Türk xalqları tarixi kafedrası 25 Azərbaycanda



Yüklə 2,86 Kb.

səhifə35/80
tarix30.12.2017
ölçüsü2,86 Kb.
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   80

Türk xalqları tarixi kafedrası – 25 
Azərbaycanda türk xalqları tarixinin tədqiqi və tədrisi məsələləri 
106
 
 
Senuber İSMAYILOVA 
tarih üzere felsefe doktoru, 
Bakü Devlet Üniversitesinin doçenti 
E-mail: txt_kaf@bsu.edu.az 
TARİHİMİZİN İLK DİPLOMAT KADINI - SARA HATUN 
Anahtar kelimeler: Sara hatun, Gövherşah Hatun, Akkoyunlu 
devleti, Uzun Hasan, ilk diplomat kadın 
Azerbaycan kadınları tarih boyunca bilge, ileri görüşlü, Vata-
na, toprağa ve ailesine sadık olmuş ve zamanın tüm denemelerin-
den alnıaçıq, üzüağ çıkmayı başarmış, zor anları çıkış yolunu doğru 
seçerek  erkekleri  de  bu  yola  doğrultmuşlar.  Bunun  bariz  örneğini 
M.Ö.VI yüzyılda yaşayan Ehemeni hükümdarı Kire kan uddurmuş 
Tomris'in şahsında, kendi aklı ve anlayışı ile İskenderi sık soruldu 
etmiş Berde hükümdarı Nüşabenin şahsında görüyoruz. Bizim Mö-
müne hatunumuz, İnanç hanım, Mehrcan hanım gibi ileri görüşlü, 
Şah İsmail'in yakın hemdemi olan Taclı hanım ve kızı Perixan hanı-
mımız, Qubalı Feteli Han'ın hanımı Tutu Bikemiz, Gence hanı Ca-
vad Hanın ömür-gün arkadaşı  Beyim hatunumuz olup,  yaşayıp ve 
bundan sonra da tarihimiz boyu yaşayacaklardır. 
Adı Azerbaycan devlet tarihine ilk hanım diplomat olarak da-
hil olan Sara Hatun adını gururla çekebilir edeceğimiz bir kadındır. 
Osmanlı  kaynaklarının  yazdığına  göre,  onun  asıl  adı  Gövherşah 
Hatun'dur. Azerbaycan tarihinde tanınmış ve tarihte iz bırakan şah-
siyetlerden biridir. Tüm Doğu'da döneminin tek yetenekli diplomat 
kadını  olarak  bilinen  Sara  Hatun  büyük  akıl,  metanet,  bilgelik  ve 
cesaret sahibi idi. Sara Hatun Bayandur ilinde doğdu. Akkoyunlular 
devletinin politikasının düzene düşürülmesinde seçkin diplomat ve 
devlet adamı Sara Hatun'un büyük rolü vardı. Akkoyunlu hüküm-
darı  Uzun  Hasan'ın  annesi,  neredeyse  tüm  Doğu'da  tek  yetenekli 
diplomat kadın gibi ünlü olan Sara Hatun hatta Avrupa ülkelerinde 
de  tanınıyordu.  O,  bir  devlet  adamı  gibi  hakim  sınıfın  çıkarlarını 
savunuyor,  feodal  devletinin  güçlendirilmesine  çalışıyordu.  Bu 


Türk xalqları tarixi kafedrası – 25 
Azərbaycanda türk xalqları tarixinin tədqiqi və tədrisi məsələləri 
107
 
amaçla feodal pərakəndəliyine, sülale üyelerinin merkezi yönetimi 
ele geçirmek uğruna ara savaşlarına saray çekişmelerine karşı mü-
cadele ediyordu. Akkoyunlu hakimi Celaleddin Ali Bey'in ölümün-
den  sonra  oğulları,  ayrıca  Bayan  sülalesinin  başka  temsilcilerinin 
taht  uğruna  ara  savaşlarını  sakitleşdirmekde  onun  büyük  rolü  ol-
muştur.  Bunun  sonucunda,  bu  dönemde  küçük  Akkoyunlu  devleti 
gibi iki kuvvetli rakip arasında bağımsızlığını koruyup, saklaya bil-
mişti. Oldukça zeki ve tedbirli kadın olan Sara Hatun devleti idare 
çalışmalarının tüm alanları oğluna yakından yardım ediyordu. 
Akkoyunlu  devletinin  yabancı  ülkelerle  diplomatik  ilişkile-
rinde Sara Hatunun rolü daha önemli idi. Uzun Hasan tüm dış poli-
tika meselelerini onunla danışıyor, en sorumlu diplomatik görüşme-
ler için onu  gönderiyordu. O, sadece  yabancı ülkelerin ayrı diplo-
matları ile, ayrıca Teymuri hükümdarı Ebu Said, Osmanlı İmpara-
toru II Mehmet gibi devlet başkanları ile de diplomatik görüşmeler 
aparamış,  Akkoyunlu  devletinin  dış  politik  çıkarlarının  başarıyla 
savunmuştu. Uzun Hasan, özellikle dış politika hakkındaki en zor 
meselelerin  çözümünü  Sara  Hatun'a  itibar  ediyordu.  Teymuri  hü-
kümdarı Ebu Said'in Azerbaycan'a saldırı tehlike durumunda barış 
görüşmeleri için gönderilen elçilere de Sara Hatun başkanlık etmiş-
ti.  Türkiye  Akkoyunlu  devletinin  müttefiki  ve  Akdeniz  kıyısında 
elverişli stratejik nokta olan Karaman emirliğini gidermek istedik-
lerinde  Osmanlı  İmparatoru  II  Mehmedlə  müzakere  için  yine  de 
Sara  Hatun  gönderilmişti.  Venedik  cumhuriyetinin  senatosu  Sara 
Hatun'un  Akkoyunlu  sarayındaki  nüfuzunu  dikkate  alarak,  nere-
deyse, Azerbaycan'a gönderilen tüm diplomatlarına ciddi tapşırırdı 
ki,  ona  saygı  göstersinler,  çeşitli  hediyeler  versinler,  hedeflerine 
ulaşmak  için  onu  kullansınlar.  Venedik'ten  Azerbaycan'a  gönderi-
len, neredeyse tüm diplomatik belgelerde Sara Hatun'un adı çekilir, 
ondan bahsedilmektedir. 
Sara Hatun diplomat ve devlet adamı olamqla eşit, büyük as-
keri  kumandanlık  becerisine  ve  askeri  intuisiyaya  sahip  kadın  ol-
muştur. Onun zihinsel esnekliği dar anlarda çabuk karar çıkarmaya 
imkan  vermiştir.  Akkoyunlu  döneminin  en  önemli  tarihçisi  Ebu-
bekir Tahrani yazıyor ki, Sara Hatun Karakoyunlu Cahanşahla mü-


Türk xalqları tarixi kafedrası – 25 
Azərbaycanda türk xalqları tarixinin tədqiqi və tədrisi məsələləri 
108
 
zakere  amacıyla  onun  yanına  gelmiş,  bu  zaman  Rüstem  Tərxanın 
kampında  olmuştur.  Onun  ordusu  Sara  Hatun'a  o  kadar  da  büyük 
görülmediğine Cihangir Yazman ve Uzun Hasan'a sipariş gönderir, 
"Eğer gelirseniz, zafer sizin olacak. Bu işi ertelemek olmaz". Sara 
Hatun orduya sadece bir göz atmakla Akkoyunlular arasındaki kuv-
vetler oranının Akkoyunlu devletinin yararına olduğunu düzgün de-
ğerlendirmesi onun askeri sezgi ve səriştəsində haber verir. Gerçek-
ten de, bundan sonra Uzun Hasan'ın istihbarat grup Rüstem Tərxa-
nın ordularına saldırarak  onları  damadağın etmiş,  Karakoyunluları 
katı korkuya düşürmüştü. 
Kadınların  erkeklere  göre  hayatın  tüm  alanlarında  hukuksuz 
bir durumda olduğu bir dönemde, Azerbaycan tarihinde böyle mert 
ve cesur, diplomat kadınlarımızın varlığı gurur yaratıyor. Sara Ha-
tun uzak tarihi geçmişimizde yaşasa da, onun siyasi kültürü, diplo-
matik faaliyeti ve kişisel şecaati gelecek nesiller için de bir örnektir. 
ƏDƏBİYYAT 
1. Yaqub Mahmudov. Sara Xatun. Azərbaycan diplomatiyası. Bakı, 
1993. 
2. Yaqub Mahmudov. Öyrənilməmiş səhifələr. Bakı, 1972. 
_________________________ 
Guljannat HUSEYNLİ 
Baku State University, 
Faculty of History, senior B.A student 
E-mail: guljannathuseynli@gmail.com 
THE STUDY OF THE MILITARY-POLITICAL PRESENCE 
OF THE U.S AND RUSSIA IN POST-SOVIET SOUTHERN 
CAUCASUS REGION THE HISTORIOGRAPHY OF 
AZERBAIJAN 
Academic Advisor: 
Javid ALISGANDARLI 
Baku State University 
Keywords: Southern Caucasus, U.S, Russia, the military-political 
presence, the historiography of Azerbaijan 
This  research  focuses  on  historical  comparison  and  analysis 
of the study level of the issue of military-political presence of the 
U.S  and  Russia  in  the  Post-Soviet  Region  in  the  historiography  of 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   80


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə