Toshkent pediatriya tibbiyot instituti



Yüklə 2,97 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə22/182
tarix14.04.2022
ölçüsü2,97 Mb.
#85436
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   182
umumiy va xususiy sitologiya

  neyrofilamentlarni
  hosil  qiladilar,  asosiy  vazifasi  karkas-
tayanch hisoblanadi.  
 
14-rasm.  
A-sxema 
B-TEM 
1-ona sentriola 
(faol)  
2-undan chiquvchi 
mikronaychalar 
3-qiz sentriola 
 
Mikronaychalar  hujayralarda  doimiy  bo‘lgan  hujayra  markazi-
sentriola,  kiprikchalar,  xivchinlarni,  bo‘linayotgan  hujayralarda  esa, 
mitotik dukchani hosil qiladilar. Mikronaychalar ichi bo‘sh silindrsimon 
shakldagi tuzilmalar bo‘lib, ularning diametri 24 nm va tubulin oqsilini 
tutadi.  Interfaza  holatida  bo‘lgan  hujayralardagi  mayda  vakuolalar 
mikronaychalar orqali xarakat qiladi.  
Hujayra markazi
 – sentrosoma asosini 9 ta mikronaychalar tripleti 
(uchlik)  tashkil  etib,  ichi  bo‘sh  nayni  hosil  qiladi.  Interfazadagi 


 
30 
xujayralarda ikki sentriola bir-biriga perpendikulyar holda joylashadi va 
diplosoma deb ataladi. Xujayra bo‘linish vaqtida diplosoma  ajraladi  va 
ikki marta ko‘payib oladi (14-rasm).  
Kiprikchalar
  plazmolemma  bilan  qoplangan  sitoplazma  o‘siqcha 
asosida sitoplazmada joylashgan bazal tanacha yotadi. Kiprikchalarning 
uzunligi  5-10  mkm.  Ular  ichida  o‘q  ip  aksolemma  yotadi.  Aksolemma 
ham  bazal  tanacha  ham  mikronaychalardan  tuzilgan,  farq  faqat 
mikronaychalar sonida bo‘ladi; kiprikchalarda mikronaychalar formulasi 
(9x2)  +2  bazal  tanachada  esa,  (9x3)+0  tashkil  etadi.  Kiprikchalar  asosi 
tubulin oqsilidan iborat. Kiprikchalar harakatlanganda ularning uzunligi 
o‘zgarmaydi.  Xivchinlar  ham  kiprikchalarga  o‘xshab  tuzilgan,  faqat 
ularning uzunligi ko‘proq, 100-200 mkmga yetadi.  
Kiritmalar 
 sitoplazmada  hujayralar  metobolizmga bog‘liq bo‘lib, 
yo‘qolib ketishi, paydo bo‘lishi mumkin. Kiritmalar turli  
 
 
xil 
bo‘ladi: 
trofik, 
sekretor, 
pigment 
va 
ekskretor. 
Trofik 
kiritmalar  oqsil,  yog‘,  uglevod 
kiritmalar. 
Xujayralarda–trofik 
kiritmalar ko‘p uchraydi, ular 
oqsil, 
uglevodlar, 
yog‘lar
 
shaklida 
bo‘ladi.  Oqsil  kiritmalari  oddiy  va 
murakkab  oqsillar  holida  bo‘ladi. 
Bazida  oqsil,  uglevodlar,  yog‘lar 
bilan  birikkan holda  lipoproteidlar, 
glikoproteidlar 
shaklida 
ko‘p 
uchraydi.  Uglevodlar  ko‘pincha 
glikogen 
(masalan, 
jigar 
xujayralarida) shaklida bo‘ladi 
15-rasm. Yog‘ kiritmasi  
A – qora sudan bilan bo‘yalgan 
B – TEM  
 
 
Yog‘  kiritmalari  dumaloq  shaklda  turli  kattalikda  bo‘lib,  sintez 
jarayonida hosil bo‘ladi.  

Yüklə 2,97 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   182




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə