Topshirdi: Qabul qildi


II-BOB. O`NLI VA YUZLI KASRLAR USTIDA AMLLAR



Yüklə 158,43 Kb.
səhifə5/7
tarix22.06.2022
ölçüsü158,43 Kb.
#89942
1   2   3   4   5   6   7
Topshirdi Qabul qildi
tasviriy sanat, jahon sanati tarixi, Soibova Laylo. BMI, kurs ishi, portal.guldu.uz-Matimatika o`qitish metodika kurs ishlari
II-BOB. O`NLI VA YUZLI KASRLAR USTIDA AMLLAR
2.1. Kasrdagi o'ndan birliklar. O'nlik kasrlar
Tashkiliy qism: Salomalashish, davomadni aniqlash, o’quvchilar tayyorgarligini tekshirish.
II. O’tilganlarni takrorlash.

  1. 3 soning yig’indisi va ularning ko’paytmasi 6 ga teng. Shu sonlarni ayting. (1,2,3).

  2. 2 sonong yig’indisi ularning ayirmasiga teng. Shu sonlarni toping. (Ikkinchi son 0 ga teng). Ayirmasi kamayuvchiga teng. (Ikkinchi son 0 ga teng) Kamayuvchi ayiriluvchidan 400 ta lichik. Ayirmani toping (400).

III. Yangi mavzu bayoni
Ayiriluvchi 0 bo’lsa, ayirma kamayuvchiga teng bo’ladi. Kamayuvchi ayiriluvchiga teng bo’lsa, ayirma 0 bo’ladi.
420 – 0 = 420 555 – 555 = 0

1- qadam
Birliklarni ayiramiz

2 – qadam O’nliklarni ayiramiz

3 – qadam Yuzliklarni
ayiramiz

4 – qadam Mingliklarni ayiramiz

5 – qadam O’n mingliklarni ayiramiz

Javob

17 – 9 = 8

7 – 7 = 0

14 – 8 = 6

5-4=1

3-2=1


_36471
24879
8

_36471
24879
08

_36471
24879
608

_36471
24879
1608

_36471
24879
11608

36487-24879=11608

2- misol.
_53479 _85945 _24843
21257 63629 14672
32222 22326 10171
Kasrlarni o’rgatishda, o’quvchilarning tasavvurlarini boyitish orqali ko’proq bilim berish mumkin. Bunda ko’rgazmalilikni ta’minlash lozim bo’ladi. Shuning uchun ko’rgazmali vositalar tayyorlab, ulardan foydalanish maqsadga muvofiq.
Kasr nima? To’rtinchi sinfda tanishtirish tartibida kasrlarni sonning bir necha ulushlsri bilan tanishamiz.
III sinfda foydalaniladigan sxemadan foydalanib, ulushlarni yodga tushiramiz: Sxema bo’yicha ulushni ayt (120-rasm). Ulushni qanday hosil qilganmiz? Sxemadan 1/4, 1/5, 1/10 ulushlarni ko’rsat.
Ulushning yozuvdagi chiziqcha ostidagi son nimani, chiziqcha ustidagi son nimani ko’rsatadi
So’ngra o’qituvch doskaga 4 ta teng bo’lakka bo’lingan uchta doirani ilib qo’yadi. Birinchi doiraning chorak bo’lagi, ikkinchi doiraning to’rtdan ikki bo’lagi, uchinchi doiraning to’rtdan uch bo’lagi boshqa rang bilan ajratib ko’rsatiladi. A gar butun sanoq birligi yoki o’lchov birligini teng uch qismga bo’lsak, unda har bir bo’lagi uchdan biriga teng bo’ladi, va 1/3 deb yoziladi. Agar birni teng 4 qismga bo’lsak, unda har bir qismi to’rtdan biriga teng bo’ladi va 1/4 deb yoziladi. “Teng bo’lagi” odatda, “ulush” deb yuritiladi. 1 m=100 sm bo’lgani uchun 1 sm=1/100 m, 1kg=1000 g bo’lgani uchun 1g=1/1000 kg va 1t=10 sr bo’lgani uchun, 1 sr=1/10 t.
Yana bitta misol keltiramiz.
Tort teng 6 qismga, so’ngra har bir bo’lagi teng ikki qismga bo’lindi, qismlar soni ko’paydi, lekin har bir qismi kichik bo’lib qoldi. Demak, 1/12 qism tort bo’lagi 1/6 qism tort bo’lagidan kam. Bu yerda ulushlarni taqqoslash masalasi ketayapti. Bundan tashqari sonning ulushini topishga misol ko’rsatish mumkin. Masalan: 15 kg shakar teng 3 qismga bo’lindi. Har bir bo’lakning og’irligi qancha? Kabi masalani ko’rsatish mumkin. Yoki bo’lmasa ulushga ko’ra sonni topish. Bir qop guruch teng besh qismga bo’lindi, har bir qism 10 kg keladi. Barcha guruch necha kilogram?
Ulushlar haqida qancha gapirsak kamlik qiladi. Ulushlarni taqqoslash.
Daftardan bir varaq oling va uni teng ikkiga buking. Yana bukish yordamida 4 ta teng, 8 ta teng qismga bo’ladigan qilib buking. To’g’ri to’rtburchaklar soninig ortishi bilan, har bir bo’lagi qanday o’zgaradi. Daftar varag’ining o’lchamlari 15 sm 30 sm bo’lganda hisoblang kabi masalalarni ham tanishtirib o’tami.
Sonning qismini topish:
Do’konda 20 dona tort bor edi. 2/3 qismi sotildi. Nechta tort sotilgan? Yechilishi: 1/5 tort 20:5=4 dona, 2/5 tort esa undan ikki marta ko’p bo’lgani uchun 4*4=8 dona. Yechimni qisqacha, 20:5*2=8 dona qilib yozamiz.
O’qituvchi: birinchi doirada doiraning qanday ulushi ko’rsatilgan
?(to’rtdan bir ulushi) Ikkinchi doirada qancha ulush ko’rsatilgan? (to’rtdan ikki ulush). Yangi son yozamiz: chiziqcha doiraning teng bo’laklarga bo’linganligini bildiradi, chiziqcha ostiga doirani nechta teng bo’lakka bo’lganimizni, chiziqcha ustida esa bunday bo’laklardan nechta olganimizni yozamiz. Bunday yozuv hosil bo’ladi: 2/4.
Uchinchi doiraning ostida shunga o’xshash tarzda 3/4 ni yozamiz.
Bir necha teng ulushlarning bunday yozilishi kasr deb ataladi.
Chiziqcha ostidagi son maxraj, chiziqcha ustidagi son surat deb ataladi.
Kasrning surati teng bo’laklardan nechta olinganligini bildiradi. Kasrning maxraji doira, qog’oz tasma, kesma (butun son) nechta teng bo’lakka bo’linganligini bildiradi.
Kasrlarni mustahkamlash uchun bolalar berilgan rasmlar bo’yicha qanday kasrlar tasvirlanganligini aytadilar va yozadilar.
O’quvchi bunday tushuntiradi (126-rasm): To’g’ri to’rtburchak 9 ta teng bolakka bo’lingan. 9 ni chiziqcha ostiga yozamiz, 4 ta ulushi bo’yalgan, 4 ni chiziqcha ustiga yozamiz. Kasr hosil bo’ladi: 4/9.
Kasrlarning aniq ma’nosini anglab olishda kasrlarni taqqoslashga doir mashqlar yordam beradi.
Kasrlarni taqqoslash uchun odatda to’g’ri to’rtburchaklar tasvirlangan rasmlardan foydalaniladi. Bolalar daftarlarida bo’yi 16 sm bo’lgan to’g’ri to’rtburchak chizadilar. Bu bitta to’g’ri to’rtburchak. Yozamiz. (Birinchi to’g’ri to’rtburchakda 1 sonini yozamiz)
Birinchi to’g’ri to’rtburchak tagida xuddi shunday ikkinchi to’g’ri to’rtburchakni chizing va uni ikkita teng bo’lakk bo’ling. Qanday ulushlarni hosil qildingiz? (1/2). Butun to’g’ri to’rtburchakda nechta ikkitadan bir ulushlar bor?
Pastroqda ikkita shunday uchinchi to’g’ri to’rtburchak chizing. Uni teng to’rtta teng bo’lakka bo’ling. Har bir bolak qanday atalad? Yozing. Ikkidan bir kattami yoki to’rtdan birmi? Ikkidan birmi yoki to’rtdan ikkimi? To’rtdan birmi yoki to’rtdan uchmi? Ikkidan ikkimi yoki to’rtdan uchmi?
Pastroqdan yana shunday to’g’ri to’rtburchak chizing. Bu to’g’ri to’rtburchakni 8 ta teng bo’lakka bo’ling. Hosil qilingan ulushlar qanday ataladi? Butunda nechta sakkizdan bir ulush bor? To’g’ri to’rtburchakning
to’rtdan birida, yarmida nechta sakkizdan bir ulush bor? Qaysi biri katta: sakkizdan uchmi yoki to’rtdan birmi? Ikkidan bir qanday kasrga teng?
Bu savollarga bolalar rasmga qarab javob beradilar: 3/8 va 1/4 ni taqqoslab, bolalar 3/8 >1/4 ekanligini ishonch bilan ko’radilar. Bashqa kasrlar ham shunday yo’l bilan taqqoslanadi, biroq ularni taqqoslash uchun boshqa rasmlar ishlatiladi. Mustahkamlash uchun ushbu mashqlar bajariladi:
“ >”, “<”, “=” ishorasini qo’ying: 3/8 * 3/4; 4/5 * 1, 4/8 * 1/2.
Tenglik to’g’ri bo’ladigan sonni tanlab qo’ying: 5 / = / 2, 3/8 > /4, 1/2 < /4.
Bu topshiriqlarga javoblarni bolalar kesmalar ustida ish bajarib va bunday mulohaza yuritib topadilar: “Kesmada 3/8 kasrlarni tasvirlaymiz. Buning uchun kesmani 8 ta teng bo’lakka bo’laman va shunday bo’laklardan 3 tasini olaman. Shunday kesmada 3/4 kasrni tasvirlayman: buning uchun kesmani 4 ta teng bo’lakka bo’laman va shunday bo’laklardan 3 tasini olaman. Kesmalarni taqqoslayman, 3/8 < 3/4 ekani shundoq ko’rinib turibdi. Demak, kichik belgisini qo’yamiz. Qog’oz tasmalar bilan amaliy ishlar bajarib, o’quvchilar kasrlarni kamayish yoki ortish tartibida joylashtirib, taqqoslash mumkin.
Bolalarning e’tiborini mana bu faktga qaratish mumkin: agar suratlar bir xil bo’lsa, u holda maxraji kichik kasr katta bo’ladi, agar maxrajlar bir xil bo’lsa, u holda surati katta kasr bo’ladi.
Bunday mashqlar foydali:
Minutlarda ifodalang: 1/3 soat; 1/2 soat; Kilogrammlarda ifodalang: 2/5 t, Metrlarda ifodalang: 2/5 km;
Sekundlarda ifodalang: 2/10 min, 1/5 min; Tiyinlarda ifodalang: 3/10 so’m.



Yüklə 158,43 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə