Yazi takip ahmet Dede Secretary yayin tüRÜ Üç Aylık, Uluslararası, Süreli Yayın Type of Publication



Yüklə 175,97 Kb.

səhifə11/106
tarix17.11.2018
ölçüsü175,97 Kb.
növüYazi
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   106

DİYANET İLMÎ DERGİ  
· 
 CİLT: 54  
· 
 SAYI: 2  
· 
 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN 2018
30
tince  çevirileriyle  birlikte  birçok  kez  basılmıştır.
10
 Bu  da  bize  Kindî’nin
eserinin Batı’da çok okunmuş olduğunu göstermektedir. Kindî’den etkile-
nenlerin başında, yukarıda da işaret edildiği gibi Roger Bacon gelir; onu
birçok batılı bilgin izlemiştir; burada onların hepsinin adların anmayaca-
ğız.  Kindî’den  en  çok  etkilenmiş  olanlardan  örnek  olarak,  Katalan  asıllı
İspanyol tıp bilgini Arnaldus de Villa Nova (Arnaldi Villanova, 1235-1311)
adını anabiliriz; Aphorismi Gradibus adlı eserinde Kindî’nin görüşlerini
doğru biçimde anlatmıştır ve pratikte de kullanmıştır.
11
 Kindî’nin etkisinin 
görüldüğü başka bir batılı bilgin, İngiliz din adamı, fizikçi ve matematikçi
olan ve Doctor Profundus lakabıyla anılan Thomas Bradwardine ( 1300-
1349) dir.
12
Kindî’den etkilenmiş diğer önemli bir Katalan asıllı tıp bilgini
Antoine Ricart (1360-1422) tır. Aragon krallarının doktorluğunu yapan bu
bilginin  Kindî’nin  etkilerini  taşıyan  meşhur  iki  eseri  vardır:  ibellus  de
gradibus  ve  De  uantitatibus;  Ricart,    özellikle  birinci  eserinde  ilaçların
derecelendirmesi kısmında Kindî’den etkilenmiştir.
Bizim burada asıl üzerinde durmak istediğimiz başka bir konu da, Kin-
dî’nin psikofiziğin kurucusu olarak bakılan Ernest Heinrich Weber ve Gus-
tav Theodor Fechner üzerinde bir etkisi olup olmadığı meselesidir. Bu iki
Alman bilgin de, aynı Kindî gibi, bir duygunun veya hissin ilerlemesinin
aritmetik bir artış gösterirken, uyarıcının artışının geometrik ilerleme oldu-
ğunu kabul etmişlerdir. Psikofiziğin temelini oluşturan bu ilke her üç düşü-
nürde  de  aynıdır.  Bilindiği  gibi  Weber  ve  Fechner  yükseköğrenimlerini
eipzig Üniversitesi’nde yapmışlardır ve daha sonra da aynı üniversitede
öğretim üyesi olarak çalışmışlardır; Weber anatomi ve fizyoloji profesörlü-
ğü ve Fechner fizik ve psikoloji profesörlüğü yapmıştır. Bu bilginler henüz
eipzig  Üniversitesi  çevresinde  bulunmalarından  yaklaşık  95-  100  yıl
önce,  eipzig Üniversitesi çevresinin Kindî’nin Bileşik İlaçlar risalesine
yakın bir ilgi duydukları bilinmektedir. Kindî’nin söz konusu risalesini  a-
tince çevirisi yeniden yayınlanmıştır. Bunun yanında risale üzerinde dokto-
ra tez çalışmaları yapılmıştır; bunlardan birisi  ohann Gottfried  akermac-
her’ın “AlKindî, Arabum Philosophorum Celeberrimo” adıyla yaptığı tez
çalışmasıdır.  Bu  tez  aynı  adla Almanya’nın  Helmstadium  kentinde  1719
yılında yayınlanmıştır. Ayrıca Curt  antzsch da, 1926 yılında bir doktora
10 
Eserin baskıları için bkz.  . Choulant,  andbuch der  ücherkunde für die 
Altere Medicin ( eipzig: 1841), 337; H. Haeser,  ehrbuch der Geschichte 
der Medicin, ( ena: 1875), 1:566.
11 
Arnaldi Villanova’nın Aphorismi Gradibus adlı eseri, Opera Medica Omnia adlı ese-
rin 2. cildi içerisinde Granada-Barcelona’da 1975 yılında yayınlanmıştır.
12 
Ricordel “ e m dicament compos : th ories andalouses sur l’ valuation de
son degr  (XIIe si cle)”, 146. Ayrıca bkz. M. McVaugh, “Arnold of Villano-
va and Bradwardiene’s  aw”, ISIS, 1967, 58: 56-64.


POSOLOJİ’NİN VE PSİKOFİZİK’İN KURUCUSU OLARAK EL-KİNDÎ
31
tezi yazmış ve tezinde Kindî’nin rialesini özet olarak Arapçadan Almanca-
ya çevirmiştir.
13
Kindî’nin bileşik ilaçlar risalesi üzerene çalışmalara daha
sonraki yıllarda da devam edilmiştir. Örneğin Alfred Siggel de, eserin Mü-
nih elyazaması nüshasından eser üzerine bir inceleme yapmıştır.
14
Şimdi gelelim Weber ve Fechner’e; acaba bunlar da, Kindî’den doğru-
dan veya dolaylı olarak etkilenmiş olabilirler mi sorusuna. Bu iki Alman
bilgin eserlerinde bildiğimiz kadarıyla Kindî’nin adını hiç anmamışlardır.
Ancak bu, onların Kindî’den hiç haberdar olmadıkları anlamına gelmez.
Onların yetiştiği ve vazife yaptıkları  eipzig Üniversitesi çevresi, yukarıda
kısaca anlatmaya çalıştığımız gibi, Kindî’ye yoğun bir ilgi göstermiştir ki;
Kindî’nin  posoloji  ve  psikofizik  konusundaki  düşünceleri  biliniyordu.
Kindî’nin eserinin sıklıkla basılan  atince çevirisini okuma olanakları var-
dı; okumamış olduklarını farz etsek bile,  eipzig Üniversitesi’nde yapılan
tez çalışmalarından muhtemelen haberdar olmuşlardır. Çünkü onlar psiko-
fiziğin temel ilkeleri konusunda adeta Kindî’yi tekrarlamışlardır; onlar da
duyumun artışının matematiksel ve uyarıcının artışının geometrik olduğu-
nu kabul etmişlerdir. Elbette çağları itibariyle psikofiziğin teferruat konu-
larında bilimsel katkılarda bulunmuşlardır. Netice itibarıyle rahatlıkla po-
solojinin  ve  psikofiziğin  kurucusunun  Kindî  olduğunu  ve  19.yüzyılda
Weber -Fechner’in onların bilimsel geliştirenleri olduklarını söyleyebiliriz.
Fechner, yaptığı psikolojik deneyler sonucu uyarıcı ile duyum arasındaki
ilişkinin düz çizgi şeklinde olmadığını fark etti; buna dayanarak duyumun
uyarıcıya  logaritmik  orantısal  olduğunu  belirterek  Kindî’nin  formülünü
buna göre şöyle yeniledi: S   c. C  og R. Burada c, her duyumda özel
olarak  belirlenen  sabit  sayıyı;  S,  duyumu;  R,  uyarıcının  sayısal  değerini
ifade eder. Buradan bir duyumun yoğunluğunun (şiddetinin), duyumu orta-
ya çıkaran uyarıcının şiddetinin logaritmasına orantısal olduğu ortaya çı-
kar.
13 
Curt  antzsch, Abu  usuf  akub AlKindî und seine Schrift de medicinarum 
compositarum  radibus, ( eipzig: 1926).
14 
A.,  Siggel,  “Al-Kindî’s  Schrift  über  die  zusammengesetzten  Heilmittel”,
Sudhoffs Archiv für Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften,
1953, Bd. 37, H.  , s. 389-393




Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə