Yadelli işğalçılara qarşı mübarizəsi t a r I x I n d ə N



Yüklə 431,94 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə16/16
tarix18.06.2018
ölçüsü431,94 Kb.
#49712
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16

rülməsinə  və  evsiz-eşiksiz  qalmalarına  səbəb  olmuşdur. 

(Bax.  R.  C.  İmanov.  Qondarma  Dağlıq  Qarabağ  Mııxtar 

Vilayətininyaranması tarixindsn.  Bakı 2006.  Səh.4-5) 

B öyük  Sovet  Ensiklopediyasında  verilən  bir  mə- 

qalədə  deyilir  ki,  -   Daşnaqsütyun  1905-1907-ci  illər  rus 

inqilabmda  çarizmə  və  erməni  olmayan  xalqlara,  ilk  növ- 

bədə isə müsəlmanlara qarşı  mübarizə  aparırdı” (Eojibuıa^ 

CoBercKaa ƏHnHKJione^ıra T.20,-  52)

Bununla əlaqədər görkəmli tarixçi Mir Möhsün Nəv- 

vab  “ 1905-1906-cı  illərdə  erməni-müsəlman  davası”  adlı 

əsərində  belə  yazırdı:  “  Hansı  vilayətdə  ki,  daşnaqsütyun 

partiyasımn  üzvü  olan  İrəvan  ermənilərdən  bir  neçə  nəfər 

tapılırdı,  mütləq orada bir ixtişaş baş verirdi.  B u İrəvan er- 

məniləri çox xudpəsənd, kinli və cinayətkardırlar”



(Mir  M öhsün  Nəvvab.  905-1906-cı  illərdə  erməni- 

müsəlman davası.  Bakı  1993.  Səh 20)

Erməni  quldur  dəstələri  Şuşa  və  Qarabağın  bir  çox 

müsəlman 

kəndlərini 

dağıdaraq, 

çoxlu 


Azərbaycan 

türkünü  qətlə  yetirmişlər.  Buna  misal,  erm ənilər  1905-ci 

ilin  payızm da  Qarabağın  bir  çox  kəndlərinə,  o  cümlədən 

Qacar  kəndinin  üzərinə  hücum  etdilər.  Onlar  kəndə  daxil 

olan  kimi  bir  neçə  evə,  ot tayalarına,  tövlələrə  od  vuraraq 

onu  yandırdılar.  Qacar  kəndinin  əhalisi  erməni  quldurları 

ilə  axıra  qədər  vuruşsalar  da  kəndi  xilas  edə  bilmədilər. 

N əhayət qonşu müsəlman kəndlərinin köməyi ilə işğalçılar 

kənddən  qovuldular.  Lakin  ermənı  quldurları  yüzlərlə 

insanı qətlə yetirdilər.

78

(Bax  R.Cəliloğlu.  Ömrün  Qarabağ  səhvələri.  Bakı 

2009.  Səh 46-47)

Birinci  Rus  inqilabı  (1905-1907)  dövründə  Qarabağa 

və  onun  mərkəzi  Şuşa  şəhərində  general  Qalaşcanovun  və 

erməni  daşnaqlarımn hiyləsi  ilə baş verən kədərəli hadisə- 

lər Şuşa sakinləri, Azəri türkləri üçün faciəyə  çevrildİ.

Generalın ermənipərəst  siyasətindən ruhlanan erməni 

millətçiləri  fürsətdən  istifadə  edərək  rusları  müsəlmanlar 

əlehinə  qaldırmaq  məqsədi  ilə  1906-cı  ilin  iyulunda  bir 

neçə  gün  ə w əl  ölmüş  erməninin  meyidini  generala  nişan 

verib  “Budur  bu  saat  sənin  qonşuluğunda  müsəlmanlar 

onu qətlə yetirmişlər” deməklə bir bəhanə  axtaran generalı 

qəzəbləndirdilər  o,  araşdırmadan  dərhal  Şuşada  müsəl- 

manlar  yaşayan  Köçərili  məhəlləsini  topa  tutmağı  əmr 

etdi.  12  iyulda  bir  tərəfdən  Qazax  dəstələri  və  piyada  rus 

qoşunu,  digər tərəfdən  silahlı  erməni könüllü  dəstələri  hü- 

cuma başladılar.  Çoxlu  adam  öldürüldü.  5  gün  ərzində ək- 

sər müsəlman  evləri yandırıldı və bir çox evlər isə top atə- 

şi ilə dağıdıldı.



(R.C.İmanov.  Azərbaycanın  ərazi  bütövlüyünə  qəsd- 

Qondarma  Dağlıq  Qarabağ  M uxtar  Vilayəti.  Bakı-2005. 

Səh.39)

Qeyd  edildiyi  kimi,  1917-1920-ci  illərdə  də  erməni- 

lər Azərbaycanm  demək  olar ki,  bütün  ərazilərində  Azər- 

baycan  türklərinə  qarşı  qırğınlar,talanlar,  yanğınlar,  terror 

və  digər  zorakılıq  aktlarını  çox  qəddarhqla  həyata  keçir- 

mişlər.  Bu  hadisələr  kütləvi  şəkildə  1918-ci  ilin  martında

79



Bakı  qırğını  və  talanları  ilə  başlayıb,  soyqırımı  zəncirvari 

şəkildə  Azərbaycam n  digər  bölgələrində,  xüsusən  indiki 

ermənistan ərazisində  görünməmiş  qəddarlıqla davam etdi- 

rilmişdir.  Bu  soyqınm   nəticəsində  Bakıda,  Zəngəzurda, 

Quba və  Şamaxıda,  Gəncə və Qarabağda və digər bölgələr- 

də  təxminən  50  mindən  çox  insan  ennəni  vəhşiliyinin  və 

onları  dəstəkliyən  işğalçdarın  qurbanı  oldular.  Bu  baxım- 

dan  da  Azərbaycan  Respublikasınm  prezidenti  H.Əliyevin 

1998-ci  ilin  26  mart  tarixli  fərmanı  ilə  31  mart  1918-ci  il 

Azərbaycana qarşı soyqırımı günü elan  edilmişdir.

1918-ci  ildə yenicə yaranan Ermənistan Respublikası 

“Böyük  Erm ənistan”yaratmaq  xülyasına  düşərək  elə  ilk 

gündən  öz  qonşularına  qarşı  torpaq  iddiası  ilə  geniş  hərbi 

əməliyyata başladı.  AXC  höküməti  fəaliyyət  göstərdiyi  23 

ay  ərzində  özünün Ermənistanla  sülh  yaratmaq  cəhdlərinə 

baxmayaraq,  Ermənistan  Respublikası  ilə  elan  edilməmiş 

müharibə  şəraitində  olmuşdur.  Ermənistan  1918-ci  ilin de- 

kabrm da qədim Azərbaycan torpağı  olan  İrəvanı  ələ keçir- 

məyə  çalışır,  Borçalı  uğrunda  Gürcüstana  qarşı  müharibə 

elan  edir  və  nahayət  keçmiş  İrəvan  və  Eçmiəzin  qəza- 

larmın ərazisində yarandı, Ermənistan Respublikası demək 

olar  ki,  Cənubi  Qafqazm  çox  hissəsini  tarixi  erməni  tor- 

pağı  elan  etmiş  və  həmin  torpaqları  ələ  keçirməyə  ça- 

lışırdı.  1918-ci  ilin yayında Andranik  8  min nəfərlik hərbi 

qüvvə  ilə  Zəngəzura  soxuldu.  Daşnaqlar  Zəngəzurda  115, 

Cavanşir -  Cəbrayd,  Şuşa  qəzalarında 21,  İrəvan  quberni- 

yasında  60-dan  çox  Azərbaycan  kəndini  dağıtddar.  (Azər- 

baycanın milli ensiklepediyası.  Bakı 2007.  Səh.  292-293)

80

Zəngəzurda və  Qarabağda quldurluq  hərəkətinin  qar- 



şısını  almaq  üçün  1919-cu  ilin  yanvarında  Qarabağ  ge- 

neral-qubematorluğu  yaradddı.  Xosrov  paşa  Sultanov  Qa- 

rabağ  general-qubematoru  təyin  edildi.  Nəticədə  Şuşam, 

Qarabağı  tutmağa  çalışan  Andranikin  quldur  dəstəsi  dar- 

madağın edildi.

Xosrov  bəy  Sultanov  erməni  milli  şura  üzvlərinin 

Azərbaycam  tərk  etməsinə nail  oldu.  Lakin  Sovet Rusiya- 

sının  təzyiqi  ilə  məcburiyyət  qarşısında  qalan  AXC 

höküməti,  Qafqazda  sülh  yaratmaq  qonşu  ermənistanla 

münasibətləri  yaxşdaşdırmaq məqsədi  ilə  1918-ci  ildə İrə- 

vanı  Ermənistan  Respublikasına paytaxt  kimi  verilməsinə 

razdıq  versə  də  “B öyük  və  birləşmiş  Ermənistan”  yarat- 

maq  iddiasından  əl  çəkmirdilər.  Onlar  “  birləşmiş  Ermə- 

nistam”  Qars,  İrəvan,  Zəngəzur,  Naxçıvan  və  Qarabağm 

ələ  keçirilməsində  və  bu  torpaqların  ermənistana verilmə- 

sində görürdülər.

Beləliklə  onlar  Qafqaz bölgəsində yaranmış  hərbi-si- 

yasi  vəziyyətdən,  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  hökü- 

mətinin  daxilində  yaranmış  hökümət  böhranmdan  istifadə 

edən  Sovet  Rusiyası  1920-cı  ildə  ermənilərin  vasitəsi  ilə 

Zəngəzurda,  Qarabağda  və  Azərbaycanm  m üxtəlif bölgə- 

lərində  AXC  respublikasına  qarşı  qiyamlar  təşkil  etdilər 

və təxribatı daha da gücləndirdilər.

81



6. 

SOVET REJİMİNİN QURULMASI. 

AZƏRBAYCANDA QONDARMA DQMV-nin 

YARANMASIVƏ ONUN NƏTİCƏLƏRİ

Müstəqil  Azərbaycan  dövbtini  devirmək,  zəngin 

Azərbaycan  ərazisinə  sahib  olmaq  məqsədi  ilə  hiləyə  əl 

atan  Sovet  Rusiyası  rəhbərliyinin  göstərişi  ilə  general 

Livandovskinin  başçılıq  etdiyi  XI  qırmızı  ordu  hissələri 

Azərbaycanın  sərhəddini  keçdi  və  Bakıya  daxil  olmaqla 

Milli hökümətin varlığına son qoydu.

1920-ci  il  aprel  ayının  28-də  “Bolşeviklərin”  Müs- 

təqil  Azərbaycan  Sovet  Sosialist  Respublikası  yarandı. 

Azərbaycan Xalq Komissarları Soveti təşkil  edildi.

Azərbaycan  Sovet  Rusiyası  tərəfındən  işğal  edildik- 

dən  sonra  fəallaşan  erməni  millətçiləri  lürsətdən  istifadə 

edərək  Moskvamn  təzyiqi  və  köməyi  ilə  1920-ci  ilin  de- 

kabrmda  çoxdan  göz  tikdikləri  əzəli  Azərbaycan  torpağı 

olan  Zəngəzuru,  Göyçə  mahalını  və  digər  bir  sıra  Azər- 

baycan  ərazilərini  Daşnaq  ermənistan respublikasınm  ixti- 

yarına verdi.

Türk  və  Azərbaycan  torpaqları  hesabına  “Böyük  er- 

mənistan dövləti” yaratmaq xülyası  ilə yaşayan  erməni  fa- 

şistləri  sovet  respublikasınm  dəstəyi  ilə  Azərbaycanın  bir 

sıra  ərazilərini  ələ  keçirdiklərindən  ruhlanaraq  yaşadıqları 

yuxarı  Qarabağm  guya  “Qədiın  erməni  torpağı  olduğu 

üçün  Ermənistana  verilməsini  iddia  etdilər.  Bu  baxımdan 

da,  Dağlıq  Qarabağa  sahib  olmaq  uğrunda  Ermənistan  ye-

82

ni  mübarizəyə  başladı.  Bu  iddianı  onlar  1920-cı  il  dekabr 



ayınml-də  Qarabağa  aid  bəyannamə  qəbul  edilən  iclasda 

Orconikidzenin  nitqi  ilə  əsaslandırılmışdır.  Nitqində  Or- 

conikidze  səhv  olaraq  Dağlıq  Qarabağın  Ermənistanm 

ayrılmaz  hissəsi  olduğu  söylənilmişdir.  B u  səhv  onun  Le- 

ninə  və  Stalinə  göndərdiyi  teleqramda  da  təkrar  olun- 

muşdur.


1921-ci  il  iyun  ayının  3-də  keçirilən  Qafqaz bürosu- 

nun  bu  qeyri-ciddi  səhv  qərarına  əsaslanan  Ermənistan 

hökümətinin  bəyanətində  Dağlıq  Qarabağm  Ermənistana 

mənsub olmasım söyləm ək uşaq oyununu xatırladırdı.

Məlumdur ki,  bu  səhv bəyanata qarşı  öz qəti  etirazım 

bildirən Azərbyacan  hökümətinin başçısı Nərman Nərima- 

novun  xahişi  və  tələbi  ilə  1921-ci  il  iyulun  4-də  Qafqaz 

bürosunun  Stalinin  iştraki  ilə  keçirilən  iclasmda  “Qa- 

rabağ” məsələsi  m üzakirə  edildi və Qarabağm Azərbayca- 

nın tərkibində saxlam aq haqqında Qərar qəbul olundu.



(Bax.  T.  Köçərili.  Qarabağ  yalanı  və  həqiqətləri. 

Bakı,  1998.  Səh.  170-171)

Azərbaycanın  Qərb  torpaqlarında yaradılan  Ermənis- 

tan Respublikasım həm işə dəstəkləyən Sovet dövləti Azər- 

baycan  ərazisində  1923-cü  ildə  Xan  kəndi  (Stepanakert) 

mərkəz  olmaqla  qondarma  Dağlıq  Qarabağ  Muxtar  Vi- 

layəti  yaradıldı.  Bu  da  ən  böyük  səhv  idi.  Buraxılan  bu 

səhv  1980-1990-cı  illərdə  olduqca  kədərli  olan  öz  acı  nə- 

ticələrini verdi.  Belə ki,  elə ilk illərdən başlayaraq tədricən 

Ermənistandan  Azərbaycana  əhalinin  sıxışdırılıb  çıxa-

83



rılm asına  başlamldı.  Halbu  ki,  Azərbaycan  höküməti  hə- 

mişə  D ağlıq  Qarabağ  Muxtar  Vilayətinin  hərtərəfli  inki- 

şafı  üçün  bütün  şəraiti  yaratmışdır.  Nəticədə  DQMV  əha- 

lisinin  həyat  tərzinin  orta  səviyyəsi  bütün  keçmiş  SSRİ 

əhalisinin  orta həyat tərzi  səviyyəsindən yüksək idi.  ( Bax. 

A.Paşayev  ”K öçürülm ə”.  Bakı,  1995.  Səh.  8-9)

Bütün  bunlara  baxmayaraq,  Erməni  millətçiləri 

“Türksüz  Ermənistan  Respublikası  yaratmaq  siyasətinin 

növbəti  mərhələsinə  başlanıldı.  Erməni  daşnaqlarınm  ar- 

dıcıl  himayəçisi  olan M oskva  ağalarınm köməyi  ilə  1947- 

ci  ilin  dekabrında  imza  atdıqları  4083  saylı  qərara  əsasən 

1948-1953-cü  illərdə  150  mindən  çox  Azərbaycan  türk- 

lərinin  Ermənistandan  Kür-Araz ovalığına köçürülməsi  ilə 

reallaşdırıldı.  Qarabağı  “ermənilərdən təmizləmək planları 

olduqlarım”  bəhanə  edən  erməni  millətçiləri,  o  cümlədən 

daşnaqlar  Asala,  Kurunq,  Qarabağ  və  s.  separatizmin,  iş- 

ğalçılığın  yeni  mərhələsini  açıq-aşkar  həyata  keçirməyə 

başladılar.  SSRİ-nin  dəstəyi  ilə  Azərbaycanda  Qondarma 

“Dağlıq  Qarabağ”  problemi  yenidən  qızışdırıldı.  M üxtəlif 

yollarla  Qarabağın  Azərbaycanm  tabeçiliyindən  çıxarıl- 

masınm təməli  qoyuldu.  Qarabağ əhalisi  erməni  işğalçıları 

və  onların  havadarlıqlarımn  yeni  qurbanlarına  çevrildilər. 

Beləliklə  XX  əsrin  Qarabağ  faciəsi  başladı.  1988-ci  ildən 

başlayaraq  Xankəndində  DQMV-nin  Ermənistanıa  veril- 

məsi haqqında  açıq  şəkildə  imza toplamağa başlandı.  Fev- 

ralda  həmin  tələblə  şəhərdə  və  digər  bölgələrdə  mitinqlər 

keçirildi.  Qarətçilik  davam  edirdi.  Onlar  1988-ci  ilin  sen-

84

tyabrmda  60-dan  çox  Azərbaycanhnm  evini  yandırdılar. 



44-dən  çox  Azərbaycan  türkünün  evlərini  isə  dağıtdılar. 

Hətta  Azərbaycan  rəhbərliyinin  qətiyyətsizliyindən  isti- 

fadə  edən  ermənilər  1988-ci  ilin  fevralmda  Vilayət  xalq 

Deputatları  Sovetinin  sesiyaslnda  DQMV-nin  Azərbay- 

canın  tərkibindən  çıxaraq  Ermənistanla  birləşməsini  elan 

edən  qərar  da  qəbul  etdilər.  1989-cu  ildə  Ermənistan  Ali 

Sovetində müvafıq  surətdə Dağlıq  Qarabağın Ermənistana 

birləşdirirlməsi  haqqında qərar verildi.  Dünyanm  İri  Döv- 

lətlərinin  loyal  münasibəti  Dağlıq  Qarabağ  probleminin 

vaxtmda həll  etməyə  imkan vermədi.  Belə bir vəziyyət er- 

məniləri  daha  da  şimikdirirdi.  Rusiyanm  köməyi  ilə  Er- 

mənistan və Dağlıq Qarabağ erməniləri Azərbaycana qarşı 

açıq miiharibəyə başladılar. Lazımı  silah və  sursatla təchiz 

olunmayan,  döyüş təcrübəsi  az  olan  özünümüdafıə  q ü w ə- 

lərimiz erməni və  rus  hərbiçilərinin hücumlarının  qarşısmı 

ala bilmədilər.

1992-ci  ildə  errnəni  quldurları  öz  havadarlıqlarmın 

köməyi  ilə  Aazərbaycanm  bir  sıra  yaşayış  məntəqələrini 

ələ  keçirməyə  başladılar.  Öncə  Xankəndinə  ən  yaxm  olan 

Kərkicahan,  M alıbəyli,  Quşçular,  Qaradağlı,  Kropatkin və 

s.  kəndlər  işğal  edildi.  Kəndlər  dağıdıldı  və  yandırıldı, 

insanlar öldürüldü,  təkcə  Qaradağlı kəndində  150-yə yaxın 

kənd sakini və  döyüşçü həlak oldu.

Fevrahn  25-də  axşam  rusların  366-cı  mexanikləşdi- 

rilmiş  atıcı  alayı və  ermənilər Xocalı  şəhərinə hücum  etdi, 

təxminən  1000-ə yaxın  dinc  sakini  vəhşicəsinə öldürdülər,

85



487  nəfər yaralandı,  1725  nəfəri  əsir götürdülər.  Beləliklə 

əsrin ən böyük faciələrindən biri  olan Xocalının müdafıəsi 

zamanı  göstərdikləri  qəhrəmanlığa  görə  Ə lif  Hacıyevə, 

Tofıq  Hüsevnova  Azərbaycanın  milli  qəhrəmanları  adı 

verildi.

(Bax.  R. C.İmanov.  X X  əsrin  ən  böyük faciəsi.  Xocalı  soy- 

qırımı  “Azərbaycan və Azərbaycanlılar 

Bakı-2002)

Rusiyanm  366-cı alayınm texnika və əskərlərinin kö- 

məyi  ilə,  6000  nəfər  erməni  və  rus  əskərləri  72  tankla 

hücum   edib,  mayın  8-də  Şuşa  şəhərini  ələ  keçirdi.  Döyüş 

zamanı  155  m əfər  şəhid  oldu,  167  nəfər yaralandı,  20  nə- 

fər  itkin  düşdü.  Bununla  da  Yuxarı  Qarabağın  ermənilər 

tərəfm dən işğalı başa çatdı.

(İ.Məmmədov.  “Azərbaycan  tarixi”.  Bakı  2009,  səh. 

238-239)

Beləliklə  az  müddətdə  Vilayətdə  yaşayan  50  mindən 

artıq  Azərbaycanlı  öz  dədə-baba  yurdlarından  zorla  qo- 

vuldular.  Faktlar göstərir ki,  Şuşanın,  Laçının  asanlıqla iş- 

ğahnda  xalq  arasında  vətənpərvərlik  və  təşkilatçdıq  işlə- 

rinin  z əif  olması  və  keçmiş  rəhbərliyin  biganəliyi  öz  tə- 

sirini  göstərmişdir.  Ermənilərin  və  onları  dəstəkləyən  qır- 

mızı  Sovet  İmperiyasımn  işğaldıq  planına  uyğun  olaraq 

1923-cü ildə səhvən yaraddan "Qondarma Dağlıq Qarabağ 

Vilayəti”  sonralar  öz  acı  nəticələrini  göstərdi.  Belə  ki, 

“Qondarma Dağlıq  Qarabağ  münaqişəsi”  kimi  adlanan  bu 

müharibədə  təqribən  30  minə  qədər  azərbaycanh  həlak 

oldu.  1  milyona  yaxın  insan  öz  doğma  yurdlarından  qo-

86

vularaq  qaçqm  və  köçkünə  çevrildi.  50  min  nəfərdən  çox 



yaralanmış,  4  minə  qədər  əsir  düşmüş  və  girov  götürül- 

müş,  13  şəhər,  876  kənd,  113  min  yaşayış  evi  darmadağın 

ohnuşdur.  Bu  soyqırım  nəticəsində  2200-ə  qədər  adam 

şikəst olmuş,  3548  nəfər isə tənha  qalmışdır.  (R.C.İmanov 



Azərbaycanın  ərazi  bütövlüyünə  Qəsd-  Qondarma  Dağlıq 

Qarabağ M uxtar vilayəti.  Bakı 2005.  səh.230)

Fikrimizcə  bu  olduqca  çətin  problemin  həlli  üçün 

Türklərin və  Azərbaycanhların  erməni  işağlaçdarına  qarşı 

birgə  mübarizəsi  olduqca  vacibdir.  Müstəqil  Azərbacan 

Respubllikasmın  və  onun  sakinlərinin  ən  mühüm  vəzifəsi 

Dağlıq  Qarabağ  probleminin  həll  edilməsinə,  ev-eşiklər- 

dən  didərgin  düşmüş  bir  milyondan  çox  həmvətənlimizin 

doğma  yurduna  dönməsinə  nail  olmaqdan  ibarətdir. 

Xalqımız və  dövlətimiz məsələnin  dinc  yolla həll  edilməsi 

Uçün  gücə-gündüz  mübarizə  aparmadadır.  Bununla  bağlı 

ölkə prezidenti  İ.  Əliyev xarici ölkələrin diplomatik nüma- 

yəndələrinin  başçdarı  ilə  görüşü  zamanı  demişdir:  Biz  bu 

məsələni  danışıqlar  yolu  ilə  həll  etmək  istyəyirik.  Ümid 

edirəm  ki,  bu  damşıqlar  yolu  bizə  uğur  gətirəcək.  Amm a, 

mən  eyni  zamanda,  dəfələrlə  bildinnişəm   ki,  Azərbaycan 

heç  vaxt  öz  torpaqlarının  itirilməsi  ilə  barışmayacaqdır. 

Əgər danışıqlar yolu bir səmərə verəməsə,  Azərbaycan bü- 

tün  başqa,  o  cümlədən  hərbi  yoldan  istifadə  edib  öz  tor- 

paqlarını azad edəcəkdir.  (Respublika qəzeti,  28 iyul.2004)

87



Ədəbiwat sivahısı

1.  M irzə Camal.  «Qarabağ tarixi»  Qarabağnamə.,  1989.

2.  M .Mehdi  Xəzani.  Kitabi  tarixi  Qarabağ.  Qarabağna- 

m ələr II cildB .1991.

3.  N.Axundov.  Qarabağnam ələr I-II kitab  Bakı-1989.

4.  A.A.Bakıxanov.  «Gülüstəni  İrəm» Bakı-2000.

5.  Jan Kebr.  «Xəca Şah»  1-2 kitab.  1994.

6.  Z.Bünyadovun  redaktəsi  ilə  Azərbaycan  tarixi,  Bakı- 

2005.

7.  T.Köçərli.  «Qarabağ»  Bakı-2002.



8.  M ir  Möhsün  Nəvvab.  1905-1906-ci  illərdə  erməni- 

müsalman davası.  Bakı-1992.

9.  T.M ustafazadə.  «Qarabağ xanhğı» Bakı-2010

10.Z.Sultanov.  Qarabağ gündəliyi.  Bakı-1991.

11. 

Azərbaycan tarixi.  4-7-ci  cild.  Bakı-2000-2004.



12. M.Qasımov.  Azərbaycan  Beynəlxalq  m ünasibətlər 

sistemində.  B akı-1991-1995.

13.B.A.Potto. 

«Ka4>Ka3Ka5i  BOHHa». 

3-cü cild.

14. 

Y.Mahmudlu.  Tarix.  Bakı-2010.



15.R.C.  İmanov.  Qondarma Dağlıq Qarabağ  M uxtar Vila- 

yətinin yaranması tarixindən.  Bakı-2006.

16.R.Cəliloğlu.  «Ömrün Qarabağ səhvələri».  Bakı-2009.

88

17.R.C.İmanov.  Azərbaycanm  ərazi  bütövlüyünə  qəsd  -  



Qondarma  Dağlıq  Qarabağ  Muxtar  Vilayəti.  Bakı- 

2005.


18. 

Böyük Sovet Ensiklopediyası.  Cild 20.

19.R.Cəliloğlu,  Ə.Süleymanov.  M uxtəsər  Azərbaycan 

tarixi.  Bakı-2010.

20. 

Azərbaycanm Milli  Ensiklopediyası, Bakı-2007.



21. A.Paşayev «Köçürülmə».  Bakı-1995.

22.İ.Məmmədov,  Ç.Məmmədov  «Azərbaycan  tarixi». 

Bakı-2009.

89



MÜNDƏRİCAT

Giriş.............................................. ......................................7

1.  Q arabağ yadelli işğalçıların diqqət

m ərkəzində.................................................................................9

2.

  A ğa M əhəm m əd şah Qacarm Qarabağa

ikinci yürüşü və  onun nəticələri...........................................22

3.

  Q arabağın tacı Şuşanı işğal edən

şah Qacarın həyatım n son gecəsi......................................... 35

4.  Birinci Rus-İran müharibəsi.  Qarabağ

və  Şuşanın yenidən işğalı..................... ..........................48



5.

  Türkm ənçay müqaviləsi. Ermənilərin

Qarabağa zorla köçürülm əsi................................................ 70

6.  Sovet rejim inin qurulması. Azərbaycanda

Q ondarm a D Q M V-nin yaranması və onun nəticələri.......82

Odəbiyyat siyahısı........................................................... 88

90



Mətbəə müdiri: 

Əvəz İdrısoğlu

Dizayner: 



Vəfa  Nağıyeva

Texniki redaktorlar: Dilbər Qələndərli 



Operator: 

Şahin Abbasov

Çapa imzalanıb 06.04.2012-ci il 

Sayı 300.  Həcmi 5,75 çap vərəqi. 

Formatı 60x84 '/I6.  Əla növ kağız.

AzTU-nun mətbədsi. H.Cavidpr.25. 

Tel:  (+012)  539-14-52 

E.mail: aztumetbee(a)vahoo.com


Yüklə 431,94 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə