Türkel Araşdırma Qurumu Bölgədəki proseslərə maarifçi münasibət bildirir Abil Ulusoy



Yüklə 77,09 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix15.03.2018
ölçüsü77,09 Kb.
#31510


Türkel Araşdırma Qurumu  

Bölgədəki proseslərə maarifçi münasibət bildirir 

Abil  Ulusoy:  Günaydın  istəkli  yurddaşlarımız!  Türkel  Araşdırma  Qurumu  ölkəmizdəki 

narahatlıqlarla  bağlı  vaxtaşırı  münasibət  bildirir.  Bu  gün  də  müəyyən  məsələlərlə  bağlı 

fikirlərimizi bölüşəcəyik. Son vaxtlar Azərbaycanın Güneyində, Türkiyədə gedən proseslər ciddi 

narahatlıqlar  doğurur.  Azərbaycanla  İranın  münasibətlərində  gərginliklər  davam  edir.  İran 

rəsmiyyəti özünün şimalında Azərbaycan dövlətini görmək istəmir.  Azərbaycan inkişaf etdikcə 

İran  Güney  Azərbaycanı  itirməklə  parçalanmaqdan  qorxu  hissi  keçirir.  Ona  görə  hər  vasitə  ilə 

Azərbaycanın Quzeyini özününküləşdirmək, nəzarət altında saxlamaq istəyir.  İran güc nümayiş 

etdirməyə  çalışır.  Ancaq  həm  İranın  özündə  gedən  proseslər,  həm  Azərbaycanla  bağlı  qonşu 

dövlətlərin  münasibəti  İranı  çıxılmaz  vəziyyətə  salıb.  Sonra,  Türkiyədə  baş  verənlər  əslində 

gözlənilən hadisələr idi. İqtidarda olan AK partiyasına qarşı etirazlar, onları  bu duruma gətirib 

çıxardı. Türkiyədə baş verənlər sadəcə “Gəzi parkı” hadisəsi deyil, bu, artıq insanların ayılması, 

təpkisi,  müqaviməti  idi  Ərdoğan  hakimiyyətinə  qarşı.  Türkiyə  xalqı  onların  atdığı  addımların 

türklüyün  prinsiplərinə  zidd  olduğunu  görürlər.  Orduya  olan  münasibət,  Atatürkə  qarşı 

münasibət, Türkiyədə dini qapalılığı inkişaf etdirmək üçün atılan radikal addımlar, Suriyaya olan 

münasibətlər Ərdoğan iqtidarına qarşı əks münasibətlər formalaşdırdı. 

Eləcə  də  Azərbaycan  –  Gürcüstan  münasibətləri,  orada  hakimiyyət  dəyişikliyindən  sonra 

hadisələr  Azərbaycanda  rəsmi  dairələrin  gözləmədiyi  istiqamətdə  inkişaf  elədi.  Yeni 

hakimiyyətin  gəlişi  Azərbaycanı  fakt  qarşısında  qoydu.  Azərbaycandan  umacaqları  özünün 

həllini  tapmadı.  Artıq  Rusiya  yönümlü  münasibətlər  yarandı  və  Rusiya  -  Azərbaycan 

münasibətlərində bir soyuqluq başladı. Bu da əsas verir düşünülsün ki, Azərbaycan - Gürcüstan 

münasibətləri hara aparıb çıxara bilər. Borçalıda yaşayan soydaşlarımıza bəslənilən münasibətlər 

, Gürcüstan İqtidarının Azərbaycana olan münasibətinin bir hissəsidir. Son dövrdə Azərbaycan 

prezidenti  belə bir fikir səsləndirdi ki,  mən 50 milyon azərbaycanlının  prezidentiyəm.  Əgər bu 

fikirlər səslənibsə, onda addımlar da atılmalıdır. Nəyə görə onlar özlərini Azərbaycanda əcnəbi 

kimi  hiss  etməlidir?!  İstərdim  ki,  səslənən  mövzularla  bağlı  fikirlərimizi  dəqiqləşdirək. 

İran-Azərbaycan münasibətləri, İranda yeni hakimiyyətin gəlişi, nə baş verəcək Ağşın bəy? 



Ağşın Ağkəmərli: Məsələləri dərindən düşünəndə görürsən ki, İran Azərbaycanı, istər quzeydə, 

istər  güneydə  gözü  götürmür.  Bu  münasibət  də  bugünə  bağlı  olan  məsələ  deyil,  hardasa  min 

illərə bağlı olan məsələlərdir. Tarix boyu Azərbaycan türkü 100 illər hakimiyyətdə olsa da, fars 

millətinə  qarşı  heç  bir  pis  münasibəti  olmayıb.  Əksinə,  farsın  ədəbiyyatında  Nizamilərimiz, 

Xəqanilərimiz,  Şirvanilərimiz  böyük  rol  oynayıb,  yazıb  yaradıblar.  Sadəcə  İran  çoxmillətli  bir 

ölkə  olduğuna  görə  böyük  bir  problemlə  üz-üzədir.  Özəllikcə  Azərbaycan  türkünə  bəslədiyi 

münasibətə  görə.  Bir  vaxtlar  məktəblərin  açılmaması  ilə  bağlı  problemlər  var  idisə,  onlar 

açılmadı heç, hələ üstəlik təhqirlər, aşağılamalar da başladı. Televiziya, radio, jurnal vasitəsi ilə 

təhqir eləməyə başladılar. Əsas fars hakimiyyətinin  yürütdüyü siyasət idi. Pəhləvi hökumətinin 

yürütdüyü  siyasətdir  ki,  o,  bu  günə  qədər  davam  edir.  O  Tay  Azərbaycanda  yer  adlarının 

dəyişməsi  millətin  kimliyini  danmaq  deməkdir.  Eyni  zamanda  onlara  təhqiramiz  kimliklər 

verməklə  də  baba  yurdunun  adını  çəkməkdə  bir  utanc  hissi  yaratmaq  istəyirlər.  Habelə  bir 

millətin  dilini  danmaqla  millətin  özünü  danmaq  məsələsi  gündəmdə  saxlanır.  İran  dövlətinin 

teoristləri  Rzazadə  Şəfəq,  Rza  Əfşar,  Əhməd  Kəsvəri  kimi  adamlar  panfarsizmin  təməlini 

şovinizm  əsasında  qoymaqla  belə  götürürlər  ki,  Azərbaycanda,  istər  quzey,  istər  güneydə  türk 

deyilən bir millət yoxdur. Burdakı millət fars kökənlidir, türkdilli olmalarına baxmayaraq. Onda 

sual ortaya çıxır, bəs niyə 100 ildə apardığı panfarsist siyasəti Azərbaycanı farslaşdıra bilməyib? 



1990-cı  illərin  əvvəllərində  yeni  dövlətlərin  ortaya  çıxması  və  bəzi  imperiyaların  dağılması  ilə 

yeni bir pəncərə açılır. Burada isə hər şey bizə qarşı yönəlir. İranın İraqla 8 il savaşında ən çox 

biz  itkilər  verdik  və  Azərbaycanın  inqilabi  hərəkatında  bir  zəifləmə  baş  verdi.  Çoxlu 

tutuqlamalar  baş  verdi  və  Azərbaycan  fəallarının  bir  çoxu  mühacirətə  getdi.  Bu  da  bizdə 

geriləməyə  gətirib  çıxardı.  1990-cı  illərdə  Quzey  Azərbaycan  dövlətinin  yaranması  Bütöv 

Azərbaycanın  yaranması üçün  yeni  bir nəfəs idi. Ancaq dediyim kimi,  8 il savaş, mühacirətlər 

olduğundan  uğurlar  əldə  olunmadı.  Bilirsiz,  Azərbaycan  dövlətinin  olması  bizim  üçün  həyati 

anlam daşıyır. 



Abil Ulusoy: İranda yeni prezident seçkisi İran-Azərbaycan münasibətlərinə necə təsir edəcək? 

Ağşın  Ağkəmərli:  İran  dövləti  heç  vaxt  Azərbaycan  türkü  ilə  barışmayacaq,  o  taylı,  bu  taylı. 

Ona  qarşı  öz  pozucu  siyasətini  yeridəcək.  İran  ən  son  imperiyadır  ki,  bu  günə  qədər  ayrısının 

gücü ilə, Qərbin və rusun hesabına bu gün ayaq üstə dura bilir. Ancaq onun da parçalanmaqdan 

sığortalanmaq  imkanı  əbədi  deyil.  İran  dövləti  İslam  faktoru  ilə  bu  gün  öz  həyatını  davam 

elətdirir.  Onun  münasibətinin  təməlində  düşmənçilik  var.  Başqa  millətlərə  qarşı  mənfi  fikir 

daşıdığına görə davam gətirə bilməyəcəkdir. Hakimiyyətin dəyişilməsi, seçkilər hamısı bəlli bir 

senaridir.  Bir  ölkədə  ki,  parlament  bir  qanunu  qəbul  edir,  vətəndaş  səs  verir,  Məsləhətinizam 

deyilən  bir  qurum  var,  əgər  desə  ki,  bizim  nizamımıza  uyğun  deyil,  onda  qurtadı,  qəbul 

olunmayacaq.  Orda  seçkinin  nə  mənası  var,  seçilməyin  nə  anlamı  var?!  İran  dövləti  öz 

əmniyyətini  başqa  xalqların  əmniyyətsizliyində  görür.  İran  məsələsinin  həlli  ancaq  öz  içindəki 

xalqları nəzərə almaqla ola bilər. İran dövləti heç vaxt dinc qalmayacaqdır. Azərbaycanı özünün 

şimalı  adlandırır,  öz  ərazisi  kimi  düşünür.  Dini  inanclardan  istifadə  etməklə  öz  mahiyyətini 

göstərir. 

Abil Ulusoy: Azərbaycan - Gürcüstan münasibətləri, Borçalı amili. Gürcüstanda son durum... 

Soylu  Atalı:  Əslində  bizim  bu  gün  münasibət  bildirdiyimiz  məsələlər  siyasi  xarakter  daşımır, 

eləcə  də  politoloji  xarakter  daşımır,  əsasən  ideoloji  xarakter  daşıyır.  Bu  da  nədən  irəli  gəlir?! 

Bizim ölkəmizdə bu cür gedişlərə münasibət adətən siyasətin tələbi əsasında qurulur. Ona görə 

müəyyənlik  olmur.  Mən  hesab  edirəm  ki,  hər  bir  partiyanın  içində  maarifçi  bir  xətt  olmalıdır. 

Mütləq  o  öz  milli  istəklərini  orada  ortaya  qoymalıdır.  Mən  politoloq  deyiləm,  mənim 

mülahizələrim  də  siyasi  deyil.  Xalqın  içində  müəyyən  bir  gücün  formalaşması  üçün  əsaslı  iş 

getməlidir. Bundan ötrü müəyyən bir yanaşma quralı tətbiq olunmalıdır. Ölkədə gedən proseslər 

bizim narahatlığımızı məhz bu cəhətdən qabardır. 

Bu  gün  bizim  ağrılı  yerimiz  olan  Güney  Azərbaycanda  heç  bir  sorun  öz  həllinə  doğru  getmir. 

Mən nə qədər nikbin adam olsam da, bu gün Güney Azərbaycanda gedən proseslər məni nikbin 

eləmir.  Çox  adam  gözünü  dikir  ordakı  hakimiyyət  dəyişikliyinə.  Hesab  edir  ki,  hakimiyyət 

dəyişəcəksə  nəsə  baş  verəcək.  Ancaq  bilmək  gərəkdir,  hakimiyyətin  dəyişməsi,  strategiyanın 

dəyişməsi  anlamına  gəlmir.  Hər  bir  ölkənin  özünün  bir  strateji  müəyyənliyi  var,  hakimiyyətə 

seçilən hər kəs onu ortaya qoyur. Qərb öz strategiyasından əl çəkməyib, çəkməyəcək. Ona görə 

də İrandakı seçkilərdən bir şeylər ummaq olmaz. Güney Azərbaycanın özünün durumu bizə bunu 

deyir.  İraqda  Səddam  Hüseyin  rejimi,  heç  də  İranın  bugünkü  molla  rejimindən  geri  qalmırdı. 

Onu  devirdilər,  konkret  olaraq  türkmanların  aqibətində  nə  baş  verdi?  Fəlakət.  Bu  gün 

türkmanları orda soyqırıma məruz qoyurlar. Onun yerləşdiyi bölgədə Kürdüstan yaradırlar. Bəs 

niyə humanist Qərb buna göz yumur. Ortadoğu Projesinin həllini gözləyən ayrıca bəndləri var. 

İraqda kürdün əsas məskunlaşdığı bölgədə Ortadoğu Projesi məhz bundan başlayır. Hətta bizim 

güvəndiyimiz  Türkiyə,  onun  başına  gələn  AKP  hakimiyyəti,  o  vaxt  İraqda  olan  hadisələrə 

müdaxilə  etmədi.  Hamı  da  onu  alqışlayırdı,  biz  də  münasibət  bildirirdik  ki,  olmaz  axı!  Orda 




bizim  neçə  milyon  insanımız  var  axı.  Ərbil,  Kərkük,  Mosul,  onların  aqibəti  necə  olacaq  bəs?! 

Sən  müdaxilə  eləmirsən,  onlar  da  istədikləri  kimi  dağıdacaqlar.  Xüsusi  tapşırıqla  Türkiyə  ora 

müdaxilə  etmədi,  türkmanların  aqibəti  belə  oldu.  İndi  növbəti  hədəfdə  İrandakı  Azərbaycan 

türküdür. Qərb, necə ola bilər ki, İran məsələsində bizimkilərə xoşbəxtlik işığı yandırsın?! Necə 

ola bilər ki, özü öz başına “bəla” açsın. Axı  Güney  Azərbaycan məsələsinin həlli  onun başına 

açılan “bəla”dır. Qüdrətli Azərbaycan olanda, bölgədə Qərbin varlığına niyə ehtiyac qalmalıdır?! 

Bunu  ancaq  Güney  Azərbaycanın  özü  həll  eləyə  bilər.  Yalançı  ümidlərlə  gözləmək  olmaz. 

Sovetlər  dağılandan  sonra  Türk  toplumlarının  bir  araya  meyli  gərək  idi.  Türk  dövlətlərinin  bir 

araya gəlməsi qaçılmaz idi. Gəlmədilər. Hamı Qərbin çuvalına yüyürdü. Çünki Qərb güclüdür. 

Güclünün  yanında  isə  sən  nökərsən.  Heç  bir  vaxt  Azərbaycan  indiki  qədər  tək  olmayıb. 

Azərbaycanın  bu  gün  heç  bir  köməyi  yoxdur.  Amerikanı  müttəfiq  elan  elədilər,  Rusiyanı 

müttəfiq elan elədilər. İki bir-birinə rəqib olan güclərin hər biriylə guya Azərbaycan müttəfiq idi. 

Rusiya  ilə  heç  bir  problemimiz  yoxdur  deyirsən.  Axı  sən  toplumu  arxayınlaşdırırsan.  Sən 

deməlisən ki, Rusiya ilə sənin problemin var və toplumu ona hazırlamalısan. Sən bunu birbaşa 

dövlət  kürsüsündən  deməyə  bilərsən.  Məsələni  nə  cür  qoyursan  qoy,  xalqın  içində  iş 

aparmalısan. Sənin milli istəklərin  olmalıdır. Sən hansı  güc ortaya qoyursan ki, Amerika sənin 

müttəfiqin olsun? Sən yalnız onun xidmətində ola bilərsən. Bunu zamanında heç kəs hesablamır. 

Mənim  dediklərim  bu  gün  çətin  görünsə  də,  ona  doğru  iş  getməlidir.  Bu,  qlobal  məsələdir. 

Xalqın içində, onun milli-ideoloji qurulması zəminində, milli şüurun inkişafı zəminində əsaslı iş 

getməlidir. Bu iş harda baş tutur-tutsun, harda baş verir-versin, bütünlüklə “Uluyurd hərəkatına” 

bağlanmalıdır. “Uluyurd hərəkatı” – Bütöv Azərbaycan Hərəkatı deməkdir. Bu gün mən hesab 

edirəm ki,  İranda gedən proseslər Qərbin maraqlarına uygun dəyişiləcək. Orda Azərbaycanlılar 

kifayət qədər parçalanmış durumdadır və bir araya gəlmir. Məktəb  yox, milli şüurun inkişafını 

gündəliyə gətirə bilən vahid fəallıq yox və s. Asif Ata bunu 20 il öncə deyib, İranın sabahında nə 

baş verir-versin, Müstəqil Uluyurd hərəkatı başlamalıdır. İmperiya istəklərini qoruyan fars rejimi 

hətta  Güney  Azərbaycan  torpaqlarında  yeni  bir  Kürdüstanın  yaranmasına  razı  olar,  Müstəqil 

Azərbaycanın  yaranmasına  razı  olmaz.  Çünki  Azərbaycanın  dirçələ  biləcək  mədəniyyətindən, 

gücündən  qorxur.  Mən  demirəm  ki,  Azərbaycan  dirçəlsin  və  İranın  gözünü  çıxartsın.  Bu  heç 

gərək  də  deyil.  Özünün  siyasi  varlığı  üçün  bütün  gərəkən  addımları  isə  atmalıdır. 

Borçalı Güney Azərbaycanımızdan sonra ikinci yaralı yerimizdir. Konkret olaraq maariflənməsi, 

öz tarixi  haqqını dərk eləməsi,  öz hüquqlarına çatması,  Borçalıların  türk dünyasının bir hissəsi 

olması zəminində təəssüf ki, ciddi bir iş görülmür. 

 

Abil  Ulusoy:  Soylu  bəy,  İranda  Azərbaycan  adına  heç  bir  rəsmi  təşkilat  yaranmır,  amma 

Borçalıda  çoxlu  sayda  təşkilatlar  var.  Asif  Atanın  sözüylə  desək,  təşkilatların  bolluğu, 

təşkilatların yoxluğudur. İş görən yoxdur. 

Soylu  Atalı:  Azərbaycanda  Borçalı  adına  cəmiyət  var,  idarə  heyəti  yeniləndi,  amma  heç  bir 

yenilik  baş  vermədi.  Borçalının  tarixi  toponimləri  dəyişdirilib,  buna  qarşı  mübarizə  aparan 

yoxdur.  Borçalı  adına  yaranan  təşkilatın  mübarizə  aparmaq  səlahiyyəti  olmalı  idi.  Ayrı-ayrı 

adamların sevgisinə kölgə salmaq fikrim yoxdur, amma həqiqəti demək gərəkdir. Burdan gedib 

Borçalı  yaylaqlarında  elat  mədəniyyəti  adına  söz  deyib  şəkil  çəkdirmək  və  Azərbaycan 

mətbuatında  təbliğ  etdirmək  Borçalı  üçün  prinsipial  iş  görmək  anlamına  gəlmir.  Nədənsə 

insanlarımız  hər  şeydə  özlərini  aldatmağa  meyillidirlər.  Saakaşvili  də  deyir  mən  sizi 

dəstəkləyirəm... Bu mədəniyyət onsuz da orda var, olana alternativ görüntü yaratmağa nə ehtiyac 

var?!  Bununla  Borçalı  dediyimiz  mahalın  nə  acısı  dərk  olunar,  nə  də  onu  topluma  anlada 

bilərsən.  Bu  gün  Gürcüstan  guya  Azərbaycanla  müttəfiqdir.  Mən  belə  müttəfiqliyi  dərk  edə 

bilmirəm.  Müttəfiqlik  Azərbaycanın  hər  məsələdə  uduzmalarının  qəbul  olunması  deməkdirmi? 

Borçalıda məktəblər tədricən bağlanır, toponimlər dəyişdirilir. “Demoktarik” şəkildə Borçalı da 




Güney Azərbaycanın  taleyinə sürüklənir. Borçalının  aqibəti  yaxın  və uzaq gələcək üçün qeyri-

müəyyəndir. 

Zamanında bu problemlərlə məşğul olmadığımız üçün problemlər daha da çoxalır. Sabah başqa 

bir  problem  ortaya  çıxacaq.  Təşkilat  yaradan  deyir,  gəlin  gürcünü  qıcıqlandırmayaq.  Nə 

qıcıqlandırmaq, gürcü səni məhv edir. Ona görə yenə deyirəm, xalqın ağlında iş getməlidir, qoy 

gürcü Borçalı ilə hesablaşsın. Xalq qəti olaraq bilməlidir ki, Borçalı Azərbaycanın bir hissəsidir, 

bu gün mədəniyyət baxımından, sabah siyasi baxımdan. Toplum özünü orda o cür hiss etməlidir. 

İsa  Mehdioğlu:  Mən  47-ci  ildən  Azərbaycanda  yaşamışam.  O  vaxt  bir  dostum  var  idi, 

Dərbənddən  gəlmişdi.  Dedi  ki,  Dərbənddə  17  min  soydaşımız  var,  bu  gün  eşitdiyimə  görə  2 

mindir.  Belə  getsə,  30-40  ildən  sonra  Bocalıda  yarım  milyondan  əsər-əlamət  qalmayacaq. 

Bugünkü  məktəblər  yalandandır.  7-ci  sinfi  qurtaran  uşaqlar  orda  dərs  deyir.  Ali  təhsil  yoxdur. 

Gürcülər  bu  saat  Azərbaycandan  asılı  olduqlarına  görə  pərdə  saxlayırlar.  Bizim  orda 

toponimlərdən  bir  dənə  ad  tapa  bilməzsən.  Dostluq  adına  nə  qədər  istəsən  şüar  var,  amma 

şikayətə  baxan  yoxdur.  Ziyalılar  mənəvi  sıxıntılıq  çəkirlər,  ona  görə  də  qaçırlar. 

95-cı  ildə  Borçalı  haqqında  bir  kitab  çıxdı.  Orda  yazılır  ki:  vaxtilə  gürcü  səyahətçisi  Borçalını 

gəzib (1939-cu ildə Moskva ensklopediyasında məqalə çıxmışdı. Gürcüstanda olan Borçalıların 

ən  qədim  yaşayış  yerlərindən  biri  Kəpənəkçidir)  yazır  ki,  7-ci  əsrdə,  mən  Borçalını  ziyarət 

edəndə, Kəpənəkçi kəndi var idi, şəhər tipli idi. Bu kitabı götürüb Tiflisin mədəniyyət nazirliyinə 

getdim. Dedim ki, bu məqaləyə görə bu kəndin 1500 ili tamam olur. İcazə verin, biz burda 1500 

illik  yubiley  keçirək.  Yaxşı  qarşıladı.  Sonra  mənə  dedi  ki,  həmin  ensklopediyanın  foto  üzünü 

çıxardın, 25-30 nəfər müraciət eləsin, gətir biz müzakirə edək, məncə burda çətin heç nə yoxdu. 

Mən  gəldim  ərizə  yazdım,  kənddə  40-a  qədər  müəllim  var  idi.  Təəssüf  ki,bir  nəfər  müəllim 

mənim  ərizəmə  qol  çəkmədi.  Xalqda  qorxu  var.  Onlar  bizə  gəlmə  kimi  baxırlar,  gəlmə  kimi 

baxmanın dalında çox şeylər var. 40-cı ilə qədər Borçalıda bir dənə də olsun, gürcü kəndi  yox 

idi,  indi  təxminən  7-8  kənd  var.  Biz  nə  istəyirik  ki,  mədəni  muxtariyyat.  Bizim  icrakomumuz 

qoy azərbaycanlı olsun ki, gedənləri anlaya bilsin, dərdimizlə məşğul ola bilsin. 

Elçin Həsən: İsa müəllimə qulaq asdım, mən günahı özümüzdə gördüm. Ölkədə xalqın özünün 

seçdiyi  adamların  olmasını  istəyirəm.  Özümüz  özümüzə  dəstək  olmuruq.  Gürcü  dövlətçiliyini 

yaşatmaq üçün belə də eləməlidir. Biz, bir millət olaraq, heç öz ölkəmizdə haqqımızı tələb edə 

bilmirik. 



İsa  Mehdioğlu:  Bizim  orda  cəmiyyətlərimiz  var,  qəzet  çıxır,  amma  hamısı  tabeçilik 

çərçivəsindədir. Milli maarifçilik yoxdur. 



Soylu Atalı: Elçin bəy, siz bilirsiniz ki, orada maarifçilik məsələsi bizim istədiyimiz səviyyədə 

deyil.  Orda  Borçalı  adına  üzdə  iş  görənlər  ancaq  yarınmaq  xətti  güdürlər.  Çünki  onları  quran, 

yaradan bizim müstəqil şəxslərimiz deyil. Onlara  yardım edənlərin sözünü deyirlər,  Borçalının 

qayğılarını  demirlər.  Əzabkeş  insanlar  lazımdır,  kənd-kənd  düşüb  söhbətlər  aparsınlar.  Bu 

günlərdə biz Ağstafa şəhərində olduq, Asif Atanın Sonevini ziyarət elədik. Uzun müddətdir biz, 

Ağstafada  görüş  keçirə  bilmirik.  Həmin  günü  Ocaqçılarımızdan  biri  təşəbbüs  irəli  sürdü  ki, 

gedək, çayçıda adamları yığacam, görüş keçirək. Getdi parkda stolları yan-yana qoydu, adamları 

yığdı,  yaxşı  görüş  keçirdik.  Asif  Atanın  vəfatından  sonra  mən  40-a  yaxın  rayonlarda  görüş 

keçirmişəm.  Orda  mənə  sual  verirdilər  ki,  əgər  məktəbləri  sizin  üzününzə  bağlasalar,  nə 

edəcəksiniz? Mən deyirdim ki, küçələri əlimizdən almayıblar ki, gedib insanlara söz deyə bilərik. 

O  kəslərə  ki,  rəsmi  qurumlar  şərait  yaradırlar,  onlar  heç  bir  vaxt  bizim  arzularımızı  gedib 

demirlər. Onlar xüsusi konspekt əsasında gedib deyirlər. 




Akşin  Rafiqoğlu:  Mən də  bəzi  fikirlərimi  demək  istəyirəm.  Başlıca  olaraq  Bütöv  Azərbaycan 

məsələsinə  indi  utopiya  kimi  baxıram.  Bütöv  Azərbaycan  yalnız  bizim  xəyalımızda  olan  bir 

dövlətdir. Bunu reallıqda həyata keçirmək bu gün mümkün deyil. Bu siyasi oyunların qabağında 

yaxın 100 ilə bu baş verməyəcək. Məni qınaya bilərsiniz, ancaq bu mənim şəxsi fikrimdi. Tale 

elə  gətirdi  ki,  mən  həm  Borçalını,  həm  Güney  Azərbaycanı,  həm  də  Dərbəndi  gedib  gördüm. 

Qalıb Qərbi Azərbaycan. Sağlıq olsun, oranı da gedib görərik. Başlıca işimiz Qərbi Azərbaycanı 

qaytarmaq  olmalıdır.  Burda  əsas  günahkar  bizim  hakimiyyətimizdir.  Güney  Azərbaycandan 

gələn soydaşlarımız bir aylıq qonaq ola bilir. Gürcüstandan gələn soydaşlarımız 401 manat rəsmi 

rüsum ödəməlidir... Söhbət əsasında görürsən ki, qorxu hissi hamıda var. İnandırım sizi, Bütöv 

Azərbaycan  ideologiyası  heç  birində  yoxdur.  Bunun  olmamasının  səbəbi  bizim  hakimiyyətdir. 

Günah özümüzdədir. Amma ideologiya olanda xalqın qarşısında heç bir hakimiyyət dura bilməz. 

Əgər  xalq  bu  bütövlüyü  istəyəcəksə,  hakimiyyət  də  məcbur  olacaq.  Bunun  üçün  də 

maarifləndirmə işi aparılmalıdır. Baxın, bu gün neçə  yerə parçalanmış bölgələrimizin uğurunu, 

dərdini  deyən  bir  sayt  varmı?  Yoxdur.  Biz  nə  vaxt  özümüzü  dərk  edəcəyik,  onda  qalan 

problemlər öz həllini tapacaq. 

Ağşın Ağkəmərli: Müzakirələrimizdən aydın olur ki, yaşadığımız yerdən asılı olmayaraq, bütün 

türklərin  problremi  eynidir.  Dərd  eynidirsə,  dərman  da  eynidir.  Siz  dövlət  məsələsinə 

toxundunuz,  mənsə  belə  düşünürəm  ki,  ideoloji  bir  boşluq  var.  Vacib  olan  odur  ki, 

hakimiyyətdən asılı olmayaraq bir araya gəlməyimiz gərəkdir. 



Soylu Atalı: Akşin bəy  bir məsələyə toxundu ki, Güney Azərbaycan sorunu 100 ilə öz həllini 

tapacaq.  Bəlkə  daha  tez  və  ya  gec  ola  bilər,  amma  söhbət  ondadır  ki,  onun  həllini  Qarabağda 

görür. Biz bunu fərqli fikirləşirik. Biz deyirik ki, əgər Güney Azərbaycan həllini tapmasa, o biri 

problemlər həllini tapmayacaq. Niyə? Bizim Güney Azərbaycanda böyük bir potensiyamız var, 

say baxımından, aktivlik baxımından çoxlu canlı qüvvə var orda və canlı qüvvə iş  apara bilər. 

Amma  Qərbi  Azərbaycanda,  Qarabağda  bizim  mübarizə  apara  biləcək  canlı  qüvvəmiz  yoxdu. 

Güney  Azərbaycanla  problemin  üstünə  gedəndə  erməni  yerini  biləcək.  Beynəlxalq  güclər  də 

bizimlə hesablaşacaq. Rus bizə Dəmirqapnı  verər? İngilis  bizə Zəngəzur  verər? Bu problemlər 

hamısı bir-birinin ardınca gəlir. Biz, bir millət olaraq, varlığımızda məğlub oluruq. 35 milyon iş 

apara bilər, deyə bilər ki, biz bölünmüş xalqıq. Biz tarixi haqqımızı bərpa eləməliyik. Bu bizim 

sadəcə arzumuz deyil, faktdır. 

Elçin  Həsən:  Dünyanı  da  Azərbaycanı  da  haqsızlıq  bürüyüb.  Haqsızlığa  bürünmədə  böyük 

günah  da  insanların  özündədir.  Ədalətsizliyə  göz  yummaqdır.  Biz  məğlub  bir  dövlətik,  bu  da 

bizdə qorxaqlıq yaradır daim. Mən Soylu bəylə tam razıyam ki, rayonlarda iş getməlidir. Amma 

biz  öz  millətimizi  özümüzə  qaytaraq  ki,  sonra  o  biri  məsələləri  həll  edək.  Biz  bura  yığışmışıq 

dərdlərimizi  bölüşək,  bax  bunu  necə  eləməliyik?  Avropanın  da  siyasi  maraqları  var,  amma 

onların  bizə elə də bir ziyanı  dəyməyib,  nəinki  bizim öz qonşularımız, ya  da öz içimizdə olan 

qurdlarımızın.  Rusiyanın  bizə  elədiklərini  bizə  heç  kim  eləməyib.  Amma  Amerikanı,  İranı 

götürsək,  onlar  bizim  torpağımızı  almayıb  axı.  Bizim  ləyaqətimizi  onlar  almayıb.  Siyasi 

fəaliyyətinə görə bir nəfəri incidirdilər, onu apardıq Avropaya. Xarici dövlət onun uşağına görə 

ona  dəymədi,  onu  müalicə  elədi.  Avropanın  yaxşı  cəhətləri  də  var.  Avropanı,  Amerikanı 

pisləmək ən azı bizim çıxış yolumuz deyil. 

Soylu Atalı: Bu gün bizim söhbətlərimizdə fərqli fikirlərin olması təbiidir, amma mən istəyirəm 

ki, müəyyənlik üçün bir məsələyə aydınlıq gətirək. 




Birinci, təbii ki, biz burda kifayət qədər açıq danışırıq, Rusiya, İran, Türkiyə haqda. Problemlərin 

əsaslı  təsirləri  aydınlaşdırılıb  ortaya  qoyulur.  Lokal  problemləri  isə  burada  saya  bilmərik. 

Bunların  kökü  hardan  gəlir?  Hardan  qaynaqlanırsa  ordan  bəhs  etməliyik.  Deyək  ki,  bizim 

xəstəmizi sağaltdılar, ya da başqa bir şey. Bunlar bəşər humanizminin lokal tələbləridir. Biz ayrı-

ayrı  fərdimizə  deyil,  dövlətimizə,  millətimizə  münasibətlərin  səviyyəsini  dərk  etməliyik. 

Suç  məsələsinə  gəldikdə  isə,  əlbəttə  bir  millət  olaraq,  suçumuz  var  ki,  kəndiri  əldən  vermişik. 

Baş  verən  hadisənin,  yaranan  fəlakətin  hər  yanından  link  salınıb.  Birini  mən  özüm  salmışam, 

birini Amerika salıb, birini fars salıb, birini rus salıb və s. Xalq tanımalıdır, özünü də, onları da. 

O  ki,  qaldı  Avropanın  yaxşı  cəhəti  məsələsi.  Burada  Avropanın  öldürücü  zərbələrinə  dirəniş 

haqda söhbətlər gedir. Biz burada Avropanın yaxşı cəhətini təhlil etmirik. Avropanın bizə zərər 

verdiyi nöqtədən başlayırıq danışmağa. Mən durub rusun Tolstoyundan saatlarla danışa bilərəm. 

Amma hədəf o deyil. Hədəf odur ki, rusun mənim üzərimə yeriyən irticası var. Onu mən necə 

görürəm,  necə  qiymərləndirə  bilirəm  və  necə  yayına  bilərəm?!  Avropanın  “söz  azadlığı”na 

münasibətnə yaxşı yanaşa bilərik, əslində bunlara da köklü yanaşıb təhlil etmək gərəkdir. O “söz 

azadlığı” doğrudanmı böyük anlamda söz azadlığıdır?! 

Ərəb  bizim  içimizə  gəldi,  bundan  sonra  Azərbaycanın  bütün  dəyərlərini  bağladılar  ərəbin 

ayağına.  Rus  bizim  içərimizə  gəldi,  bütün  böyüklükləri  bağladıq  rusun  ayağına.  Avropa  bizim 

içərimizə  gəlir,  bütün  yaxşı  cəhətləri  bağlayırıq  Avropanın  ayağına.  Bu  gün  faktik  olaraq 

Avropanın  dövlətimizə,  millətimizə  qarşı  siyasətini  təhlil  edirik.  Təhlil  edəndə  görürsən  ki, 

Avropanın  Azərbaycana  qarşı  yüyütdüyü  siyasət  assimiləedici  mövqedir.  Türkiyənin  Ərdoğanı 

Fələstindən  danışır,  Güney  Azərbaycandan  danışmır.  Kərkükdən,  Ərbildən  danışmır.  Amma 

humanizmdən danışır, elə bil bütün humanizmi Ərdoğan  yaradıb.  Bütün xilaskarlığı o  yaradıb. 

Gəlin görək, bizim gözümüzdən asılan pərdə nə deməkdir? Biz hara qədər həqiqəti görə bilirik?! 

Burada  ən  çox  məsələyə  bu  yöndən  diqqət  yönəltməyimiz  doğru  olardı.  Yoxsa  yerdə  qalan 

məsələləri  hamı  bilir.  Bax  bunları  xalqa  deyə  bilsək,  olacaq  maarifçilik.  Maarifçilik  adına 

yaranan  odalar  heç  də  o  demək  deyil  ki,  xalqda  maarifçilik  işi  gedir.  O  demək  deyil  ki,  milli 

şüurumuz inkişaf edir, eləmir. Nə qədər ki, biz yaxamızı veririk, nə qədər ki, milli kimliyimizin 

təhrif olunmasına qarşı addımlar atmırıq, araşdırmalar aparmırıq, onun üzərində vurğu etmirik, 

öz  içimizdə  gücümüzü,  qüdrətimizi  axrtarıb  ona  doğru  addım  atmırıq,  təbii  ki,  biz  həmişə 

meydanı  verəcəyik  xariciliyə.  Onun  nəticəsidir  ki,  küçədə  gözün  hara  baxır,  yadlıqdır.  Bunlar 

nədən  qaynaqlanır?  Xariciləşməkdən!  Başqa  mədəniyyətlərdən  bəhrələnmək  də  olar,  amma 

bütünlüklə  başqa  mədəniyyətləri  içinə  buraxmaq  olmaz.  O  səni  əsarətə  götürür.  Asif  Ata  nə 

deyir? Deyir ki, əməkdaşlığın, müttəfiqliyin birinci şərti odur ki, aldığın qədər veririsən, verdiyin 

qədər alırsan. Aldığın qədər verə bilmirsənsə, mütləq əsarətdəsən. Siyasi dünyanın tələbi budur. 

 

Abil Ulusoy: Yaxşı bir şeydir ki, 3-5 nəfər öz arasında nəyisə çözməyə çalışır. Amma hər şeyin 

bir kökü var. Azərbaycanın Quzeyində bir dövlətimiz var və bu idarəçilik bizim öz əlimizdədir. 

Çox  istərdik  ki,  bu  dövlətçilik  tarixi  ərazilərə  yayılsın.  Amma  bu  dövlətin  özündən  də  bir 

umacağımız  var.  Bir  millət  olaraq,  bizim,  bir  ideologiyamız  olmalıdır.  Azərbaycanda  seçkilər 

yaxınlaşır  və  bunula  bağlı  qurumlar  yaranır,  Şura  yaranır  və  s.  Amma  mahiyyətdən  gələn  bir 

istək olmalıdır. Kim  nə  yaradırsa-yaratsın, bu  yurdda  yaranmlıdır, bu  yurda xidmət  eləməlidir. 

Sanballı  milli  ideologiya  olmalıdır.  Bütün  işlər  həmin  o  milli  ideologiyanın  ətrafında 

toplanmalıdır.  Borçalı  məsələsi  də,  Güney  Azərbaycan  məsələsi  də,  Dəmirqapı  (Dərbənd) 

məsələsi də, Qərbi Azərbaycan məsələsi də. Bütöv Azərbaycan məsələsi oturuşmalıdır ağıllarda. 

Bu xalqdan başqa bizim dünyada heç nəyimiz yoxdur. Ən böyük inanc yerimiz də elə buradır, nə 



Məkkə, nə Kəbə. Dünyanın ən müqəddəs yeri də Azərbaycandır. Sağ olun! 

Şölə Ayı, 35-il. Atakənd. 

(iyun, 2013. Bakı.) 


Yüklə 77,09 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2023
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə