Yakîn, öncelikle epistemolojik bir kavramdır ve hiçbir kuşku taşımayan kesin bil



Yüklə 1,14 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/9
tarix30.10.2018
ölçüsü1,14 Mb.
#76416
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


55

Öz

Yakîn, öncelikle epistemolojik bir kavramdır ve “hiçbir kuşku taşımayan kesin bil-

gi” anlamına gelir. Ancak o, Kur’an’da bu temel anlamıyla bağlantılı olarak “deliller 

üzerine inşa edilmiş iman” şeklinde yeni bir anlam daha kazanır. Kur’an’a göre, kesin 

ve doğru bilginin değeri, ilahî hakikatleri kabule vesile olmasından ileri gelir. Tasdikin 

yakînî olması, imanın korunması ve güçlenmesi, kulu Rabbine itaat etmeye yöneltmesi 

açısında önemlidir. 

Anahtar Kelimeler: Yakîn, İman,Bilgi, İlmel-yakîn, Aynel-yakîn, Hakkel-yakîn

The Relation Between Knowladge, Belief and Concept of Yakin Acccording to Qur’an

Abstract

Yaqin is firstly an epistemological concept. It means knowledge which is accurate 

beyond any doubt. However, after the revelation of the Qur’an, it gained a new meaning: 

faith built on evidence. According to the Qur’an, the value of accurate knowledge comes 

from the acceptance of divine truth. Faith based on yakîn is important. It protects and 

reinforces faith and directs servants to obey God. 

Keywords: Yakîn Faith, Knowledge, Ilm al-Yaqîn Ayn al-yaqîn Haqq al-Yaqîn.

KUR’AN’A GÖRE BİLGİ-İMAN İLİŞKİSİ VE

YAKÎN KAVRAMI

*)  Doç. Dr., Erzincan Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi.

(e-posta: kadirpolater@msn.com)

Kadir POLATER

 

(*)



EKEV AKADEMİ DERGİSİ Yıl: 17 Sayı: 55 (Bahar 2013)


56 / Doç. Dr. Kadir POLATER

EKEV AKADEMİ DERGİSİ

Giriş

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında iman yer alır. Bütün 

peygamberlerin davetlerine önce imandan başlamaları, onsuz yapılan amellerin hiçbir 

değeri olmadığının bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.) bu durumu açıkça ortaya koyar. Bununla birlikte Kur’an, delilsiz tasdike da-

yanan imanı yeterli görmeyerek onun bilgi temeli üzerine inşa edilmesini hedef olarak 

gösterir. İman ve bilgi arasındaki bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar. 

 İman esaslarını kendi disiplinleri açısından konu edinen Kelam ve Tasavvuf disiplin-

leri de yakîn konusu üzerinde önemle durmuştur. Özellikle Kur’an’da yakîn kelimesinin 

yer aldığı “ilme’l-yakîn, aynel-yakîn ve  hakke’l-yakîn” şeklindeki üç isim  tamlaması, 

daha sonraları Tasavvufta çok kullanılan üç terim olmuştur. Biz, bu araştırmamızda yakî-

nin kavramsal yönünü, imanla ilişkisini, yakinin imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam 

ve Tasavvufun yaklaşımlarına da yer vererek incelemeye çalışacağız.

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn

Yakîn 


 

 

 



 

Giriş 

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında 

iman  yer  alır.  Bütün  peygamberlerin  davetlerine  önce  imandan 

başlamaları,  onsuz  yapılan  amellerin  hiçbir  değeri  olmadığının 

bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.)  bu  durumu  açıkça  ortaya  koyar.  Bununla  birlikte  Kur’an, 

delilsiz  tasdike  dayanan  imanı  yeterli  görmeyerek  onun  bilgi  temeli 

üzerine inşa edilmesini hedef olarak gösterir. İman ve bilgi arasındaki 

bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar.  

 İman  esaslarını  kendi  disiplinleri  açısından  konu  edinen 

Kelam  ve  Tasavvuf  disiplinleri  de  yakîn  konusu  üzerinde  önemle 

durmuştur. Özellikle  Kur’an’da  yakîn kelimesinin yer aldığı “ilme’l-



yakîn,  aynel-yakîn  ve  hakke’l-yakîn”  şeklindeki  üç  isim  tamlaması, 

daha  sonraları  Tasavvufta  çok  kullanılan  üç  terim  olmuştur.  Biz,  bu 

araştırmamızda  yakînin  kavramsal  yönünü,  imanla  ilişkisini,  yakinin 

imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam ve Tasavvufun yaklaşımlarına 

da yer vererek incelemeye çalışacağız. 

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn 

Yakîn (ُ نيِقَيلا) kelimesi, yakine (َُنِقَي) fiilinin hem mastarı, hem de 

sıfat-ı  müşebbehesidir.  Sözlükte;  bilgi,  şüpheyi  gidermek,  şüphenin 

yok  olması  anlamına  gelir.  Yakine  (َُنِقَي)  fiili  ve  bu  fiilin  ziyade 

bablarından  olan  isteykane/isteykane  bih  (

َُنَقْيَتْسا

/

ُِهِبُ َنَقْيَتْسا



),  teyakkane 

(َُنَّقَيَت),ُ eykane/eykane  bih

ُ

(

ُ َنَقْيَأ



/

َُنَقْيَأ

ُ

ُِهِب


)

ُ

fiilleri  de  “bir  şeyi  bilmek  ve 



onun  hakkında  kesin  kanaata  varmak  anlamındadır.  (Cevherî,  1990: 

VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: sz, VI, 4964)  

Sözlüklerdeki  bu  açıklamalara  ilaveten  tefsir  kaynakları, 

eykane/eykane  bih  fiilinin,  “kesin  bilgi/  yakîn  elde  etmek  istemek” 

anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna göre, bir ism-i fail olan 



el-mûkin  (نقوملا)  kelimesi;  “kesin  ve  şüphesiz  olarak  bilen  kimse” 

anlamına  gelmekle  birlikte,  “yakîn/  kesin  bilgi  elde  etmek  isteyen” 

anlamına  da  gelir  (Râzî,  t.y:  XXVII,  242;  Beydâvî,  t.y:  II,  381; 

Kurtubî, 2006: XIX, 105).  

  kelimesi,  yakine 

 

 



 

 

Giriş 

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında 

iman  yer  alır.  Bütün  peygamberlerin  davetlerine  önce  imandan 

başlamaları,  onsuz  yapılan  amellerin  hiçbir  değeri  olmadığının 

bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.)  bu  durumu  açıkça  ortaya  koyar.  Bununla  birlikte  Kur’an, 

delilsiz  tasdike  dayanan  imanı  yeterli  görmeyerek  onun  bilgi  temeli 

üzerine inşa edilmesini hedef olarak gösterir. İman ve bilgi arasındaki 

bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar.  

 İman  esaslarını  kendi  disiplinleri  açısından  konu  edinen 

Kelam  ve  Tasavvuf  disiplinleri  de  yakîn  konusu  üzerinde  önemle 

durmuştur. Özellikle  Kur’an’da  yakîn kelimesinin yer aldığı “ilme’l-

yakîn,  aynel-yakîn  ve  hakke’l-yakîn”  şeklindeki  üç  isim  tamlaması, 

daha  sonraları  Tasavvufta  çok  kullanılan  üç  terim  olmuştur.  Biz,  bu 

araştırmamızda  yakînin  kavramsal  yönünü,  imanla  ilişkisini,  yakinin 

imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam ve Tasavvufun yaklaşımlarına 

da yer vererek incelemeye çalışacağız. 

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn 

Yakîn (ُ نيِقَيلا) kelimesi, yakine (َُنِقَي) fiilinin hem mastarı, hem de 

sıfat-ı  müşebbehesidir.  Sözlükte;  bilgi,  şüpheyi  gidermek,  şüphenin 

yok  olması  anlamına  gelir.  Yakine  (َُنِقَي)  fiili  ve  bu  fiilin  ziyade 

bablarından  olan  isteykane/isteykane  bih  (

َُنَقْيَتْسا

/

ُِهِبُ َنَقْيَتْسا



),  teyakkane 

(َُنَّقَيَت),ُ eykane/eykane  bih

ُ

(

ُ َنَقْيَأ



/

َُنَقْيَأ

ُ

ُِهِب


)

ُ

fiilleri  de  “bir  şeyi  bilmek  ve 



onun  hakkında  kesin  kanaata  varmak  anlamındadır.  (Cevherî,  1990: 

VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: sz, VI, 4964)  

Sözlüklerdeki  bu  açıklamalara  ilaveten  tefsir  kaynakları, 

eykane/eykane  bih  fiilinin,  “kesin  bilgi/  yakîn  elde  etmek  istemek” 

anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna göre, bir ism-i fail olan 



el-mûkin  (نقوملا)  kelimesi;  “kesin  ve  şüphesiz  olarak  bilen  kimse” 

anlamına  gelmekle  birlikte,  “yakîn/  kesin  bilgi  elde  etmek  isteyen” 

anlamına  da  gelir  (Râzî,  t.y:  XXVII,  242;  Beydâvî,  t.y:  II,  381; 

Kurtubî, 2006: XIX, 105).  

  fiilinin  hem  mastarı,  hem  de  sıfat-ı  müşebbe-

hesidir. Sözlükte; bilgi, şüpheyi gidermek, şüphenin yok olması anlamına gelir. Yakine 

 

 

 



 

Giriş 

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında 

iman  yer  alır.  Bütün  peygamberlerin  davetlerine  önce  imandan 

başlamaları,  onsuz  yapılan  amellerin  hiçbir  değeri  olmadığının 

bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.)  bu  durumu  açıkça  ortaya  koyar.  Bununla  birlikte  Kur’an, 

delilsiz  tasdike  dayanan  imanı  yeterli  görmeyerek  onun  bilgi  temeli 

üzerine inşa edilmesini hedef olarak gösterir. İman ve bilgi arasındaki 

bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar.  

 İman  esaslarını  kendi  disiplinleri  açısından  konu  edinen 

Kelam  ve  Tasavvuf  disiplinleri  de  yakîn  konusu  üzerinde  önemle 

durmuştur. Özellikle  Kur’an’da  yakîn kelimesinin yer aldığı “ilme’l-



yakîn,  aynel-yakîn  ve  hakke’l-yakîn”  şeklindeki  üç  isim  tamlaması, 

daha  sonraları  Tasavvufta  çok  kullanılan  üç  terim  olmuştur.  Biz,  bu 

araştırmamızda  yakînin  kavramsal  yönünü,  imanla  ilişkisini,  yakinin 

imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam ve Tasavvufun yaklaşımlarına 

da yer vererek incelemeye çalışacağız. 

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn 

Yakîn (ُ نيِقَيلا) kelimesi, yakine (َُنِقَي) fiilinin hem mastarı, hem de 

sıfat-ı  müşebbehesidir.  Sözlükte;  bilgi,  şüpheyi  gidermek,  şüphenin 

yok  olması  anlamına  gelir.  Yakine  (َُنِقَي)  fiili  ve  bu  fiilin  ziyade 

bablarından  olan  isteykane/isteykane  bih  (

َُنَقْيَتْسا

/

ُِهِبُ َنَقْيَتْسا



),  teyakkane 

(َُنَّقَيَت),ُ eykane/eykane  bih

ُ

(

ُ َنَقْيَأ



/

َُنَقْيَأ

ُ

ُِهِب


)

ُ

fiilleri  de  “bir  şeyi  bilmek  ve 



onun  hakkında  kesin  kanaata  varmak  anlamındadır.  (Cevherî,  1990: 

VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: sz, VI, 4964)  

Sözlüklerdeki  bu  açıklamalara  ilaveten  tefsir  kaynakları, 

eykane/eykane  bih  fiilinin,  “kesin  bilgi/  yakîn  elde  etmek  istemek” 

anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna göre, bir ism-i fail olan 



el-mûkin  (نقوملا)  kelimesi;  “kesin  ve  şüphesiz  olarak  bilen  kimse” 

anlamına  gelmekle  birlikte,  “yakîn/  kesin  bilgi  elde  etmek  isteyen” 

anlamına  da  gelir  (Râzî,  t.y:  XXVII,  242;  Beydâvî,  t.y:  II,  381; 

Kurtubî, 2006: XIX, 105).  

 fiili ve bu fiilin ziyade bablarından olan isteykane/isteykane bih 

 

 



 

 

Giriş 

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında 

iman  yer  alır.  Bütün  peygamberlerin  davetlerine  önce  imandan 

başlamaları,  onsuz  yapılan  amellerin  hiçbir  değeri  olmadığının 

bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.)  bu  durumu  açıkça  ortaya  koyar.  Bununla  birlikte  Kur’an, 

delilsiz  tasdike  dayanan  imanı  yeterli  görmeyerek  onun  bilgi  temeli 

üzerine inşa edilmesini hedef olarak gösterir. İman ve bilgi arasındaki 

bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar.  

 İman  esaslarını  kendi  disiplinleri  açısından  konu  edinen 

Kelam  ve  Tasavvuf  disiplinleri  de  yakîn  konusu  üzerinde  önemle 

durmuştur. Özellikle  Kur’an’da  yakîn kelimesinin yer aldığı “ilme’l-

yakîn,  aynel-yakîn  ve  hakke’l-yakîn”  şeklindeki  üç  isim  tamlaması, 

daha  sonraları  Tasavvufta  çok  kullanılan  üç  terim  olmuştur.  Biz,  bu 

araştırmamızda  yakînin  kavramsal  yönünü,  imanla  ilişkisini,  yakinin 

imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam ve Tasavvufun yaklaşımlarına 

da yer vererek incelemeye çalışacağız. 

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn 

Yakîn (ُ نيِقَيلا) kelimesi, yakine (َُنِقَي) fiilinin hem mastarı, hem de 

sıfat-ı  müşebbehesidir.  Sözlükte;  bilgi,  şüpheyi  gidermek,  şüphenin 

yok  olması  anlamına  gelir.  Yakine  (َُنِقَي)  fiili  ve  bu  fiilin  ziyade 

bablarından  olan  isteykane/isteykane  bih  (

َُنَقْيَتْسا

/

ُِهِبُ َنَقْيَتْسا



),  teyakkane 

(َُنَّقَيَت),ُ eykane/eykane  bih

ُ

(

ُ َنَقْيَأ



/

َُنَقْيَأ

ُ

ُِهِب


)

ُ

fiilleri  de  “bir  şeyi  bilmek  ve 



onun  hakkında  kesin  kanaata  varmak  anlamındadır.  (Cevherî,  1990: 

VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: sz, VI, 4964)  

Sözlüklerdeki  bu  açıklamalara  ilaveten  tefsir  kaynakları, 

eykane/eykane  bih  fiilinin,  “kesin  bilgi/  yakîn  elde  etmek  istemek” 

anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna göre, bir ism-i fail olan 



el-mûkin  (نقوملا)  kelimesi;  “kesin  ve  şüphesiz  olarak  bilen  kimse” 

anlamına  gelmekle  birlikte,  “yakîn/  kesin  bilgi  elde  etmek  isteyen” 

anlamına  da  gelir  (Râzî,  t.y:  XXVII,  242;  Beydâvî,  t.y:  II,  381; 

Kurtubî, 2006: XIX, 105).  

teyakkane 

 

 



 

 

Giriş 

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında 

iman  yer  alır.  Bütün  peygamberlerin  davetlerine  önce  imandan 

başlamaları,  onsuz  yapılan  amellerin  hiçbir  değeri  olmadığının 

bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.)  bu  durumu  açıkça  ortaya  koyar.  Bununla  birlikte  Kur’an, 

delilsiz  tasdike  dayanan  imanı  yeterli  görmeyerek  onun  bilgi  temeli 

üzerine inşa edilmesini hedef olarak gösterir. İman ve bilgi arasındaki 

bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar.  

 İman  esaslarını  kendi  disiplinleri  açısından  konu  edinen 

Kelam  ve  Tasavvuf  disiplinleri  de  yakîn  konusu  üzerinde  önemle 

durmuştur. Özellikle  Kur’an’da  yakîn kelimesinin yer aldığı “ilme’l-

yakîn,  aynel-yakîn  ve  hakke’l-yakîn”  şeklindeki  üç  isim  tamlaması, 

daha  sonraları  Tasavvufta  çok  kullanılan  üç  terim  olmuştur.  Biz,  bu 

araştırmamızda  yakînin  kavramsal  yönünü,  imanla  ilişkisini,  yakinin 

imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam ve Tasavvufun yaklaşımlarına 

da yer vererek incelemeye çalışacağız. 

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn 

Yakîn (ُ نيِقَيلا) kelimesi, yakine (َُنِقَي) fiilinin hem mastarı, hem de 

sıfat-ı  müşebbehesidir.  Sözlükte;  bilgi,  şüpheyi  gidermek,  şüphenin 

yok  olması  anlamına  gelir.  Yakine  (َُنِقَي)  fiili  ve  bu  fiilin  ziyade 

bablarından  olan  isteykane/isteykane  bih  (

َُنَقْيَتْسا

/

ُِهِبُ َنَقْيَتْسا



),  teyakkane 

(َُنَّقَيَت),ُ eykane/eykane  bih

ُ

(

ُ َنَقْيَأ



/

َُنَقْيَأ

ُ

ُِهِب


)

ُ

fiilleri  de  “bir  şeyi  bilmek  ve 



onun  hakkında  kesin  kanaata  varmak  anlamındadır.  (Cevherî,  1990: 

VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: sz, VI, 4964)  

Sözlüklerdeki  bu  açıklamalara  ilaveten  tefsir  kaynakları, 

eykane/eykane  bih  fiilinin,  “kesin  bilgi/  yakîn  elde  etmek  istemek” 

anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna göre, bir ism-i fail olan 



el-mûkin  (نقوملا)  kelimesi;  “kesin  ve  şüphesiz  olarak  bilen  kimse” 

anlamına  gelmekle  birlikte,  “yakîn/  kesin  bilgi  elde  etmek  isteyen” 

anlamına  da  gelir  (Râzî,  t.y:  XXVII,  242;  Beydâvî,  t.y:  II,  381; 

Kurtubî, 2006: XIX, 105).  

 eykane/eykane bih 

 

 



 

 

Giriş 

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında 

iman  yer  alır.  Bütün  peygamberlerin  davetlerine  önce  imandan 

başlamaları,  onsuz  yapılan  amellerin  hiçbir  değeri  olmadığının 

bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.)  bu  durumu  açıkça  ortaya  koyar.  Bununla  birlikte  Kur’an, 

delilsiz  tasdike  dayanan  imanı  yeterli  görmeyerek  onun  bilgi  temeli 

üzerine inşa edilmesini hedef olarak gösterir. İman ve bilgi arasındaki 

bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar.  

 İman  esaslarını  kendi  disiplinleri  açısından  konu  edinen 

Kelam  ve  Tasavvuf  disiplinleri  de  yakîn  konusu  üzerinde  önemle 

durmuştur. Özellikle  Kur’an’da  yakîn kelimesinin yer aldığı “ilme’l-

yakîn,  aynel-yakîn  ve  hakke’l-yakîn”  şeklindeki  üç  isim  tamlaması, 

daha  sonraları  Tasavvufta  çok  kullanılan  üç  terim  olmuştur.  Biz,  bu 

araştırmamızda  yakînin  kavramsal  yönünü,  imanla  ilişkisini,  yakinin 

imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam ve Tasavvufun yaklaşımlarına 

da yer vererek incelemeye çalışacağız. 

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn 

Yakîn (ُ نيِقَيلا) kelimesi, yakine (َُنِقَي) fiilinin hem mastarı, hem de 

sıfat-ı  müşebbehesidir.  Sözlükte;  bilgi,  şüpheyi  gidermek,  şüphenin 

yok  olması  anlamına  gelir.  Yakine  (َُنِقَي)  fiili  ve  bu  fiilin  ziyade 

bablarından  olan  isteykane/isteykane  bih  (

َُنَقْيَتْسا

/

ُِهِبُ َنَقْيَتْسا



),  teyakkane 

(َُنَّقَيَت),ُ eykane/eykane  bih

ُ

(

ُ َنَقْيَأ



/

َُنَقْيَأ

ُ

ُِهِب


)

ُ

fiilleri  de  “bir  şeyi  bilmek  ve 



onun  hakkında  kesin  kanaata  varmak  anlamındadır.  (Cevherî,  1990: 

VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: sz, VI, 4964)  

Sözlüklerdeki  bu  açıklamalara  ilaveten  tefsir  kaynakları, 

eykane/eykane  bih  fiilinin,  “kesin  bilgi/  yakîn  elde  etmek  istemek” 

anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna göre, bir ism-i fail olan 



el-mûkin  (نقوملا)  kelimesi;  “kesin  ve  şüphesiz  olarak  bilen  kimse” 

anlamına  gelmekle  birlikte,  “yakîn/  kesin  bilgi  elde  etmek  isteyen” 

anlamına  da  gelir  (Râzî,  t.y:  XXVII,  242;  Beydâvî,  t.y:  II,  381; 

Kurtubî, 2006: XIX, 105).  

 fiilleri de “bir şeyi bilmek ve onun 

hakkında kesin kanaata varmak anlamındadır. (Cevherî, 1990: VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: 

sz, VI, 4964) 

Sözlüklerdeki bu açıklamalara ilaveten tefsir kaynakları, eykane/eykane bih fiilinin, 

“kesin bilgi/ yakîn elde etmek istemek” anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna 

göre, bir ism-i fail olan el-mûkin 

 

 

 



 

Giriş 

Kur’an’a göre, insana âit mükellefiyetler sıralamasının başında 

iman  yer  alır.  Bütün  peygamberlerin  davetlerine  önce  imandan 

başlamaları,  onsuz  yapılan  amellerin  hiçbir  değeri  olmadığının 

bildirilmesi (mesela bkz. Mâide, 5/5; En’âm, 6/88; A’râf, 7/147; Kehf, 

18/105.)  bu  durumu  açıkça  ortaya  koyar.  Bununla  birlikte  Kur’an, 

delilsiz  tasdike  dayanan  imanı  yeterli  görmeyerek  onun  bilgi  temeli 

üzerine inşa edilmesini hedef olarak gösterir. İman ve bilgi arasındaki 

bu güçlü ilişkiyi bizlere yakîn kavramı ile sunar.  

 İman  esaslarını  kendi  disiplinleri  açısından  konu  edinen 

Kelam  ve  Tasavvuf  disiplinleri  de  yakîn  konusu  üzerinde  önemle 

durmuştur. Özellikle  Kur’an’da  yakîn kelimesinin yer aldığı “ilme’l-



yakîn,  aynel-yakîn  ve  hakke’l-yakîn”  şeklindeki  üç  isim  tamlaması, 

daha  sonraları  Tasavvufta  çok  kullanılan  üç  terim  olmuştur.  Biz,  bu 

araştırmamızda  yakînin  kavramsal  yönünü,  imanla  ilişkisini,  yakinin 

imanî ve amelî hayattaki yerini, Kelam ve Tasavvufun yaklaşımlarına 

da yer vererek incelemeye çalışacağız. 

1. Kavramsal Boyutuyla Yakîn 

Yakîn (ُ نيِقَيلا) kelimesi, yakine (َُنِقَي) fiilinin hem mastarı, hem de 

sıfat-ı  müşebbehesidir.  Sözlükte;  bilgi,  şüpheyi  gidermek,  şüphenin 

yok  olması  anlamına  gelir.  Yakine  (َُنِقَي)  fiili  ve  bu  fiilin  ziyade 

bablarından  olan  isteykane/isteykane  bih  (

َُنَقْيَتْسا

/

ُِهِبُ َنَقْيَتْسا



),  teyakkane 

(َُنَّقَيَت),ُ eykane/eykane  bih

ُ

(

ُ َنَقْيَأ



/

َُنَقْيَأ

ُ

ُِهِب


)

ُ

fiilleri  de  “bir  şeyi  bilmek  ve 



onun  hakkında  kesin  kanaata  varmak  anlamındadır.  (Cevherî,  1990: 

VI, 2219; İbn Manzûr, t.y: sz, VI, 4964)  

Sözlüklerdeki  bu  açıklamalara  ilaveten  tefsir  kaynakları, 

eykane/eykane  bih  fiilinin,  “kesin  bilgi/  yakîn  elde  etmek  istemek” 

anlamına da gelebildiğini bildirmektedir. Buna göre, bir ism-i fail olan 



el-mûkin  (نقوملا)  kelimesi;  “kesin  ve  şüphesiz  olarak  bilen  kimse” 

anlamına  gelmekle  birlikte,  “yakîn/  kesin  bilgi  elde  etmek  isteyen” 

anlamına  da  gelir  (Râzî,  t.y:  XXVII,  242;  Beydâvî,  t.y:  II,  381; 

Kurtubî, 2006: XIX, 105).  

 kelimesi; “kesin ve şüphesiz olarak bilen kim-

se” anlamına gelmekle birlikte, “yakîn/ kesin bilgi elde etmek isteyen” anlamına da gelir 

(Râzî, t.y: XXVII, 242; Beydâvî, t.y: II, 381; Kurtubî, 2006: XIX, 105). 

Yakîn, mantıkî bir ıstılah olarak şu şekillerde tanımlanmıştır: Râgıb el-Isfahânî’ye (ö. 

503/1109) göre yakîn, “hükmün kesinleşmesiyle birlikte anlayışın kararlı ve değişmez 

bir hal almasıdır ve yakîn, ilmin sıfatıdır” (Isfahânî, t.y: 718). Cürcânî de (ö. 816/1413) 

yakîni, “hakkında hiçbir şüphenin olmadığı bilgi, gerçeğe uygun ve herhangi bir şüphe ile 

ortadan kalkmayacak şekilde şek ve şüpheden uzak olan sâbit ve kesin bir inanış şeklinde 

tanımlar (Cürcânî, 1983:  259; Tahânevî, 1996: I, 684). Mantıkçılara göre yakîn, aksiyom-

lar (bedihiyât) ve beş duyu yoluyla edinilen zaruriyyât (kesin bilgiler/zorunlu bilgiler) ve 

istidlâlî bilgilerden ibarettir. (Ebü’l-Beka, 1998: 980-981; Tahânevî, 1996: II, 1813) 

Gazzâlî (ö. 505/1111 ) ise yakînin aslında kendisinde şüphe edilemeyecek şekilde 

sağlam delilden hasıl olan mârifet/bilgi anlamında olduğunu ve sonra da Kelam bilgin-

lerince şüphe ve şüphe ihtimali karışmayan itikat olarak anlaşıldığını belirtir (Gazzâlî, 

t.y: I, 72). Bu açıklamanın, yakîni bilgi ve inanç boyutuyla birlikte ele alan bir açıklama 

olduğu görülür.





Yüklə 1,14 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə