Toshkent davlat stomatologiya instituti m. N. Israilova lotin tili va tibbiy farmatsevtik terminologiya asoslari



Yüklə 429,72 Kb.
səhifə6/107
tarix11.04.2022
ölçüsü429,72 Kb.
#85272
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   107
Lotin tili va tibbiy.farmat. Israilova M.N.
Лотин-тили-ва-адабиёт-терминологияси.-Дарслик
Leksik minimum

I turlanishdagi otlar


āla, ae f

qanot

aorta, ae f

aorta

arteria, ae f

arteriya

concha, ae f

chig‘anoq

costa, ae f

qovurg‘a

сrista, ae f

qirra

lamĭna, ae f

pilakcha

lingua, ae f

til

mandibula, ae f

pastki jag‘

maxilla, ae f

yuqorigi jag‘

orbĭta, ae f

ko‘z olmasi

raphe, es f

chok(paydagi)

scapula, ae f

kurak suyagi

spina, ae f

o‘tkir qirra

vena, ae f

vena

vertebra, ae f

umurtqa

patella, ae f

tizza qopqog‘i

sutūra, ae f

chok(suyak)

tuba, ae f

nay, truba

bucca, ae f

lunj

gingīva, ae f

milk

lingula, ae f

tilcha

papilla, ae f

so‘rg‘ich

protuberantia, ae f

bo‘rtma tepalik

pulpa, ae f

mag‘iz, yumshoq modda


II turlanishdagi otlar


angulus, i m

burchak

brachium, i n

yelka

cavum, i n

bo‘shliq

cranium, i n

kalla suyagi

ligamentum, i n


boylam

musculus, i m

mushak

septum, i n

to‘siq

sulcus, i m

egat, egatcha

tympănum, i n

nogora parda

calcaneus, i m

tovon suyagi

digĭtus, i m

barmoq

humĕrus, i m

yelka suyagi

manubrium, i n

dastak

radius, i m

bilak suyagi

sternum, i n

to‘sh suyagi

alveolus, i m

katakcha

frenulum, i n

yugancha

jugum, i n

tepalik

labium, i n

lab


III turlanishdagi otlar


сorpus, ŏris n

tana

forāmen, ĭnis n

teshik

os, ossis n

suyak

crus, cruris n

oyoqcha


IV turlanishdagi otlar


arcus, us m

ravoq

cornu, us n

shox

meātus, us m

yo‘l

ductus, us m

oqim

processus, us m

o‘siqcha

sinus, us m

sinus, bo‘shliq

textus, us m

to‘qima

genu, us n

tizza


V turlanishdagi otlar


facies, ēi f

yuza


Nazorat savollari

1. Lotin tilida qanday rodlar mavjud?

2. Lotin tilida so‘zlar qanday turlanadi?

3. Otlarning lug‘at shakli qanday yoziladi?



4. Lotin tilida so‘zning negizi qanday aniqlanadi?



III BOB. SIFAT
3.1. Sifatlarning lug‘at shakli

Sifatlarning ikki guruhi. Moslashgan aniqlovchi
Sifat so‘z turkumlaridan biri hisoblanib qanday? qanaqa? savolla­riga javob bo‘ladi. U Lotin tilida Nomen Adjectivum deb ataladi. Sifat har doim otni aniqlab, undan keyin yoziladi.

  1. Sifatlar lug‘atda mujskoy rodda to‘liq yoziladi. Keyin jenskiy va sredniy rod qo‘shimchalari yoziladi:

1-jadval




m

f

n

uzun

longus

a

um

erkin

liber

era

erum

o‘ng

dexter

tra

trum




  1. Mujskoy va jenskiy rod bir xil qo‘shimchaga ega bo‘lgan sifatlarning lug‘at shakli ikki komponentdan: mujskoy va sredniy roddagi bir xil shakldan hamda sredniy rod qo‘shimchasidan iborat:


2-jadval




m, f

n

umurtqaga oid

vertebralis

e

peshonaga oid

frontalis

e


Sifatlar ikki guruhga ega. I guruh sifatlari 3ta rod qo‘shimchasini to‘liq oladi (1-jadval). II guruh sifatlari m, f bir xil qo‘shimchaga ega, n esa boshqa qo‘shimchaga ega (2-jadval).

Moslashgan aniqlovchi otning rodini va kelishigini oladi. Misol uchun:

O‘ng tarafdagi qanot

Dexter, tra, trum ala, ae, f

m f n

ala so‘zi jenskiy rod birlik sonida bo‘lganligi uchun xuddi shu rod va sondagi sifatni qabul qiladi.

Ala dextra

chap tarafdagi muskul

sinister, tra, trum musculus, i, m

m f n

musculus dexter

chap tarafdagi do‘mboqcha

sinister, tra, trum tuberculum, i, n

m f n

tuberculum sinistrum



II guruh sifatlari anatomiyada ko‘proq is, e qo‘shimchali bo‘ladi. Misol uchun:

peshonaga tegishli qism

frontalis, is, e pars, rtis, f

m f n

pars frontalis

peshonaga tegishli o‘simta

frontalis, is, e processus, us, m

m f n

processus frontalis

peshonaga tegishli do‘mboqcha

frontalis, is, e tuberculum, i, n

m f n

tuberculum frontale
Mustahkamlash uchun mashq

Ot va sifatni rod, kelishikda moslashtiring:

I. processus (alveolaris,e; calcaneus, a, um; frontalis, e; mastoideus, a, um); musculus (alaris, e; profundus, a, um; auricularis, e; biventer, tra, trum; brevis, e; longitudinalis, e; cutaneus, a, um; brachialis, e; rectus, a, um; scalenus, a, um); ligamentum (dorsalis, e; deltoideus, a, um; fibrosus, a, um; palmaris, e; pubicus, a, um; annularis, e; teres, etis, cruciatus, e, um; thyroideus, a, um);

II. vena (angularis, e; coronaries, a, um; gastricus, a, um; centralis, e; cavus, a, um); fructus (dulcis, e; amarua, a, um, maturus, a, um); oculus (dexter, tra, trum; sinister, tra, trum); nervus (abducens, ntis; lacrimalis, e; facialis, e; petrosus, a, um; plantaris, e; vagus, e, um).

3.2. Sifat darajalari
Lotin tilida sifatlar uchta darajaga ega:

1. Oddiy daraja – Gradus positivus

2. Qiyosiy daraja – Gradus comperativus

3. Orttirma daraja – Gradus superlativus




Oddiy daraja

O‘zak

Qiyosiy darajam, f, n

uzun

longus, a, um

long-

+ ior, iuslongior, ius




qisqa

brevis, e

brev-

brevior, ius




katta

magnus, a, um

noto‘g‘ri sifat darajalari

major, jus




kichik

parvus, a, um

minor, us



Quyidagi qiyosiy darajadagi sifatlar anatomik atamalarda oddiy darajada tarjima qilinadi:

anterior, ius oldingi

posterior, ius orqa

superior, ius yuqori

inferior, ius pastki

major, jus katta

minor, us kichik

Qiyosiy darajadagi sifatlar III turlanish bo‘yicha turlanadi, ya’ni (Gen. Sing.) -is qo‘shimchasini oladi. Qiyosiy darajadagi Gen. Sing. shakli uchala rod uchun bir xil:

Nom. Sing. Gen. Sing.

major (m)

major (f) majoris

majus (n)

superior (m)

superior (f) superioris

superius (n)

Sifatlarning orttirma darajasi oddiy daraja negiziga –issim suffiksi (-er qo‘shimchali sifatlardan tashqari) va rodlarning qo‘shimchalari (m) -us, (f) -a, (n) -um yordamida hosil bo‘ladi:


Oddiy daraja

Suffiks

Orttirma darajam, f, n

uzun

longus, a, um

-issim-

longissimus, a, um

qisqa

brevis, e

-issim-

brevissimus, a, um

qizil

ruber, bra, brum

-rim-

ruberrimus, a, um

Qiyosiy daraja Orttirma daraja

oldingi anterior, ius –

orqadagi posterior, ius postremus, a, um

yuqori superior, ius supremus, a, um

pastki inferior, ius infimus, a, um

katta major, jus maximus, a, um

kichik minor, us minimus, a, um
Esda tuting! Nota Bene!

1. Qiyosiy darajadagi sifatlarning negizi Gen. Sing. shakli bo‘yicha aniqlanadi.

2. Uchala roddagi sifat negizi birxilbo‘ladi.

3. Qiyosiy darajadagi sifatlarning negizi mujskoy va jenskiy roddagi sifatlarning (Nom. Sing.) shakliga mos tushadi.


Mustahkamlash uchun mashq:

I. Tarjima qiling:



katta tanglayning kanali, traxeya va katta bronx, pastki burunga tegishli chi­g‘a­noq, oldingi ko‘zining qirrasi, kichik toshsimon nerv, pastki qalqon­si­mon do‘mboqcha, orqa uzunroq boylam, pastki hiqildoqqa tegishli arte­riya.

II. Anatomik terminni Gen. Sing. ga yozing:

processus superior, incisura superior, foramen superius, arcus posterior, facies posterior, ligamentum posterius, sulcus major, ala major, caput majus, cornu majus et minus, labium inferius, ramus superior, incisura ischiadica major, tuberculum obturatorium posterius
Ibratli so‘zlar

1.Natura sanat, medicus curat Tabiat sog‘lomlashtiradi,

morbos. shifokor davolaydi

2. Ubi concordia, ibi victoria 2. Citius, altius, fortiusTezroq, balandroq, kuchliroq.



Yüklə 429,72 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   107




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə