Türk xalqlarinin mərasim sistemiNDƏ novruzun yeri



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə10/105
tarix19.07.2018
ölçüsü2,8 Kb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   105

T
əsadüfi  deyil  ki,  tarixçi  alim  İ.Əliyev  də  hələ 

eramızın  ilk  əsrlərindən etibarən Azərbaycanda türkdilli 
ünsürl
ərin”,  “türk  dilləri ailəsinə  mənsub olan Azərbaycan 
dilinin bu 
ərazidə  hələ  eramızın  IV-V  əsrlərindən təşəkkül 
tapdığını” 
yazırdı 
[1, s.21-22]. 
“Sasanil
ər öz 
hakimiyy
ətlərini möhkəmləndirmək və  hər cür təhlükənin 
qarşısını  almaq  məqsədilə  Albaniyaya irandilli əhali 
köçürmüşlər (deməli, yerli əhali irandilli deyildi –  G.Y.). 
Sonralar  tat  adı  ilə  tanınan  bu  əhali,  əsasən,  Abşeron, 
Şamaxı  və  Quba  ərazilərində  məskunlaşdı.  Əsrlər boyu bu 
ərazilərdə  yaşayan  tatlar  yerli  əhali ilə  qaynayıb-qarışsalar 
da,  onların  bəzi  qalıqları  indi  də  qalmaqdadır”  [1, s.22] 
yazan  İ.Əliyev  əlbəttə  ki, “yerli  əhali”  deyəndə,  türkləri 
n
əzərdə tuturdu. Çünki bu gün doğrudan da tatların bir çoxu 
Az
ərbaycan türkcəsində, yəni yerli əhalinin dilində  danışsa 
da, öz dill
ərini qoruyub saxlayanlar da var.  
İ.Əliyev  Albaniya  əhalisinin türklərdən ibarət 
olduğunu, buraya irandillilərin (tatların) sasanilər tərəfindən 
köçürüldüyünü,  onların  yerli  əhali ilə  qismən  qarışdığını 
qeyd ed
ərkən, əlbəttə, dövlət quruluşuna qədər bu ərazilərdə 
udinl
ərlə, qarqarlarla, leqlərlə  yanaşı  alban  türklərinin 
yaşadığını  da  təsdiqləmiş  olur.  Əvvəllər Səfəvi dövlətinin 
əhalisinin etnik, mədəni birliyinin əsasını  azərbaycanlıların 
(türkl
ərin – G.Y.) təşkil etdiyini yazan İ.Əliyev «sonralar … 
S
əfəvi dövlətinin daxilində  İran ünsürlərinin» qüvvət-
l
əndiyini, hakimiyyətin  əsasən  onların  əlində  cəmləndiyini, 
türkl
ərdən ibarət  qızılbaşların  I  Şah  Abbas  zamanında 
sıxışdırılmağa başlanıldığını da yazır [1,s.26]. 
T
əkrar da olsa, bir daha qeyd edək ki, “eramızın  ilk 
əsrlərindən Azərbaycanda türkdilli ünsürlərin”, IV-V əsrlər-
33 
 


d
ə isə “türk dilləri ailəsinə mənsub olan Azərbaycan dilinin” 
t
əşəkkül tapdığını  yazan  İ.Əliyev  “Orta  Asiyadan  çıxan  və 
türk köç
əri  tayfaları  olan  səlcuqların”  XI  əsrin  ortaları 
Az
ərbaycan,  Yaxın  və  Orta  Şərqdə  öz dövlətlərini 
yaratdıqlarını vurğulayır. İ.Əliyevə görə, XI əsrə, yəni köçəri 
türk s
əlcuqların Azərbaycana gəlişinə qədər bu ərazidə hələ 

eramızın  ilk  əsrlərindən”  türklər  yaşamış,  dilləri təşəkkül 
ta
pmışdır.  Təbii ki, səlcuq türklərinin,  oğuzların 
az
ərbaycanlıların  təşəkkül prosesindəki, özəlliklə  də 
Az
ərbaycan türkcəsinin  indiki  şəkildə  formalaşmasındakı, 
y
əni  oğuz-qıpçaq  ünsürlərinin bərabər  işlənməsindəki rolu 
da  danılmazdır.  Azərbaycan türkcəsinin  yalnız  oğuz 
türkl
ərinə  bağlanılması  ermənilərin, eləcə  də  bir  sıra 
“türkoyed”l
ərin  -  türk  düşmənlərinin  əlinə  əsas verir ki, 
Az
ərbaycanda türklərin IX-XI  əsrlərdə  peyda  olması  kimi 
yanlış iddialarla çıxış etsinlər. Məqsədli şəkildə ortaya atılan 
oğuz  mənşəyi Azərbaycan  ərazisində  türklərin qat-qat 
əvvəllər yaşadığını inkar etməyə xidmət edir.  
Az
ərbaycan türklərinin  soykökünün  hansı  türk 
tayfalarına  dayandığını  daha  dolğun  sübut  edən  əsas amil 
dildir. 1959-cu ild
ə “Kitabi Dədə Qorqud dastanlarının dili” 
kitabında  görkəmli  dilçi  alim  Ə.M.Dəmirçizadə  yazırdı: 
“Az
ərbaycan ümumxalq dilinin təşəkkülündə oğuz və qıpçaq 
tayfa dill
əri həlledici  rol  oynamışdır…    Oğuzlar…  oğuz  və 
qıpçaq  qəbilə  dilləri  əsasında  təşəkkül  tapmış  olan 
ümumxalq Az
ərbaycan dilində  ünsiyyət edən azərbay-
canlılardır”  [7,  s.6,  11].  Tanınmış  qazax  alimi  Seydimbek 
Akselev  “Korkut Ata 
əfsanələri” məqaləsində yazır: “Oğuz-
qıpçaq  boylarının,  bir  tək qazax deyil, eyni zamanda da 
34 
 


özb
ək, qarakalpak, türkmən, Azərbaycan kimi ulusların 
t
əşəkkülündə böyük rol oynadıqlarını bilirik” [7, s.52].  
Ortaq m
ənəvi dəyərimiz olan «Kitabi-Dədə  Qorqud» 
dastanları haqqında  danışarkən dilçi alim N.Cəfərov burada 
öz 
əksini tapan ictimai-siyasi, mədəni-mənəvi proseslər 
sırasında  “gəlmə”  oğuzlarla  “yerli”  qıpçaqların müna-
sib
ətlərini ön plana çəkir. Mərhum dilçi alim A.Axundov 16 
fevral 1999-cu ild
ə  “Kitab-i Dədə  Qorqud”  dastanlarının 
1300 illik yubileyi üzr
ə  dövlət  komissiyasının  Azərbaycan 
Respublikası  Prezidenti  H.Əliyevin  yanında  keçirilən 
iclasındakı  çıxışında  dastanlardakı  oğuz-qıpçaq  sözlərinin, 
dem
ək  olar  ki,  eyni  sayda  işlədildiyinə  işarə  edərək 
demişdir:  “… dastanda “dedi”  sözü 758 dəfə,  “aydır”  sözü 
714 d
əfə  işlədilir.  Bunlardan  biri  Oğuz  dillərinə, ikincisi 
Qıpçaq dillərinə xas formadır. Bu, dastanın nə qədər qədim 
olduğunu  göstərir. Yəni hələ  o  dövr  idi  ki,  Oğuz-Qıpçaq 
tayfaları  Azərbaycanda birgə  fəaliyyətdəydilər”. Bu təhlilin 
başqa sahələr, xüsusən xalqımızın tarixi üçün də əhəmiyyəti 
böyükdür. 
“M
əlum olduğu üzrə, ümumxalq Azərbaycan dili oğuz 
v
ə  qıpçaq  tayfa  dilləri  əsasında  təşəkkül  tapdığı  üçün  ilk 
dövrl
ərdə  hər iki qəbilə  dilinə  xas olan müəyyən ünsürlər, 
h
ətta eyni mənalı  ünsürlər, ümumxalq dilində  müvazi 
sur
ətdə  işlənilmişdir”  [7, s.13-14] deyən  Ə.Dəmirçizadə  bu 
iki tü
rk  tayfasına  məxsus sözlərin Nəsiminin, Xətainin, 
Füzulinin 
əsərlərində  də  özünə  “müvazi  şəkildə”  yer 
tapdığını  vurğulayır.  “Kitab-i Dədə  Qorqud”  dastanlarının 
oğuz  tayfasının  dilində  olduğu  yazılsa  da  (“Kitab-i  Dədə 
Qorqud ala lisan-i taife-
i  oğuzan” [16, s.9]), nəinki  əvvəlki 
dövrl
ərdə, elə  indinin özündə  də  oğuz-qıpçaq  sözləri 
35 
 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   105


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə