Yazi takip ahmet Dede Secretary yayin tüRÜ Üç Aylık, Uluslararası, Süreli Yayın Type of Publication



Yüklə 175,97 Kb.

səhifə44/106
tarix17.11.2018
ölçüsü175,97 Kb.
növüYazi
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   106

KİNDÎ’NİN DÜȘÜNCE SİSTEMİNDE MÜZİKAL SESLERLE ÂLEMDEKİ DÜZEN ARASINDAKİ İLİȘKİ
103
açık dörtlü, senenin dört bölüm olmasıdır. Bunlar; ilkbahar, yaz, sonbahar
ve kıştır. İhvân, bu mevsimlerin her birini tabiattan başka dörtlülerle karşı-
laştırır. Mesela, ilkbahar, koç burcundan ikizler burcuna kadar olan burçla-
ra, günün ilk çeyreğine, ayın ilk dördüne, dört unsurdan havaya, tabiatlar-
dan sıcak-nemliye, yönlerden güneye, insan ömrünün çocukluk dönemine,
mizacın  hıltlarından  kana,  ahlâkî  huylardan  iyilik,  cömertlik  ve  adalete,
udun tellerinden mesnâ teline karşılık gelir. Yaz mevsimi ise günün ikinci
çeyreğine, burçlardan yengeç burcundan başak burcuna kadar olan çeyre-
ğe, ayın ikinci yedi gününe, ayın hilal şekli olan çeyreğe, hıltlardan safra-
ya, dört unsurdan ateşe, tabiatlardan sıcak kuruya, yönlerden doğuya, insan
ömrünün  gençlik  yıllarına,  udun  tellerinden  zîr  teline,  ahlâkî  huylardan
cesaret  ve  cömertliğe  karşılık  gelir.  Sonbahar  da  güneşin  batı  çizgisinin
yeryüzüne indiği çeyreğe, teraziden yaya kadar olan burçlara, ayın günle-
rinden üçüncü yedi güne, ayın hilalden sonraki çeyreğine, dört unsurdan
toprağa, tabiatlardan soğuk kuruya, yönlerden batıya, hıltlardan sevdaya,
insan ömrünün orta yaş kısmına, udun tellerinden mislese, ahlâkî huylar-
dan iffete karşılık gelir. Kış mevsimi ise güneşin yeryüzünden doğu ufkuna
doğru  yükseldiği  çeyreğine,  oğlaktan  balık  burcuna  kadar  olan  burçlara,
ayın son çeyreğine, dört unsurdan suya, tabiatlardan soğuk-nemliye, yön-
lerden kuzeye, hıltlardan balgama, udun tellerinden bam teline, ahlâkî huy-
lardan  hilme  (yumuşaklık)  karşılık  gelir.  İhvân-ı  Safâ,  tabiattaki  benzer
örneklerden hareketle, bütün olarak âlemdeki varlıkların sebepleri ve zıtla-
rıyla, matematiksel oranlarla açıkladığı mükemmel bir düzeni oluşturdu-
ğunu  vurgulamaktadır.
76
Ayrıca  âlemdeki  mükemmel  düzeni,  insan  orga-
nizması ile bağlantı kurarak açıklamaktadır. Buna göre, insan organizması
matematiksel oranlara sahiptir. Mesela, çocuğun ilk başta boyu sekiz karış,
dizleri  ile  ayakları  arası  iki  karış  vs.  gibi  çocuğun  bütün  maddî  yapısını
matematiksel oranlarla ifade etmektedir. İhvân, Resâil’de zikrettiği bu ma-
tematiksel oranları Yüce Yaratıcı’nın eşsiz sanatının ve hikmetinin gereği
olduğunu  ve  usta  sanatkârların  da  resim  ve  heykel  gibi  sanatlarla  söz
konusu bu eşsiz sanatı taklit ettiklerini söylemektedir.
Pythagorasçı felsefenin etkisiyle Kindî, mûsikî ile gök cisimleri ve tabi-
at arasında çok yakın bir ilişkinin var olduğu düşüncesinden hareketle ses-
leri (nağme)
78
yediye ayırmakta ve onların yediden fazla ya da eksik olma-
sının yanlış olduğunu söylemektedir. Filozofun zikrettiği yedi ses, haftanın
yedi gününe ve gökyüzündeki yedi gezegene eşittir. Buna göre; 1. Mutlâ-
76
İhvân-ı Safâ, Resâil, I:228-230; krş. Kindî, “Risâle fî Eczâ Hubriyye fi’l-Mûsîka”,
100-102.
77
İhvân-ı Safâ, Resâil, I:224.
78
Nağme, sestir. Konuyla ilgili geniş bilgi için bk. Ebû Abdullah el-Katib Muhammed
b.  Ahmed  b.  Yusuf  Harizmi,  Mefâtihu’l-ul m,  thk.  İbrâhim  Ebyari,  (Beyrut:  Dâ-
rü’l-Kitâbi’l-Arabi, 1989), 263.


DİYANET İLMÎ DERGİ  
· 
 CİLT: 54  
· 
 SAYI: 2  
· 
 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN 2018
104
ku’l-bamm, Zuhal gezegenine, 2. Sebbâbatu’l-bamm, Müşteri gezegenine,
3. Vüstâ el-bamm, Merih gezegenine, 4. Hınsır el-bamm, Güneş’e, 5. Seb-
bâbatu’l-müselles, Zühre gezegenine, 6. Vustâ el-müselles Utarid gezege-
nine, 7. Hınsır el-müselles ise Ay’a karşılık gelmektedir. Bu mezkûr yedi
sesin  de  ahenkli  olabilmesi  için  aralarında  yumuşaklık  sertlik,  hafiflik,
ağırlık  ve  kemâl  noksanlık  gibi  birtakım  farklılıkların  olduğunu
belirtmektedir. Çünkü Kindî, ortaya koyduğu sisteme göre seslerin ahenkli
olabilmesi için bu tür farklılıkların olmasını zorunlu görmektedir.
79
Kindî’nin  bütünüyle  dörtlü  sistem  üzerine  inşa  edilen  mûsikî  sistemi,
dört esas ses ve ara seslerle birlikte on iki ses üzerine kuruludur. On iki sesi
“Cem’ullezi bi’l-küll” şeklinde de adlandıran filozof, ses sistemi bam ve
mesles telleri üzerine kuruludur. O, iki oktavlık, başka bir ifadeyle yirmi
dört (24) seslik sistemi ud üzerinde gösterebilmek için uda, yukarıda zikre-
dilen  beşinci  bir  tel  ilave  etmiştir.  Bam  ve  mesles  telleri  üzerindeki  asıl
yedi notayı “neğamu’s-seb’u’l-evâil” (ilk yedi nota; diğer mesnâ ve zîr tel-
leri  üzerindeki  oktavlarını  da  “neğamu’s-seb’u’l-evâhir”  (son  yedi  nota)
şeklinde adlandırmıştır. Bu on iki sesi de on iki burca karşılık olarak zikret-
miştir. Filozof, udda bulunan dört tel, dört perde bağı (destan) ve dört bur-
gu şeklindeki on iki sesi on iki burçla şu şekilde açıklar: Koç, yengeç, oğ-
lak ve terazi burçları değişkendir ve bu yüzden dört burguya karşılık gelir.
Benzer şekilde burgu da eğilir, bükülür ve değişebilir. İkinci olarak, boğa,
arslan, akrep ve koç burçları sabittir ve yerinde sabit duran dört perde ba-
ğına eşittir. Son olarak başak, yay, ikizler ve balık burçları da çiftli burçlar-
dır  ve  çiftli  olduklarından  dolayı  udun  dört  teline  karşılık  gelir.
80
Ayrıca
yukarıda da zikredilen beşinci tel ilavesiyle oluşan ud ile beş duyu (görme,
işitmek, dokunma, tat alma ve koklama); beş iç idrak güçleri; hareket, za-
man, mekân, heyûla, suretten oluşan beş prensip arasında bir ilişki kurul-
maktadır.
81
Görüldüğü  üzere  mûsikîdeki  seslerin  uyum  (harmonia)  ve  ahenginin
gök cisimlerinin devrî hareketleriyle ortaya çıkan seslerin yansıması şek-
lindeki Pythagorasçı düşünce, Kindî’nin ve İhvân-ı Safâ’nın düşüncesinde
79
Kindî, “er-Risâletü’l-Kübrâ fi’t-teellîf”, Müellefâtü’l-Kindi el-m sikiyye içinde, nşr.
Zekeriyya  Yusuf  (Bağdad:  Matbuatu  Mecmai’l-İmi’l-Iraki,  1962),  128-130,  135;
Kindî,  “Kitâbü’l-Musavvitâti’l-veteriyye  min  zâti’l-veteri’l-vâhid  ilâ  zâti’l-aşre-
ti’l-evtâr”, 74.
80
Kindî, “er-Risâletü’l-Kübrâ fi’t-teellîf”, 128-130, 135; Turabi, “Bağdat’ta Bir Mûsikî
Nazariyatçısı: Ya’kûb b. İshâk el-Kindî”, 643; Kindî’nin ethos doktrini çerçevesinde
udun özellikleriyle âlem arasındaki kurduğu ilişkiyi tablo üzerinde görmek için bk.
Ahmet  Hakkı  Turabi,  el-Kindî’nin  Mûsikî  Risâleleri  (Basılmamış  Yüksek  isans
Tezi, M.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996), 96 vd.
81
Kindî,  “Kitâbü’l-Musavvitâti’l-veteriyye  min  zâti’l-veteri’l-vâhid  ilâ  zâti’l-aşre-
ti’l-evtâr”, 78-79.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə