Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, Sayı: 1/2 2013, Sayfa: 65-93



Yüklə 355,23 Kb.

səhifə1/13
tarix10.12.2017
ölçüsü355,23 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, Sayı: 1/2 2013, Sayfa: 65-93.

Xelqara Uyğur Tetqiqati Jornali, San: 1/2 2013, Sehipe: 65-93.

International Journal of Uyghur Studies, Volume: 1/2 2013, Page: 65-93.

65

ORTA ASYA'DAKİ UYGURLARIN KÜLTÜRÜ VE BAŞARILARI ÜZERİNE



Nebijan TURSUN

ÖZET

Bu  makalede  eski  Sovyetler  Birliği  dönemindeki  ve  bugünkü  Bağımsız  Orta  Asya

Cumhuriyetlerindeki Uygurların kültürünün oluşum ve gelişim süreci üzerinde durulacaktır.

Bilindiği  gibi,  Orta  Asya  diasporadaki  Uygurların  en  fazla  toplandığı  bir  bölgedir.  Bu

bölgenin  Uygurların  ana  vatanı  Doğu  Türkistan,  yani  bugünkü  Çin  Halk  Cumhuriyeti

tarafından Şincan Uygur Özerk Bölgesi diye adlandırılan topraklarla uzun tarihi ilişkisi vardır.

Orta  Asya  cumhuriyetlerindeki  Uygurların  20.  yüzyıldaki  kültürel  gelişim  sürecini  üç

aşamaya  ayırmak  mümkündür: Birinci  aşama  1918-1940  yıllarını,  ikinci  aşama  1950 - 1980

yıllarını, üçüncü aşama 1991 yılından bugüne kadar olan zamanı kapsar.

20. yüzyılın ilk yarısı ve 1960 - 1980 yılları arasında Sovyetler Birliği hükümeti Doğu

Türkistan'ı  önemli  stratejik  hedef olarak  belirlediği  için  önce  kendi  sınırları  içerisinde,  yani

Sovyetler Birliği kontrolü altındaki Orta Asya bölgesinde yaşayan Uygurların kültür, sosyal ve

ekonomik  meselelerine  özel  ilgi  göstermişti.  Sovyetler  Birliği'nin  devlet  menfaatini  hareket

noktası  yapan  bu  politikadan  dolayı  20.  yüzyılın  20-30'lu  yıllarında  Uygurlardan  çok  sayıda

çağdaş yüksek eğitim sahibi aydınlar yetişti.

Sovyetler  Birliği  hükümeti  1960 - 1980  yılları  arasındaki  Sovyet-Çin  çekişmesi

döneminde kendi topraklarındaki Uygurların kültürel, siyasal, sosyal ve ekonomik meselelerine

tekrar  ilgi  gösterdiğinden  dolayı  bu  dönemde  Uygurların  kültüründe  yeni  gelişmeler  ortaya

çıktı.  Uygurlar  arasından  bütün  Sovyetler  Birliği'nde  tanınmış  yazarlar,  sanatçılar,  devlet

adamları,  sporcular  ve  diğerleri  yetişti.  1991  yılında  Sovyetler  Birliği  yıkıldıktan  sonra

Uygurlar yine yeni bir sürece girdiler. Bu süreçte onların kültüründe yeni ilerlemeler görüldü.

Bu makalede işte o Uygurların kültürel başarıları ve onların arasından yetişmiş meşhur

şahıslar hakkında da bilgi verilecektir.

Anahtar Kelimeler: Uygur, Orta Asya, Sovyetler Birliği, Doğu Türkistan, Diaspora.

Dr., RFA (Özgür Asya Radyosu) – ABD. E-posta: nabijant@gmail.com.



66

THE CULTURE OF THE CENTRAL ASIAN UYGHURS AND THEIR

SUCCESSES

ABSTRACT

This paper is mainly focused on the formation and development of the Uyghur culture

in the USSR and independent Central Asian republics. Central Asia is a region of importance

to  the  Uyghur  Diaspora  due  to  its  shared  border  and  strong  historical  relations with  the

Xinjiang Uyghur Autonomous Region of the People’s Republic of China.

In  the  first  half  of  the  20

th

century,  in  the  1960s-1980s,  the  Soviet  Union  viewed  East



Turkestan/ Xinjiang as an important strategic goal. With the aim of defending its own national

interests,  the  Soviet  Union  directly  involved  itself  in  the  political  life  of  the  region  and

attempted  to  exert  political,  cultural  and  economic  influences  there. As  a  result  of  the  ethnic

policies  and  political  goals  of  Soviet  Russia,  a  large  number of  Uyghur  youths  attended

universities in Soviet cities, including Moscow, Leningrad, and Tashkent, and during the 1920s

and 1930s, this led to the creation of a sizable Uyghur intellectual class in Soviet Central Asia

in the early 20

th

century.



The Soviet Union carefully monitored the cultural and educational development of the

Uyghur Diaspora as a whole, using the information to determine the Uyghur situation in East

Turkestan/Xinjiang during the 1930s-1940s and 1950s-1980s.

We  can  divide  history  of  the formation  and  the  development  of  the  Soviet  and

independent Central  Asian Uyghur culture into three different stages: the 1918-1940s, 1950s-

1980s and the since 1991- until now . In these three stages, among the Uyghurs appeared many

scholars,  writers,  artists,  scientists,  athletes,  high  rank  military  commanders,  government

officials,  and  others  who  influenced  the  Soviet  Union  and  the  independent  Central  Asian

republics.

After  the  collapse  of  the  Soviet  Union,  the  Uyghur  Diaspora  separately  belonged  to

Kazakhstan,  Uzbekistan,  Kyrgyzstan,  Turkmenistan  and  the  Russian  Federation.  The  Uyghur

Diaspora  in  these  CIS  countries  continues  to  bring  significant  contributions  to  and  play  an

important role in them, including in Kazakhstan, Uzbekistan and Kyrgyzstan as well as Russia.

Keywords: Uyghur, Central Asia, Soviet Union, Eastern Turkestan, Diaspora.

Yabancı ülkelerdeki Uygur diasporasının büyük bir kısmı Bağımsız Devletler Topluluğu'nu

oluşturan Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan gibi Türk cumhuriyetlerinde yaşar. Bunlardan başka

yine  Rusya  Federasyonu’nda,  Türkmenistan’da  ve  Tacikistan’da  da  çok  fazla  olmasa  da  Uygur

ahalisi  yaşar.  Uygurlar  öncelikle  coğrafi  yerleşim  yönünden  elverişli  olması  dolayısıyla  en  çok

Kazakistan,  Kırgızistan,  Özbekistan  gibi  üç  cumhuriyete  dağılmışlardır.  Bunlardan  başka  yine

Rusya, Türkmenistan, Tacikistan, Ukrayna ve başka cumhuriyetlerde de az sayıda Uygur yaşar.

Orta Asya’daki Uygurlar kendine has milli kültür ve geleneklere sahip olup eğitim-öğretim,

ilim-fen  ve  başka çeşitli alanlarda  büyük  başarılar  elde  etmişlerdir. Uygurlar  bu  cumhuriyetlerde

gerçi  azınlık  sayılsa  da  siyasi,  iktisadi,  eğitim-öğretim,  sanat  ve  başka  alanlarda  elde  ettikleri

başarılarla içinde yaşadıkları cumhuriyetleri belli oranda etkilemişlerdir.

Uygurların Orta Asya’daki son iki asırlık tarihi Hokand Hanlığı, Çar Rusya İmparatorluğu,

Sovyetler  Birliği  ve  bugünkü  bağımsız  cumhuriyetlerden  ibaret  Merkezi  Asya’nın  siyasi

çalkantıları ve gelişim aşamaları ile ilişkilidir. Onların siyasi, içtimai, iktisadi ve kültür hayatı işte

bu hâkimiyetlerin iç ve dış siyasetine sıkı bir şekilde bağlı olmuştur.





Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə