
yanında Səməd Vurğunu tənqid edirlər
onda bircə Əli Vəliyev durub deyib: “Səməd 
Vurğun elə Səməd Vurğundur, o bu gün də 
var, sabah da olacaq”. Bağırovun hüzurunda 
deyib bu sözləri. Bağırov da bu sözünə görə 
Səməd Vurğunun üstündən keçib. Onda 
belə mərdlik-mərdanəlik var idi... Amma o 
birilərində buna rast gəlməmişəm. Məsələn, 
İsmayıl Şıxlı ağıllı adam idi. Səbirli, təmkinli 
idi. Gözləyirdi, mübahisələrdə dinmirdi, hətta 
mən bəzən inciyirdim də ondan. Amma 
o susurdu, bilirdi harda necə danışmaq 
lazımdır. 
– 
Yəni siyasətcil adam idi... Bunun 
özü də yaxşı xüsusiyyətdir. Lazım 
gəldikdə susmağı da bacarmaq lazımdır. 
– Hə, siyasətcil idi.Onun siyasəti nə 
məndə var idi, nə İsa Muğannada. 
– 
İsa Muğanna da bu qarşıdurmalara 
qatılır və çılğınlıq edirdi?
– O da əsəbi idi. Amma o zamanlar 
özünü müdafiə edə bilmirdi, bacarmırdı. O 
qədər onun üstünə düşürdülər ki...
– Nədə ittiham olunurdu? 
– Sovet cəmiyyətinin qüsurlarını 
əsərlərində – “Saz”da,. “Tütək səsi”ndə 
verməkdə. O mövzulara görə ona hücum 
ediləndə mübahisə etmirdi. Sonra da getdi 
kinostudiyada işləməyə...
– 
Siz də kinostudiyada işləmisiniz...
– Ondan bir müddət sonra... İsa 
Hüseynov baş redaktor idi. O, “26-lar” filmi, 
Nərimanov haqqında film, “Tütək səsi”ni o 
zaman çəkdi. Mən isə dublyaj şöbəsinin baş 
redaktoru oldum. 
– Orda niyə az işlədiz?
– 2 il yarım çəkdi. Gördüm ki, tərcümələr 
vaxtımı çox alır, əsərim yarımçıq qalır. Bütün 
gecəni işləyirdim. O vaxt evimiz də darısqal 
idi... Gözləyirdim ki, uşaqlar yatsınlar, sonra 
yazım... 
– Bir yazıçı kimi harda işləmək daha 
rahat idi? “Azərbaycan”da, yoxsa?
– “Azərbaycan” jurnalında... Amma 
oradakı işin bir pis cəhəti var idi ki, insana 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   53


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə