Xülasə Bu çalışma, təsirləri bax m ndan müasir dünyan n



Yüklə 363,92 Kb.

səhifə1/8
tarix17.09.2018
ölçüsü363,92 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8


Munich Personal RePEc Archive

The Comparative Analysis of

Macroeconomic Reason and

Consequences of Crisis in 1929 and 2008

Osman Nuri Aras and El¸cin S¨

u

leymanov



2010

Online at

https://mpra.ub.uni-muenchen.de/81931/

MPRA Paper No. 81931, posted 17 October 2017 05:45 UTC




 

Number 30, 2010 

           

 

45 

 

 

UOT 338.12:338.34



 

1929 VƏ 2008  BÖHRANLARININ MAKROİQTİSADİ SƏBƏB                    

VƏ NƏTİCƏLƏR BAXIMINDAN MÜQAYİSƏSİ

 

Osman Nuri ARAS 

Fatih Universitesi, Ekonomi Bölümü

Doç. Dr. 



İstanbul / TÜRKİYƏ 

onaras@fatih.edu.tr 

Elçin SÜLEYMANOV 

Qafqaz Universiteti, İqtisadiyyat

 

və idarəetmə fakültəsi 



Maliyyə bölməsi 

Bak  / AZƏRBAYCAN 



elsuleymanov@qu.edu.az 

XÜLASƏ 

Bu çalışma, təsirləri bax m ndan müasir dünyan n

ı ı

 ən ağır iqtisadi krizi olan 1929  dünya böhran n n v



ı

ə 2008 


ilində   dünya  iqtisadiyyatı ı təsiri  alt na  alan  dünya  iqtisadi  böhran n n  makro  iqtisadi  s

ı

əbəb  və nəticələrinin 



müqaisəli olaraq analizini əhatə etməkdədir. Makro iqtisadi səbəb və  nəticə  bax m ndan h

ı

ər iki böhranın oxşar 



və fərqli xüsusiyyətlərə sahib olduqla ı görülməkdədir. Bazar iqtisadiyya ı ilə əlaqəli səhvlərin təkraralanmas n n 

ı

oxşarlıqların  təməlində yatan  səbəb  olduğu  görülməkdədir.  Krizlər  aras nda



ı

ı səbəb  və nəticə aras nda

ı

ı fərq-


lliliklərdə   isə 1920 ci illərdən  2008 ci illərə ölkələr ara ı  iqtisadi  əlaqələrin həcmində,  növündə və mahiyyətindəki 

dəyişiklərin yaşanması əsas səbəb olaraq diqqət çəkməkdədir.  



Açar kəlimələr: 1929 Böhranı, 2008 Böhranı, Makro İqtisadi Səbəblər, Makro İqtisadi Təsirlər. 

JEL Classification: E20, E23, E24, E29. 

THE COMPARATIVE ANALYSIS OF MACRO ECONOMIC REASONS AND                                              

CONSEQUENCES OF CRISIS IN 1929 AND 2008 

ABSTRACT 

This  work  comprises  the  comparative  analysis  of  macro  economic  reasons  and  consequences  of  world 

economic  crisis  happened in  2008 which  affected the  economy  of the world  and the  1929  crisis the  biggest that 

ever happened in the world. It is obvious that both of crises have common and different features from the macro 

economic  reason  and  consequence  point  of  view.  It  is  seen  that  the  common  features  are  based  on  the  same 

mistakes  concerning  market  economy.  The  differences  between  these  crises  are  lying  on  the  volume,  type  and 

meaning of economic relations from 1920 to 2008.   

Key words: 1929 Crisis, 2008 Crisis, Macro economic reasons, Macro economic effects 

JEL Classification: E20, E23, E24, E29.  

 

Giriş 

Qərbdə 1926-c  illərə qədər yeni ixtiralar və 

sürətli  texnaloji  inkişafla  yaşanan  iqtisadi 

böyümə və daşınmaz əmlak sektorlar nda

ı

ı 



spekulyativ inkişaf yaşanarkən, sərmayənin 

geyri-menkuldan birjaya yönəlməsi ilə bir-

jada spekulyativ bir artım yaşanmışdır. Sə-

naye sektorunın inkişaf dinamikası 1926 cı 

illərdən  sonra  əvvəlcə  ləngiməyə  və  1929-

cu  illərdə  durğunluğa  girməsinin  ard nca 

1929 cu ilin oktyabr ay nda New York Bir-

jasında çöküşlə birlikdə bütün dünyaya təsir 

edəcək  olan  iqtisadi  böhran  özünü  göstər-

məyə başlamışdır. ABŞ da 1929-cu ildə baş-

layan iqtisadi böhran q sa müddətdə başda 

sənayeləşmiş ölkələr olmaq üzrə dünya ölkə-

lərinə də təsir etməyə başlayaraq qlobal bir 



Osman Nuri Aras, Elçin Süleymanov 

 

           JOURNAL OF QAFQAZ UNIVERSITY   



 

  Economics and administration

 

46 

böhrana  çevrilmişdir.  2008-ci  ildə  dünya 

iqtisadiyyat n  ümumi t

ı

əsiri alt na alan Qlo-



bal  Böhran  da  yenə  ABŞ  da  başlayan  bir 

iqtisadi böhrandır. Daşınmaz əmlak sektoru-

na verilən sub-prime mortgage kreditlərinin 

geriyə dönməməsi, düşməyə başlayan əmlak 

qiymətləri və gündəmdə olan bazar n  əhə-

miyyətli aktyorlar  olan maliyyə quruluşla-

r n təhlükə siqnallar  verməyə başlamasıyla 

banklar n yan nda dig

ı

ər maliyyə təşkilatla-



r n ödəniş portfeyində böhran başlamışdır. 

Maliyyə  təşkilatların  böyük  zərərləri  ilə 

likviditlik problemi yaşanmağa başlamışdır. 

Ölkə  daxilində  başlayan  tələb  daralmas , 

istehsal  və  məşğulluğun  azalması  və  ma-

liyyə sektorunda iflaslar ilə birlikdə böhran 

q sa müddətdə qlobal mahiyyətə də bürün-

müşdür. Aşağıda 1929 və 2008 dünya iqtisa-

di  böhranlar   makro  iqtisadi  səbəbləri  və 

nəticələri  bax m ndan  müqayis

ı

əli  olaraq 



ələ al naraq qiymətləndiriləcəkdir. 

1.

 

1929-cu il böhran  və onun               

spesfik xüsusiyyətləri 

Birinci Dünya Müharibəsində iştirakçı döv-

lətlərlə  yanaşı  müharibəyə  kənardan  qa ı-

lan ABŞ, müharibədən sonrak  illərdə dün-

yada  əhəmiyyətli  bir  prestij  qazan ı.  Bu 

müddətdə ABŞ xüsusilə Avropa ölkələri və 

inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün bir cazibə 

mərkəzi  hal na  gəldi.  Beləcə  dünya  iqtisa-

diyyat nda əhəmiyyətli rol qazanmağa baş-

layan  ABŞ  da  müharibə  müddətində  əhə-

miyyətli  dərəcədə  qızıl  rezervi  yığıldı  və 

böyük sərmayə fondlar  bu ölkədə cəmlən-

məyə başladı. ABŞ -da yığılan sərmayə, baş-

da  nəqliyyat  və  iqlim  şərtləri  bax m ndan 

ı

əlverişli  olan  Florida  olmaqla  daşınmaz 



əmlaka və torpaq alışına yönəldi. Yax n ta-

rixdə  tətil  cənnətinə  çevriləcəyi  və  daşın-

maz əmlaka istiqamətləndirilən sərmayənin 

dəyərinin bir neçə qat artacağı düşünülərək 

1926-c  ildə Floridada daşınmaz əmlak sek-

toruna böyük miqdarda sərmayə  qoyuldu. 

Ancaq 1928-ci ildə Floridada yaşanan qasır-

ğada bir çox adam ölərkən, evlərə və gəmi-

lərə böyük ziyan dəydi. Qasırğa səbəbindən 

əmlak  qiymətləri  düşməyə  başladı.  Daha 

sonra satışa təqdim edilən daşınmaz əmlak 

dəyərinin çox aşağı qiymətə belə sat la bil-

mədi.  Digər  tərəfdən  Amerika  xalq n n 

ı

banklardan  götürdüyü  kreditləri  geri  ödə-



məsində axsaql qla

ı

ın yaşanmağa başlaması 



bir  sonrak   add mda  iqtisadiyyat n  bütü

ı

ı



-

nünə əks olunmağa başladı. (Özgöker, 2009). 

Bu  müddətdə  daşınmaz  əmlak  üzərində 

fərziyyələrin sona çatmas  ilə torpaq qiymət-

lərində azalma yaşanarkən, sərmayə bu dəfə 

də New York Birjas na yönəldi. Sözü gedən 

sərmayə  istiqamətlənməsi  ilə  Amerikada 

sürətlə  yüksələn  New  York  birja ı-  Down 

Jones  1.  dünya  müahribəsindən  sonra  çox 

böyük bir işləm həcminə çatd . Belə ki səhm 

qiymətlərindəki həddindən art q yüksəlmə 

səbəbiylə, Federal Rezerv Bank  spekulyativ 

art m   dayand rmaq  üçün  1929

ı ı


-cu  ilin  yay 

aylar nda  faiz üçot  dərəcəsini  7  faizdən  15 

faizə yüksəltdi. Qərb ölkələrində 1926-c  il-

lərə qədər yeni görüşlər və sürətli texnoloji 

inkişaflarla avtomobil, tikinti və energetika 

kimi sektorlar başda olmaqla yaşanılan  iq-

tisadi  böyümə  də  birjalarda  yüksəlişlərdə 

əhəmiyyətli səbəb oldu. Ancaq inkişaf edən 

sənayelərdə yaşanan iqtisadi böyümə 1926-

c  illərdən sonra yavaşlamağa başladı, 1929-

cu illərdə də tənəzzül nöqtəsinə çatd . Gün-

dəmdə  olan  yavaşlama  və  durğunluğun 

arxas ndan, dünyaya təsir edəcək olan iqti-

sadi  böhran  New  York  Birjasında  çöküşlə 

özünü göstərməyə başladı. Birjada səhmlər 

zirvədəykən, hissə sahiblərinin satışa yönəl-

məsi, New York Birjasının çöküşünə səbəb 

oldu.  Birjanın  çöküşünü  isə  banklar n  çö-

küşü  davam  etdi  (Kazgan,  2008:  43-44). 

Avtomobil,  tikinti  və  elektronika  sektorla-

rındakı şirkətlərin müflisləşdikləri şərhinin 

arxas nca 1929-cu ilin oktyabr ay n n 21 d

ı

ə 

xarici  sərmayəçilər  səhmlərini  əllərindən 



çıxarmağa başladı. Davam edən üç gün ər-

zində Dow Jones Sənaye Ortalamas  (DJEA) 

382 dən 299 a düşdü. New York Birjasında 




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə