Xocali soyqirimi



Yüklə 5,01 Kb.

səhifə10/81
tarix30.12.2017
ölçüsü5,01 Kb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   81

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ĠĢlər Ġdarəsi  
PREZĠDENT  KĠTABXANASI 
─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────── 
 
13 
Xocalının Qırxqız dağ silsiləsində yaylaq yerləri, Xocavənd rayonunun ərazisində isə geniĢ əkin və qıĢlaq 
sahələri  olmuĢdur. Əsgərana rayon statusu verildikdən sonra Xocalının torpaq sahələrinin çox  hissəsi alınmıĢ, 
erməni  kolxozları  arasında  bölüĢdürülmüĢdü.  Xocalı  əvvəlcə  kolxoz  olmuĢ,  sonra  isə  sovxoz.  (Kərkicahanın 
təsərrüfatı  da  ona  birləĢdirilmiĢdi)  Xocalı  və  Kərkicahan  (Xankəndinin  26-cı  məhəlləsi  adlanırdı)  bütövlükdə 
azərbaycanlılar yaĢayan ərazi olmasına baxmayaraq, məsul vəzifələrdə həmiĢə ermənilər iĢləmiĢdilər. Beləliklə 
azərbaycanlılar  ermənilərin  təsiri  altına  salınır  və  onlardan  asılı  vəziyyətdə  olurdular.  Erməni  rəhbərləri  isə 
həmiĢə  azərbaycanlılara  qarĢı  məkrli  və  ikiüzlü  siyasət  yeridirdilər.  Bu  isə  Yuxarı  Qarabağın  sakinlərinin 
yaddaĢından  heç  bir  zaman  silinməyəcəkdir.  Çünki  ermənilərin  onlara  vurduqları  maddi,  mənəvi  zərbələr  heç 
vaxt unudulan deyil. 
Xocalı  Laçın  rayonunun  ġamkənd,  Piçənis,  ġəlvədərəsi  ellərinin  arxası,  dayağı  idi.  Xocalı  Yevlax-
Naxçıvan  yolunun arasındakı  körpünü xatırladırdı.  Bu  ellərin  möhkəm  dostluq  və  qohumluq əlaqələri  var idi. 
Vaxtilə  Xocalıdan  keçən  dəmir  yolu  da  onun  iqtisadi  həyatında  əsas  rol  oynayırdı.  Xocalı  eyni  zamanda 
Xankəndi  erməniləri  ilə  Əsgəran,  Hadrut,  Xocavənd  və  Ağdərə  erməniləri  arasında  keçilməz  sərt  bir  qalanı 
xatırladırdı. 
Sulu, münbit torpağa malik olan Xocalı ildə iki, bəzən isə üç dəfə məhsul verirdi. Xocalıların uzun illər 
boyu ağır zəhmət hesabına halal əməklə qurduqları, yaratdıqları bir gecənin içində yanıb külə döndü. 
Tarixi yerləri ilə məĢhur olan Xocalı, tarixi Ģəxsiyyətləri ilə də seçilən ulu yurd yerlərimizdən biridir. Bu 
ulu  yurd  yerlərimizdə  ermənilər  ciddi-cəhdlə  çalıĢsalar  da  qədim  oğuz-türk  toponimlərimizi  dəyiĢdirə 
bilməyiblər. 
Xocalı  rayonu  və  Xankəndi  ərazilərində  yerləĢən,  qədim,  tarixi  hadisələrlə  zəngin  olan  adlarımızı  yad 
etmək, onları unutmamaq lazımdır. 
Xocalı  ərazisində:  QıĢlaqlar,  Böyük  Dəmyə,  Kiçik  Dəmyə,  Sərçəli,  Kərbəlayı  AbıĢ  qayası,  Cəfərtəpəsi, 
Çınqıl təpəsi, DikdaĢ, Haçatəpə, Xoruz təpə, Uzərrik təpə, Bozun düzü, Bozdağ, Kətik, Qarağac bulağı, Əhməd 
bulağı, AtaĢ bulağı, Nəriman bulağı, Müseyib bulağı, Rəhim bulağı və s. 
Xankəndi  Ģəhəri  ərazisində:  Ağa  körpüsü,  Xan  qızının  bulağı  (Qarabağın  sonuncu  hakimi  Mehdiqulu 
xanın  qızı  XurĢud  Banu  Natavanın  adınadır),  Bəhlul,  Xanbağı  (Xanbağında  sovetlər  dövrünə  qədər  yaĢamıĢ 
Məhəmmədağanın  tikdirdiyi  üçmərtəbəli  binalar  bu  günümüzə  kimi  qalmıĢ,  həmin  binalarda  həmiĢə 
azərbaycanlılar  yaĢamıĢdılar),  Yağlıtəpə  Yezid  xırmanı  (həmin  ərazidə  torpaqdan  10—15  sm  yuxarı  qızılgül 
kolları bitərdi. Ağsaqqallar deyərdilər ki, həmin yerdə günahsız azərbaycanlıların qanı tökülüb. O güllər həmin 
qandan qidalanır bu gün də günahsız Ģəhidlərin ruhunu yaĢadırlar özlərində), ġuĢa yolu və s. 
Kərkicahan qəsəbəsi ərazisində: Güllü təpə, Öküzuçan, Həbibin bulağı, Bəylərin bulağı, Hacıyurdu, Zərli 
yeri,  Qızılqaya,  Qozludərə,  Kələmlik,  Hacıbulağı,  Məscid  yeri,  Qanlı  dərə,  Duzlaq,  Çiləbört  və  s.  kimi  tarixi 
yerlər vardır. 
Cəmilli kəndi ərazisində: Kürən, ġəkər bulağı, Xoruzlu təpə, Dəyirman dərəsi, Darılı, Darçay, Cüt qoz və 
s. kimi yerlər vardır. 
Toponimlərimizdən  görünür  ki,  hər  bir  ad  hər  hansı  bir  tarixi  hadisə  ilə  əlaqədardır.  Eyni  zamanda 
Qarabağda-Arsaqda  adlarımızın  hamısı  Azərbaycan  dilimizlə  səsləĢir.  Onu  da  qeyd  etmək  lazımdır  ki, 
Azərbaycanda,  əsasən  də  Qarabağda  V-VIII  yüzilliklərdən  qabaq  ləhcələr,  dialektlər,  qəbiləbirləĢmələrinin 
dilləri geniĢ yayılmıĢdı. Burada eyni zamanda ümumxalq dili mövcud idi və bu dil əsas ünsiyyət vasitəsi kimi 
böyük  imkanlara  malik  idi.  Azərbaycanımızın  tarixində  yer,  dağ,  çay,  qala  və  s.  adlar  baĢqa  dillərdə  də  əks 
olunmuĢdur. 
Alban  tarixçisi  Musa  Qağanqatlının  "Alban  ölkəsinin  tarixi"  əsərinin  əski  ermənicəyə  tərcüməsində 
Azərbaycan sözlərinin özünə yer tapması aydınlaĢdırılır. O zaman Azərbaycan dili geniĢ yayılmıĢ və ona görə 
də Azərbaycan dilində olan sözlər baĢqa dildə, o sıradan qraparda (əski erməni dili) iĢlənmiĢdir. 
Vaxtilə  Azərbaycanda  hökmranlıq  etmiĢ  hunlar,  xəzərilər,  səlcuqilər  moğollar  (monqollar),  türkmanlar 
sonradan  məğlubiyyətə  uğramıĢ,  onlardan  qalanları  qəbilələr  Ģəklində  birləĢmiĢdilər.  Beləliklə  onlar  yerli 
türklərlə qarıĢıb birləĢmiĢ və yeni bir türk xalqı, yəni azəri türkləri meydana gəlmiĢdir. Türk-Azəri dili sadəliyi 
ilə seçilmiĢ, Qafqazda, Rusiyada, Ġran və Asiyada iĢlənən bir beynəlmiləl dil halını almıĢdır. 
 
Qasım Qırxqızlı . 
Əsrin faciəsi - Xocalı. Bakı: 1999, 
S.8-12. 
 
 


Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ĠĢlər Ġdarəsi  
PREZĠDENT  KĠTABXANASI 
─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────── 
 
14 
 
Yuxarı Qarabağ və Xocalı  
1988-ci il 12 fevral, 1992-ci il 26 fevral olaylarında 
 
"Bütün ġərqdə iĢğalçı siyasətin aparıcıları,  
xarici kapitalın agentləri xain və satqın erməni agentləridir". 
 
Sovet diplomatı Q.V.Çiçerin,  
1922-ci il, 8 dekabr, Lozanna konfransı. 
 
1987-ci ilin axırları idi. Ermənilər gizli-gizli xosunlaĢır, Qarabağ məsələsini açıqlamaq üçün ciddi-cəhdlə 
hazırlıq görürdülər. Moskva, Ermənistan emissarları Qarabağa axıĢır, çoxsaylı görüĢlər keçirir, erməni əhalisini 
gələcək  mitinq  və  siyasi  tədbirlər  keçirməyə  hazırlayırdılar.  Ġdarə  və  müəssisələrdə  ciddi-cəhdlə  imzalar 
toplanılır,  erməni  əhalisi  arasında  hərtərəfli  əlaqələr  bərpa  edilir,  daha  doğrusu  müharibəyə  hazırlıq  iĢi 
görülürdü.  Hadisələr  ağır-ağır  ölçülür-biçilir,  Moskva  və  Yerevanla  əlaqələr  daha  da  gücləndirilirdi.  Əsas 
məsələ  bu  proseslərin  azərbaycanlılardan  gizli  saxlanılması  idi.  KeçmiĢ  Dağlıq  Qarabağ  Muxtar  Vilayətinin 
rəhbər  iĢçilərinin  hamısı  bütün  proseslərdə  iĢtirak  edir,  özlərinin  "ustalıqlarını"  nümayiĢ  etdirirdilər.  Vaxtilə 
DQMV-dən  sürgün  edilmiĢ  erməni  ziyalıları  da  artıq  Qarabağda  köhnə  peĢələrini  məharətlə  ifa  edirdilər.  Bu 
məsələlərin  hamısı  Azərbaycanın  yüksək  dairələrinə  gün  kimi  aydın  idi.  Bəzən  də  onlar  bu  proseslərdə 
bilərəkdən və yaxud kortəbii Ģəkildə iĢtirak edirdilər. 
12  fevral  1988-ci  ildə  Ermənistandan  gəlmiĢ  bir  qrup  tələbə  "Qarabağ"  mehmanxanasının  ətrafında 
toplaĢaraq  mitinqə  oxĢar  bir  aksiya  keçirdilər.  Bu  kəĢfiyyat  xarakterli  bir  tədbir  idi.  Bir  neçə  gündən  sonra 
mitinqlər  baĢlandı.  "Lenin  meydanı"nda  baĢlanan  mitinqin  dalğası  bütün  vilayətin  ərazisini  bürüdü.  Mitinq 
meydanında çadırlar quruldu, kababxanalar pulsuz fəaliyyətə baĢladılar. 
SSRĠ-də "Yenidənqurma və aĢkarlıq, demokratiya" birdən-birə iri addımlar ataraq böyük sıçrayıĢlar etmək 
xülyasına düĢdü. Bu ideyaları sınaqdan keçirmək üçün obyektlər axtarılmağa baĢlandı. Obyektin Azərbaycanda 
sınaqdan  keçirilməsi  Moskvada  çoxdan  hazırlanmıĢdı.  Bu  da  "Qarabağ  kartı"  idi.  Bu  kart  Rusiyanın  əlində 
böyük  bir  siyasi  vasitə  kimi  saxlanılırdı.  Əvvəlcə  Qarabağ  münaqiĢəsini  qızıĢdırmaq,  sonra  isə  Türkiyəni  bu 
məsələyə qatıb tamamilə məhv etmək də planlaĢdırılmıĢdı. Bu sahədə Sovet Ġttifaqı Kommunist Partiyası Siyasi 
Bürosu və SSRĠ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin rolu danılmazdır. 
Yuxarı  Qarabağ  ermənilərinə  Azərbaycandan,  SSRĠ-dən  və  xarici  ölkələrdən  köməklik  gəlirdi.  Artıq 
Azərbaycandan  göndərilən  ərzaq  məhsullarını  qəbul  etmir,  ancaq  benzini  havada  qapırdılar.  Əsgəran  neft 
bazasına  kifayət  qədər  benzin  toplamıĢdılar.  Azərbaycan  hökumətinin  nümayəndələri  ərzaq  məhsullarının 
etiketini dəyiĢdirib ya Rusiyanınkını, ya da Ermənistanınkını yapıĢdırıb Xankəndinə daĢıyırdılar. Guya bu yolla 
erməniləri sakitləĢdirəcəklər. 
Bakıdan Xankəndinə, ermənilər üçün 600 ton benzin göndərilmiĢdi. Xocalılar bu iĢi vaxtında bildilər və 
benzini  Xocalıdan  buraxmadılar.  Bu  respublika  rəhbərlərini  və  onun  yerlərdəki  nümayəndələrini  bərk 
qəzəbləndirmiĢdi.  Ona  görə  də  rus  əsgərlərini  Xocalıya  yeritdilər,  lakin  Xocalının  əzmini  qıra  bilmədilər. 
Benzini Ağdama qaytarıb, sonra gizli yollarla yenə də ermənilərə çatdırdılar. 
Moskva  "dovĢana  qaç,  tazıya  tut"  əmrlərini  verirdi.  Əvvəlcə  mitinqə  qorxa-qorxa  çıxan  ermənilər, 
sonradan Qorbaçovu, Moskvanı söyür, lənətləyirdilər. 
Azərbaycanın hökumət nümayəndələrinin DQMV-yə axını heç bir müsbət nəticə vermirdi. Əksinə bizim 
tərəfimizdən ermənilərə edilən hər bir güzəĢt onlara güc və qüvvət verirdi. Hər bir iĢ planlaĢdırılmıĢ ssenari üzrə 
gedirdi. 
Azərbaycanlıların, Xankəndi ipək kombinatından və baĢqa iĢ yerlərindən qovulması qısa müddətdə baĢa 
çatdırıldı. Ən ağır iĢləri azərbaycanlılar görürdülər. Bu iĢçilərin sayı təkcə ipək kombinatında 600 nəfərə yaxın 
idi.  Azərbaycan  KP  MK-nın  1-ci  katibi  Kamran  Bağırov  Xankəndinə  gəlmiĢdi  ki,  vilayəti  özü  idarə  etsin. 
Qətiyyətsiz hərəkətlərinin ucbatından bir neçə saat Vilayət partiya komitəsinin katibi H. Poqosyanın kabinetində 
girov  saxlanıldı.  Azərbaycan  Daxili  ĠĢlər  Nazirliyinin  əməkdaĢları  Kamran  Bağırovu  azad  etdikdən  sonra 
erməni mitinqçilərini mühasirəyə aldılar. Kreml rus qoĢunu ilə DQMV-ni ələ almaq üçün ən yaxĢı vasitə əldə 
etmiĢdi. Ermənilərin xahiĢi ilə qoĢun Qarabağa gəldi. Ermənipərəst ordu ikiüzlülük siyasətini yeritməyə baĢladı. 
Eyni  zamanda  Xüsusi  Ġdarəetmə  Komitəsinin  yaradılması  üçün  də  münasib  Ģərait  yaranmıĢdı.  Azərbaycanın 
hakimiyyət  orqanlarının səlahiyyətləri alınıb birbaĢa həmin komitəyə  verildi.  Vilayətdəki idarə və  müəssisələr 
Azərbaycanı  tanımır,  Ermənistanla  iqtisadi-siyasi  əlaqələr  yaradırdılar.  Artıq  möhür  və  Ģtamplar  da 
dəyiĢdirilmiĢdi. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   81


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə