Yazi takip ahmet Dede Secretary yayin tüRÜ Üç Aylık, Uluslararası, Süreli Yayın Type of Publication



Yüklə 175,97 Kb.

səhifə38/106
tarix17.11.2018
ölçüsü175,97 Kb.
növüYazi
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   106

KİNDÎ’NİN DÜȘÜNCE SİSTEMİNDE MÜZİKAL SESLERLE ÂLEMDEKİ DÜZEN ARASINDAKİ İLİȘKİ
91
sikî,  Pythagorasçı  düşüncenin  İslâm  dünyasına  etkisiyle  İhvân-ı  Safâ  ve
Kindî tarafından kosmosun bir ifadesi şeklinde nitelendirilirken, Fârâbî (ö.
339/950) gibi bazı düşünürler tarafından da ta’lîmî ilimler sınıfında değer-
lendirilmiş ve ayrıca İslâm tasavvufunda da mûsikîye yoğun ilgi gösteril-
miştir.
19
 İbn  Sînâ  (ö.  428/1037)  ise  mûsikî  ilmini  riyazî  ilimler  arasında
zikretmekte ve kendisinden önce müzikal seslerle gök cisimleri ve insan
nefsinin huyları arasında kurulan ilişkiyi eleştirmektedir. Filozof, müzikal
seslerle gök cisimleri arasında ilişki kuran düşüncenin ilimlerin konularını
birbirinden ayırt edemeyen ve felsefesi eskimiş bir gruba ait olduğunu söy-
leyerek, bu tür görüşlere iltifat etmediğini ifade etmektedir.
20
Mûsikî  ile  ilgili  tercüme  edilen  ilk  eserlerle  birlikte  mûsikî  ilmi  “il-
mu’l-musikâ” adıyla riyazî ilimlere dâhil bir ilim dalı olmuştur. Bu dönem-
de konuyla ilgili eser veren düşünürler arasında Kindî de vardır. Tercüme
edilen eserlerin de etkisiyle, ilk mûsikî çalışmalarında daha çok ses nazari-
yesi, fasılalar, cinsler, neviler, sistemler, intikal ve beste gibi konular yer
almaktadır. Ancak Kindî’nin eserlerinden bazıları hariç bu döneme ait ça-
lışmalar  günümüze  ulaşmamıştır.  Kindî’nin  eserlerinden  mûsikî  ile  ilgili
olarak nota, kompozisyon, akord sistemleri, udun yapısı, harmoni, melodik
çeşniler, ritmik modeller, ud tellerinin yapısı, diziler, insler, aralıklar, fası-
lalar gibi birçok konuda düşüncelerini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır. Ay-
rıca  filozof,  Grekçe’den  tercüme  edilen  mûsikî  eserlerinden  hareketle
Grekçe’deki  mûsikî  anlayışı  ile  İslâm  mûsikî  bakış  açısını  uzlaştırmaya
çalışarak özgün bir mûsikî düşüncesi ortaya koymuştur.
21
Bir ilim dalı ola-
rak mûsikî hakkında ilk eser veren Kindî, risâlelerinde konuyu birçok açı-
dan ele almaktadır. O, mûsikî sanatını bir taraftan felsefî açıdan inceleye-
rek  felsefî  terimler,  diğer  yandan  da  matematiksel  açıdan  ele  alarak
matematik terimleri, aynı zamanda mûsikî açısından da bu ilme özgü kav-
ramlar kullanmaktadır. Ayrıca Kindî’nin risâlelerinde manası kapalı birçok
teknik terim de kullandığı göze çarpmaktadır.
22
19
Yalçın  Çetinkaya,  İhvân-ı  Sâfâ’da  Müzik  Düşüncesi,  (İstanbul:  İnsan  Yayınları,
1995), 14 vd.; Fârâbî, İhsâ ul- l m, nşr. Ali Bu Mülhim (Beyrut: Dâr ve Mektebe-
tü’l-Hilâl, 1996), 60-61.
20
İbn Sînâ, M sikî, nşr. ve trc., Ahmet Hakkı Turabi (İstanbul:  itera Yayıncılık, 2004),
1.
21
Ahmet Hakkı Turabi, “İlk Dönem İslâm Dünyasında Mûsikî Çalışmalarına Bakış”,
M
 İlahiyat Fakültesi Der isi, sy. 13-14-15 (1997): 243; a. mlf., “Ya‘kûb b. İshâk
el-Kindî’nin Mûsikî Düşüncesi”, Do u’dan  atı’ya Düşüncenin Serüveni, (ed. Bay-
ram Ali Çetinkaya), (İstanbul: İnsan Yayınları, 2015), V:630.
22
Ahmet Hakkı Turabi, “Bağdat’ta Bir Mûsikî Nazariyatçısı: Ya’kûb b. İshâk el-Kin-
dî”, İslâm Medeniyetinde Bağdat (Medînetü’s-Selâm   luslararası Sempozyum (İs-
tanbul, 7-9 Kasım 2008), 641.


DİYANET İLMÎ DERGİ  
· 
 CİLT: 54  
· 
 SAYI: 2  
· 
 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN 2018
92
Pythagorasçı  mûsikî  anlayışının  etkisi  altında  Kindî,  mûsikî  ile  ilgili
düşüncelerini “ethos doktrini” doğrultusunda şekillendirmiş ve gök cisim-
leriyle beşerî mûsikî arasında güçlü bağ oluşturmuştur.
23
O aynı zamanda,
mûsikî konusunda eserleri günümüze kadar ulaşan ilk İslâm düşünürü kim-
liğine sahiptir. Günümüze ulaşan mûsikî risâleleri sayesinde dönemindeki
mûsikî sanatı ile ilgili bilgileri elde etmek mümkün olmuştur. Kindî, söz
konusu eserlerinde mûsikî ile ilgili nazarî birçok konuyu değerlendirmekte
ve döneminde Arapça sözlüklerde bulunmayan birçok ilmî terimleri kulla-
narak  mûsikî  sanatının  ilmî  kimlik  kazanmasını  sağlamıştır.
24
 Filozofun
yazmış olduğu on adet mûsikî eserinden dört tanesi günümüze ulaşmıştır.
25
Kindî’nin günümüze ulaşan mûsikî eserlerinin isimleri ve içerikleri kısaca
şu şekildedir:
Risâle fî  ubr sınâ’ati’t-te’lîf (Müzikal Kompozisyon Üzerine Bir De-
neme) adlı eserinde kompozisyon sanatı, notasyon, ses perdeleri ve notala-
rın düzeni hakkında bilgi veren Kindî, İslâm âleminde ilk defa nota yazımı-
nın  adımını  atarak,  notaları  ebced  harfleriyle  sembolize  ederek  mûsikî
dizisini on iki ses üzerine inşa etmiştir.
26
Kindî’nin Kitâbü’l-Musavvitâti’l-veteriyye min zâti’l-veteri’l-vâhid ilâ 
zâti’l-aşreti’l-evtâr  (Bir  Telliden  On  Telliye  Kadar  Olan  Enstrümanlar
Üzerine)
27
adlı eseri üç makaleden oluşmaktadır. Kindî, birinci makalede,
sesli enstrümanlar ve tel sayılarıyla ilgili olarak, enstrümanların farklılıkla-
rına ve bunun sebeplerine ilişkin bilgiler vermektedir. İkinci makalede ise
melodiler hakkında ve üçüncü makalede de tellerin benzerlikleri üzerinde
durmaktadır. Bu risâlesinde Kindî’nin mûsikî sanatıyla gök cisimleri ara-
sındaki  ilişkiyi  temellendirmeye  çalıştığı  görülmektedir.  Söz  konusu  bu
ilişkiyi ele alırken de daha çok enstrümanlar üzerinde durmakta ve onların
özelliklerini tabiattan birtakım benzetmeler yoluyla göstermeye çalışmak-
tadır.
23
Ahmet Hakkı Turabi, “Klasik İslâm Düşüncesinde Musikî Tasavvuru”, Sanat ve Kla-
sik, (İstanbul: Klasik Yayınları, 2006), 110.
24
Turabi, “Bağdat’ta Bir Mûsikî Nazariyatçısı: Ya’kûb b. İshâk el-Kindî”, 639.
25
Kindî’nin  diğer  eserleriyle  birlikte,  mûsikî  eserleri  hakkında  bk.  Mahmut  Kaya,
“Kindî  ve  Felsefesi”,  Kindî,  Felsefî  Risâleler  içinde,  nşr.  ve  trc.  Mahmut  Kaya
(İstanbul: Klasik Yayınları, 2014), 100-101.
26
Kindî’nin  bu  risâlesi  Zekeriyya Yusuf  tarafından  neşredilmiştir.  bkz.  Kindî,  Müel-
lefâtü’l-Kindi  el-m sikiyye,  nşr.  Zekeriyya  Yusuf  (Bağdad:  Matbuatu  Mecmai’l-İ-
mi’l-Iraki, 1962), 10-15. Ayrıca zikredilen risâle hakkında geniş bilgi için bk. Turabi,
“Bağdat’ta Bir Mûsikî Nazariyatçısı: Ya’kûb b. İshâk el-Kindî”, 636.
27
Kindî’nin  bu  risâlesi  Zekeriyya Yusuf  tarafından  neşredilmiştir.  bkz.  Kindî,  Müel-
lefâtü’l-Kindi  el-m sikiyye,  nşr.  Zekeriyya  Yusuf,  Matbuatu  Mecmai’l-İmi’l-Iraki,
Bağdad 1962, s. 69-92; Ayrıca zikredilen risâle hakkında geniş bilgi için bk. Turabi,
“Bağdat’ta Bir Mûsikî Nazariyatçısı: Ya’kûb b. İshâk el-Kindî”, 636.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə