Viisal SƏFİyeva



Yüklə 74,4 Kb.

tarix22.07.2018
ölçüsü74,4 Kb.


BAKI  A V R A SIY A   UNİVERSİTETİ 

“ Sivilizasiya” jurnalı  2015.№ 9



Viisal  SƏFİYEVA 

A M E A   FolkJor İnstitutu

j

 

vusal-s67@ m ail.ru



AKADEMİK  HƏMİD  ARASLININ  ELMİ  İRSİNDƏ 

“KOROĞLU" DASTANI

К л ю ч е в ы е   с л о в а : 



Гамид  Ариелы,  фольклор,  эпос.  «Кероглы»,  наследие,  не- 

следован не,  и здание

K eyw ords: 



H am id Arosli, folklore,  epos.

 

"Koroglu ”.  heritage,  investigation,  pub­



lication

“ K oroğlu" dastanının  araşdınlm asında  və  nəşri  işində  Hamid  A raslının  xüsusi  xid- 

m ətb ri  olmuşdıır.  Lakin  bu  işo  ilk  imza atanlar rus və  A vropa tadqiqatçıları  olmuşlar. 

Oliağa Caforov y a /ır  ki,  ‘*XIX  osrin ovvəllərindən  başlavaraq  «Koroglıı» cposıı dünya 

folklorşünaslığm ın  diqqət  m ərko/ində olm uşdur.  Bu  iş  bilavasitə  rııs  va  \v ro p a   mət- 

buatının  köməyi  ilə həyata keçirilmişdir.

Hcç  kasə  sirr deyildir  ki.  dastanınm   toplanaraq  yazıya ahnm ast,  tərtib,  tərcüm ə  vn 

nəşr edilm əsinin  əhatə etdiyi  dövr  iki  əsrdən arlıq  bir zanıan  kəsiyiııi  ahatə cdir.  XIX- 

XX  osrlərdo  görülm üş  nəhəng  işin  gözdən  keçirilm əsi  göslorir  ki.  sözügedən  ədobi 

abidənin  a y n -ay n   dctal  vo  fraqm entbri  h ə b   XIX  əsrin  30-cu  ilb rin d o n   etibarən  dorc 

cdilınəyD  başlam ış  və  naticəda  ortaya  zəngin  material  qoyulm uşdur.  Bir  çox  türk  vo 

onlarla  qonşuluqda  yaşayan  qeyri-türk  xalqlar arasm da  yayğm   olan  və  sevilən  dasta- 

nın ən  mükəmməl  variantlan  Azərbaycandan  toplanm ışdır.  (1 ,4 ).  Elə  bu  səbobdən do 

əksor  tadqiqatçılar  “ K oroğlıT  dastanınm   genezisinin  bilavasitə  Q afqaz,  daha  dəqiq 

dcsək.  Q uzey  A zərbaycan  odobi  mühiti  ilə  bağlı  olduğunu  s ü y b m iş b r.  Məsolən,  M. 

Vniizacb  həm in dastam   sırf “Zaqafqaziya  (Ön  Q afqaz)  tatarlarm ın  (tü rk b rin in )  təfək- 

kür və təxoyyülttnün  m əhsulu” hesab edir,  Kornglıınu  da “q u ld u r’  (razboynik) adlan- 

dıraraq  yazırdı:  “Zaqafqaziya  tatarları”  özbriniıı  yaratdıqları  “ K o ro ğ lu '  nəğm əbrini 

“ balalaykam n” (sazın)  müşayioti  i b  çox şövqlə  ifa e d irb r” (12,  112).

K oroğluşünaslıqda  belə  bir  fıkir  hakim dir  ki,  “ K.oroğlu”  cposıınun  ilk  dafo  clmo 

nıəlum  olm ası  vaxtilə  “ Erməni  vilayoti”nin  g əlirb ri  vo  hökuməı  m ü lk b ri  idarosi  nin 

rəisi  vəzifəsindoçalışm ış (5,  82)  1.  Şopcnin  fəaliyyəti  nnlicəsindo mtim kün  olm uşdur" 

(4).  Onun  G üney  Azorbaycandan  topladığı,  daha  dəqiq  desək,  A şıq  Ö m əriıı  dilindən 

qeydo  aldıgı  epizod  dastanın  ən  ınaraqlı  varianılarından  hcsab  edilir  (9,  12-25.).  Hə- 

m in  variant  1840-cı  ildə  "M ayak" jurnalında  İ.  Şopenin  q cy d b ri  I b   v*ap  olunmuşdur. 

“ Mətıı  iki  qoldaıı  ibarətdir:  “Alı  kişi’*  və  " Ib m z ə n in   Qıratı  aparm ası  (4).  M ətnin 

m əzm unu  belədir:  “Nəlıayat,  igid  qoçağın  səfərb rin in  sorağı  konkyerə  (xotkara)  ge-

68



d ib yatır və  onun  q əzə b in ə  sabəb olur.  K onkyer əm r  vcrir ki.  K orogluııun  ya  ölüsünü, 

ya  d a  dirisini  tap ıb  gntirm ok  la /ım d ır.  Q ərar  beta  o lu r,  K oroğlunun  atını  oğurlam aq 

lazım dır.  X otkar tərəfin d ən  buna  gör.^  böyük  ənam  vəd  olunur.  X o tk an n  adam t  Çənli- 

belə  golir  və  atı  o ğ u rlav ıb   aparır.  K oroglu  əlinda  agac,  çiv n in d ə  s a /  səyyah  kim i  os- 

m an ltlan n  torpağına  yollanır.  O ,  aşıqlığı  ilə  cam aatı  hcyran  qoyur.  S öhbət  atdan  ge- 

dəndə  K oroğlu  su ltan a  d ey ir  ki.  m ən  sizin  m chtərləri  ö y rəd ə  b ilərəm .  B cləliklə,  Ko­

roglu  v'ox  u stalıqla  ham ısını  aldadır,  aiın  yanına  gəlir.  Q ırat  onu  tanıyır.  K oroğlu  aun 

Ustflnə  aşın la n d an   sonra  d ey ir  ki,  “ Sultan,  ınən  K o roğluyam ” .  O radan  Ç onlibelə  yol 

alır.  K oroğlunun  şöh rəti  daha  da  artır.  varlılar,  ağalar onun  əlin d ən   zara  gəlirtar.  Q or- 

xuya dü şən ağalar  m in cün?  firıldağa əl  atır.  K oroğlu  ilə  hətta ö z d o ğ m a qızlarm ın  hə- 

yatı  bahasına  q ohum   o lm ağ ı,  on dan  am an  ditam ovi  öztarin ə  xoşb.*>xtlik  sayırlar.  H ər 

tərəfdən  Ç ən lib elə  hədiy y ələrta  elçilər  gəlir.  qızıl.  daş-qaş  hcsabına  əm in -am an lıq  vo 

m üdatiə nldo edirlər.  Betalikta.  K oroglu  bö> ük  b ir ö lk əyə sah ib  o lm u şd u " (4 ,  57).

A m m a  fakt  b u d u r  ki.  bu,  “ KorogIu*‘nun  ilk  nəşri  h esab   ed ita  biim əz.  Ç ünki  clm  

aləm inə  ondan  əvvəlki  tarix d ə  gerçəkləşdirilm iş  daha  b ir  naşr  m əlum dur.  Sühbət  o n ­

dan  10  il  ön cə  T iflisd ə  dərc  olunan  variantdan  gcdir  (14).  Ə liaga  C əfəro v   yazır  ki. 

“ K oroglu”  haqq ın da  bıı  ilk  m ətbu  yazı  1830-cu  ita  təsadO f cdir.  “Т и ф л и сск и е  ведо­

мости*’  qəzetinin  6 8 -ci  sav ın d a  (23  avqust)  iso  nam əlum   m üəllifın  «Д еревня  О груд- 

жа:  зам ок  р азб о й н и ка У руш ана  К ер-оглы , его  история»  m əqatasi  ç a p  olunm uşdur. 

M əqalədə  K oroğlu  qalasın dan   v ə d astanın  bir  qolundan  bohs  edilir.  Rus  ınətbuatında 

dastan a dair  ilk m əlu m at  1.  Ş o pen ə m əxsusdur” (4,  76).

M araq h d ır  ki.  H om id  A raslı  özünün  *‘X V II-X V III  ə s r  A zərbaycan  ədəbiyyatı  tari- 



x ı '

  kitabının  “ Koroğlu**  eposunun  öy rən ilm ə  tarix i"  bölQ m ündə  “Т и ф л и сски е  вед о­

м ости"  qəzetinin  68-ci  sayında  (14)  isə  nam əlum   mQəllifın  «Д еревня  О грудж а:  за­

м ок  разб ойн ика  У р у ш ан а  К ер-оглы ,  его  история»  m əq atasin ə  istinad  etsə  də,  İ. 

Ş open  haqqtnda  b ircə  kəlm ə  do  söz  avm ır.  A lim   yazır  ki.  “ İlk  əvvəl  aşıq larm   hafızə- 

sində  yaşayan  bu  d a stan ın   a y n -a y n   nəğm ələri  şeir.  sənət  m a ra q ltla n n ın   xüsusi  kitab 

şəklin də  dü zəltdikləri  cünglərdo  q ey d   cdildi.  Biz  X V II,  X V III  və  XIX  əsrlərdə 

A zərbay can Ja  y azılan   b ir  ыга  alyazm alarda  K oroğlunun  a y n -a y n   q o şm a la n ,  xüstısən 

qəhram anhq  və m nhəbbətə həsr ed ilm iş nəğm ələrinə rast  gəlirik " (3,  33).

l.Ş openin  fbaliyyətindən s ö z a ç a n   fsrafil  A bbasov  qeyd  edir  ki.  “ to p lay ıcm ın  qeyd- 

tarindən  bəlli  o!ur  ki,  ifaçı-aşıq  çunqurun  m üşayiəti  ita  K oroglunun  əfsanəvi  qəhrə- 

ınanlığını  torənnüm   etm iş və onun  şücaoti  banxlə həyəcanlı  ııəğm ələr oxum uşdur.  La- 

kin  İ.Şopen  to plan ıış o lduğu  bu  m ətni”  bir  crm əm nin  tərcQ m əsindən  so n ra  yazıya  kö- 

çürm iişdür.  M ahz bu  səbəbdən d ə o,  m övcud  m ətnin d əq iq  olm ay acağ ın ı  c tira f etm iş- 

dir”  (1,  5).  M araqlıdır  ki,  lıəm in  nıətnin  bir erm ən in in   rus  d ilin ə tərcüm əsindan  sonra 

yazıya köyürülm osi  sabobindən qüsurlu olduğunu  İ.  A bbasovdan d ah a ö n cə  V.  M.  Jir- 

m unski  və  X. 

T.

  Z ərifo v   (16,  23-24),  daha  sonra  isə  М .  II.  T əh m asib   (10,  11-12)  do 

qeyd  etm işlər.  Ə slind ə  heç  İ.  Şopenin  Özü  də  bunu  gizlətm irdi  və  h ətta  bunu  e tira fd a  

etm işdir (9; 6,  348).

Israfil  A bbasov  daha  sonra  yazır:  “ I.Şopcn  variantının  m əzm un  çalarları,  bunıda 

cərəyan  edən  hadisə  v ə   əhvalatiarın  in k işa f  dinam ikası  beta  bir  q ən aət  doğ u ru r  ki, 

an ışd m cıiarm  g ö sto n n iş olduqları  b ir çox  qüsurlara  baxm ayaraq  bu  to p lan ıa-təb d il  i>i 

*'Koroğlu*‘nıın  süjet  x əttin in   əsas  diiylln  nöqtələrini  qoruya  bilm işd ir.  D iqqatalayiq

69



cəhət  iso onda  öziinü  göstərm işdir ki,  İ.  Şopcıı dastan qəhrəm am nın m ənşəyini  bilava- 

siiə lürk  a b m i  i b   bağlam ışdır.  Bıı  isə eposun genezisi  baxım ından  xıisusi  dəyərə ma- 

lik  təşəbbüs kim i qiym nrbndirilm nlidir" (1 ,5 ).

“K oroğlu”  dastanının  toplanm ası,  tədqiqi  və  nəşri  tarixindən  söz  açarkən,  A lek­

sandr X odzkonun da  xüsusi  rolunu qeyd etm ək  lazım dır.  Şopendan iki  il  sonra “dasta- 

nı  bütövlükdə  azərbaycanlı  A şıq  Sadıgın  ifasındun  yazıya  alaraq  onu  1842-ei  ildə 

Londonda  "Spcsim ens 

o f 


popular  poetry  o f  Persia  as 

found 


in  the  adventures  and  im ­

provisations 

o f  KujToghlu" 

kitabında çap" ctdirən  A.  X odzkonun  sayəsində,  "Korog- 

lu"  dastani  A vropada  taninm aq  və  geniş  yayılm aq  im kanı  əldo  eım işdir  (2).  Sonrakı 

ilb rd o   həm in  kitab  S.Penn  torəfındon  rus  dilino  tərcüm ə  edilm iş,  öneə  "Kavkaz"  qa- 

zelində, daha sonra  isə ayriea  kitab şəklində ııoşr edilm işdir (19; 208).

Kitab aşağıdakı  b ö lm əb rd o n   ibarntdir:  **1.  ö n   söz;  2.  "K or oğlu"  dastanına giriş;  3. 

Koroğlu  igidükləri  v ə  im provizasiyalan  (yəni  aşıq  şe y rb ri);  4.  H əştərxan  tatarlarımn 

xalq  m ahn ılan ;  5.  Üv  kalm ık  malmısı;  6.  Tiirkmən  m ahnılan;  7.  Iran  tü rk b rin in  

(azərbaycanlılann)  m ahnıları;  8.  Iran  m ahnılan;  9.  G ilanlılann  m ahnıları;  10.  Rudbar 

dağlılannın  m ahnılan;  11.  T altş  m ahnılan;  12.  M azandaran  m a h n ılan ;  13.  M ətn  nii- 

m unəbri;  14.  A ntoni  Kontskiııin  fortepiano  arxasında  aranjim am nda  9  A zərbaycan 

mahnısı.  Sonuncu  bölm əyə ııotlar olavə olunub" (7).

Bu  nəşr O.  V olfun  1843-eü  ildə  işıq  üzü  göron  alm an  ııəşri  (ivün  əsas  rolunu oyııa- 

mış,  “ 1853-cü  ildə*’  iso  “Jorj  Sand  və  A d o lf Brelyenin  tərcüm əsində  fransız oxucula- 

rına da çatdırılm ışdır" (1 ,5 ) .

İ.  Şopeıı  barədo  heç  bir  nmlumat  verm əyən  H əm id  Araslı  A.  X odzkonu  da  sadəcə 

bir cüm lə  ilə xatırlatm ışdır:  “ XIX  əsrin  40-cı  ilb rin d o   A.  X odzko  adlı  bir nəfər Cənu- 

bi  A zərbaycan  aştqlarından  topiadığı  dastam  yazıya  köçürüb,  1892-ci  ildə  ingilis  di- 

lindo  nə$r etdirm işdir.  B u əsər  1856-eı  ildo  S.  Penn  tərəfindən  rus dilinə tərcüm ə o lu ­

nub  T iflisdə  çıxan  “ K avkaz”  qəzetinin  21.  24,  26,  27,  30,  34,  36.42-ei  nöm rələrində 

“ Ker-oqlu  vostoçnıy poet-nayezdnik” sərlövhəsilə çap olunm uşdur” (3,  34).

D astanın  rus  dilinə  torcüm ə  vo  çapıııdan  danışarkən,  bu  i^dn əv əzsiz  xidm otbri  ol- 

muş  S.  S.  Pennin  adım  xüsusi  çəkm ək  laztm dır (19).  O ,  kıtaba  yazdığı  ön  sözdo  gös- 

tərm işdir  ki,  “ K orogluya  moxsus  im provizasiyalar  Q afqazın  yerli  x alq  nəğm əkarlan, 

diyar-diyar  gəzən  el  a şıq lan n ın   ifasıııda  tez-tez  səsb n d irilm ək d əd ir.  K itabda  təqdim 

cdilən im provizasiyalar m əşhur şərqşünas alim  A leksandr X odzkonun  Şərqdə  keyirdi- 

yi  13  il  müddntindo  “pers ‘  vo  türk  dilindo  dərlədiyi  vo  hər  biri  ro ü xtəlif dövrlərə  aid 

olan yerli  rəvayətlərdir’* (18).

S.  S.  Penn  yazm ışdır:  "K itabm   ingilis  dilindən  tarcümosi  T itlisd ə  çıxaıı  "K avkaz” 

qəzetinin  oxuculannı  özü-özlüyündə  oxşarsız  bir  osorlə  tanış  etmr*k  istəyindən  irəli 

gəlir.  Bu  yöndə  m ənim   boyük  m aragım   onunla  bağltdır  ki,  K oroğlunun  im provizasi- 

yaları  yerli  Q afqaz  sazan darlan n ın   (yaxud  s a z a n d o b rin in j-e k b n -e b   gəzən  mügənııi- 

b rin   dilindən  dUşmədiyi  halda,  bu  güm dok  bütövlükcb  to p lanm anuş  vn  rus  dilində 

çap  olunm am ışdır.  Istisna  kim i  bir  ncçə  cılız  hekayətəoxşar  parçalan  g ö su rm n k   olar 

ki,  burada Şərq orijinallıgı, xalq dili  və  rııhu saxlanılm ayıb,  itirilm işdir" (18).

İsrafıl  A bbasovun  fıkrineə,  S.  S.  Penn  “ K oroğlu"  eposu  i b   yaxıııdan  tanış  idi.  O, 

1 iflis  ədobi  mühiti  üçün  adi  hal  sayılan  aşıq-söz m əclisb rin in   iştirakvısı  olm uş,  bura-

70



da  xalq  qəhrəm anının  şənina  qoşıılm uş  dastan  və  nəğm ələrə  d n fə lə rb   qulaq  asm ışdı 

( 1, 6 ).

P.  Ə fəndiyev  v ə  M .  S adıqov  A.  X odzko  nəşrinin  rus  dilinə  tərcüm ə  v ə  çap ın d ar 

söz  açaraq  yazırlar  ki.  “ bundan  sonra dastanın  bir  sıra  qol,  epizod  v ə  n əğ m ab ri  avn- 

ay n   peşə  sahibləri  tərəfindən  toplanaraq  m Qxtəlif m.Mbııal  səhil'ələrindo  dərc  cdiliüiş. 

həm in  peşə  sa h ib b ri  içərisində  m üəllim .  tələbə,  ctnoqraf.  şərqşünas  və  b aşq aian   da 

olm uşlar (6;  19;  3.  5).

M araqhdır  ki.  S.  Pcnn  n əşriıu b n   sonra  "K oroğlu"  gürcü  d ilin ə  ç c v rib rə k   3  dəfə 

çap edilm iş, daha sonra  S.  D icli oııu daha  iki  dəfə nəşr e td in n işd ir (17:  11,  56-61).  Bir 

s ö z b ,  S.  Pennin  nəşri  gürcü  tədqiqatçılanna  btfyük  takan  verm iş,  S.  D iclinin  ardınca 

David  G ivişnili  dastanı  1887.  1891.  1911  vo  1912-ci  illr»rdo  4  kitab  şək tin d ə dərc  ei- 

dirm işdir (3.  7).

Ə slində,  gUrcikbr  “ K o r o g h r   ilo  bundan  daha  əvvəl  dn  tanış  id ib r .  Ç ünki  tıəmin 

dövrdə  A zorbaycan  lürkcəsində  qoşub  yaradan  çoxlu  gürcü  aşıgı  fəalivyət  göstərirdi 

(13,  11-12).  M a sə b n ,  X ristofor C əlalov  bu  m övzuya  S.  Pcnndən  d aha  əvvəl  m ü racb t 

etm işdi (15).

Hnmid  A raslı  A zərbaycanda “ K oroğlıT  dastanının əsaslı  sıırətdə  toplanm ası.  işlon- 

məsi  və  nəşri  işinin  əsasən  sovct  dövründə,  yəni  XX  əsrd ə  başladıgm ı  qeyd  cdərək. 

bu  işdə  E lın b r  A kadcm iyasının  N izam i  adına  Ə dobiyyai  və  l)il  ln stitu tu n u n   rolunıı 

xüsusi  diqqətə  ç a td ın r  vo  y azır  ki,  ilk  d əfə  dastan  H üm m ət  Ə lizadə  tərəfindən  kilab 

şa k liıu b  çap  edilm işdir.  O .  1949-cu  ildo tnstitutun  əm əkdaşı  М.  H.  T əhm asibin  bu  sa* 

hədə gördüyü  işi  xüsusi  qcyd cd ir (3,  34).

lb m id   A raslınııı  özü  iso  ilk  d əfə “ K oroglu" barədə  fık irb rin i  sistem li  şəkildo özü- 

niln  “ XV1I-XVIII  Dsr  A zərbaycan  ədabiyyatı  tarixi'*  kitabında dərc  etdirm işdir.  Bura- 

da  alim   tnkcə d astanm   ö yrənilm ə tarixindən  söz  açm aqla,  qurııluşu  və  qısa  m əzm unu 

haqqında  üm um i  m əlum at  v e rm ə k b   yctinm əm iş,  K oroğlunun  ö zü n ə  v ə  silalı  yoldaş- 

ianna, A şıq  Ciinuna, dastandakı qadın surətlərinə, e b c ə  do dQşmən tip b rin ə  avrı-ayrı- 

lıqda toxunaraq. o n la n   tohli!  sQzgəcindən kcçirm işdir.

Q ara  N am azov  y azır  ki,  “ K oroğlıT   dastanının  həm   A zərbaycan  vcrsiyası,  həm   də 

dastanın b aşqa xalqlarda yayılm ış vcrsiya  vo variantlan  elm i  şəkildə araşd ırılıb  tədqiq 

olunm uşdur.  A zərbaycan  folklorşünaslığında  H əm id  A rash ,  М .  H.  T əhm asib  və  M. 

Seyidov  dasıanın  qavnaqları,  yaranm ası  və  öyrənilm əsi  m əsəlosini  həm   tarixi  istiqa- 

raətdə,  hnm d ə   ideya-səııətkarlıq  baxım ından ardıcıl  iz b m iş b r .  Bu  m iləllifb r,  xüsusi- 

b ,   XVI-X VH   ə s rb rd ?   Y axın  Ş ərqdə  baş  verən  siyasi  m übarizələri..,  bunun  nr>ticasin- 

də  yaranan  kəndli  üsyanlarını,  bu  ü sy anlann   “ K oroglu”  dastanının  nüvəsini  taşkil  et- 

məsini  zəngin  m ə n b n b r və m a x ə z b r osasm da todqiq etm işlər” (8, 224).

Bu  istiqam ətdə  aparılan  tədqiqatlar  arasında,  əlbottə.  ilkin  və  əhəm iyyətli  olm ası 

baxım ından  H om id  A raslının  araşdırm alan  diqqətalayiqdir.  A lim in  lıəm in  todqiqatları 

zəngin  folklorum uzun  araşd ın lm ası  istiqam otində  g ö rtib n   iş b r ə   bir  təkan  verm iş, 

özündən  sonrakı  m ərhələd ə aparılan  tədqiqatlan  ideya,  m əzm un  baxım ından  daha  da 

zonginbşdirm işdir.

71



QAYNAQLAR

1. 


A bbasov  İ.  A zarbaycan  qohrəm anlıq  eposu//K oroğlu.  B.:  “ l.id e r  nəşriyyat” , 

2005.  552  s.

2. 

A raslı  H.  Füzuli  irsinin  öyrənilm əsi  tarixindən//  “Ə dəbiyyat  və  incəsənət” ,



! 958.  I  m art

3. 


A raslı  H.  X V II-X V H l  nsr  A zərbaycan  ədəbiyyatı  tarixi".  В.:  “АлэгЬаусап 

U niversitcti”,  1956.  317  s.

4. 

C əforov  Ə .  «K oroğlu»  dastanının  öyrənilm osində  l.  Şopen  tocrübəsi. 



(h ttp :  static  b su .a /  \v8  l olklorw unasliq /2 0 1 ] % 20-% 209/76 -82.IXİQ.

5. 


Ə fəndiycv  P.  A zərbaycan  şifahi  xalq ədəbiyyatı.  B.:  “ M a a r if ’,  1992. 478 s.

6. 


Ə fondiyev  P.  “ Koroglu*’  dastanı  rus  mntbuatm daV  “A zərbaycan  SSR  EA 

XəbərİDrP.  letim ai elm lər seriyası.  1958. №   1, s.  53-64

7. 

İsazado  Ə.  A lek san d r  X odzkonun  «Koroglm,  eposu  (dastanı)  haqqında 



kitabır.da 

A zərbaycan 

xalq 

m usiqisi 



nüm unələri 

(http://w \vw .m usigi- 

dunva.a7/maga7-ine2/art i clcs/22/221 .lıım1)

8. 


N am azov Q .  ()/an -a $ ıq  sənətinin  tarixi.  B.: 

“Elm 

və lə h sil”,  2013,  480 s.

9. 

İvan  Şopen.  V ikipediya.  (http://az.w ikipcdia.org/w iki/% C 4% B 0van  _% C 5% 9 



Eopcn.).

10.  T əhm asib  M.  A zərbaycan xalq dastan lan   (orta əsrlər),  B.:  “ E ln r'.  1972.  400 s.

11.  А лиева Д .  И *  истории  азербайдж анско-грузинских  литературн ы х  связей, 

В.:  «И здательство А Н   А зербайдж анской  ССР».  1958,  175  s.

12.  В слнзаде  М .  П редание  о  разбойнике  К ер-оглы //С М О М П К .  IX.  отд.  II. 

1890. с.  121-126

13.  I  ад ж и св  В.  Грузинские  аш ы гн,  творивш ие  на  азербайдж анском   языке,

автореф.  канд.  д и сс.  на  соиск.  учен,  степени  канд.  ф илол.наук.  Баку,  1984. 

hııp:  www.dslib.nctyTolklo r/u rı. 

ashvgi-tvorivshie-na-a/c : 

ıskorn-

iazvke.htm l



14.  Д еревня  О груд ж а,  зам ок  разбойника  У руш ана-К сроглы .  е ю   история, 

рассказ об эриванском   С ардарс//*Т иф лисские  ведом ости".  1830. X* 68

15.  Д ж алалов  X.  К ср -о гл ы /л‘К авказ’\   1847. Хе22

16.  Ж и рм ун ский  В.М .  Тю ркский  героический эпос. Л .:  «Н аука»,  1974,  727  с.

17.  Знам ениты й  аш ы г  и  им ениты й  герой  К ер-оглы,  Гифлис,  1887,  1908

18.  К ероглу,  восточны й  поэт-наездник.  П олное  собран ие  его  им провизаций 

с  присовокуплением   его  биограф ии.  П еревод  с  ан гл и й ск о го   С.С.  Пенна. 

Тиф лис,  1896

19.  Пени 

С .С . 


О т 

переводчика, 

К ер-оглы -восточны й 

поэт-иаездник, 

//«К авказ»,  1856, Х

у

 2 1, 



с

.1 -3


20.  С ад ы го в  М  3.  «К ер-оглы »  в  русской  прессе  1856-го  года//«Д оклады   АН 

А зербайдж анской  С С Р»,  1959, т.  XV, с.  973-975

21.  C hodzko  A.  S pecim ens  o f   the  popular,  poetry  o f   Persia,  as  found  in  the 

adventucres  and  im provisations  o f   K orroqlu,  the  bandit  Strel  o f  Persia,  ete  London. 

1842,  541  s.

72



Р езю м е

Имеются  особ ы с  заслуги  Гам нда  А раслы   в  исследовании  и  издании  эп оса 

«Кероглы».  О н .  впервы е, систем атически  издал  свои  м ы сли об  ш осе  «К ероглы » 

в  своей  книге  пол  названием   «И стория  азербай дж анской  литературы   XVII- 

XVIII  вв.».  Г ам ил  А раслы   последовательно  наблю дал  за  вопросом   источников, 

создания  и  изучения  эпоса  «К ероглы »  как  в  историческом   направлении,  гак  и  с 

м астерской  точки  зрения.  У чены й  не  стал  довольствоваться  только  сведением  

об  истории  изучения,  представлением   общ ей  инф орм ации  о  структуре  и  крат­

ком  содерж ании  эпоса,  провел  анализ  самого  К ероглы   и  его соратн иков.  Л ш ы га 

Джюыуна,  ж ен ских  образов  эпоса,  а такж е  враж еских  типов,  коснувш ись  их  по 

отдельности.

T h e  ep o s “ K o ro g lu ”  in  th e  scien tific  h e rita g e  o f  th e  a c a d e m ic ia n   IJain id

A rasli

Summary


In  the  investigation ami  publication o f  the epos “ K oroglu"  H am id  A rasli’s services 

were  very  special.  For  the  first  tim e  he  published  his  thoughts  about  the  epos 

“ K oroglu"  system atically  in  his  book  “The  history  o f   the  I7 ö’-18,h  centuries  o f  

A zerbaijan  literature” .  H am id  A rasli  investigated  problem   o f  the  sources,  form ation 

and studying o f  the  epos ‘‘K oroglu”  both  in historical  direction and  in  idea-m astership 

form  consistently.  The  scientist  not  only  w rote  about  the  investigation  history,  struc­

ture  and  the  short  con ten t  o f  the  epos,  but  also  he  w rote  about  K oroglu  and  his  com - 

panion-in-arm s,  A shug  Junun,  the  w om en  and  the  enem y  characters  in  the  epos  and 

they w ere analyzed  in  details.

Эпос «К ероглы » н  научном  наследии  Гам ила А раслы



73



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə