Yazi takip ahmet Dede Secretary yayin tüRÜ Üç Aylık, Uluslararası, Süreli Yayın Type of Publication



Yüklə 175,97 Kb.

səhifə61/106
tarix17.11.2018
ölçüsü175,97 Kb.
növüYazi
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   106

KİNDÎ’DE KLASİK PSİKOLOJİ VE TEMEL PROBLEMLERİ
141
kat çekmek gerekmektedir.
93
Bu tespit önemlidir. Ancak bu kadarını söyle-
mekle de yetinilmemelidir. Çünkü Kindî Platon’a bu kadar bağlılıkla nefs
anlayışını  ortaya  koyarken  onun  tenasühe  yer  vermemesini,  sadece  yer
vermeyiş ile değerlendirilebilecek bir durum olarak göremeyiz. Kindî’nin
ait olduğu İslâm inanç dünyası ve onun getirmiş olduğu öte dünyanın değer
sistemi, böyle bir anlayışın kabul edilmesini mümkün kılmamaktadır. Bu
yönüyle Kindî’nin felsefe, din ilişkisini çok yönlü ve eklektik tarzda götür-
düğünü bu problem bağlamında da görüyoruz. Ancak şu kadarını da belirt-
meliyiz ki Kindî, her ne kadar tenasühe yer vermese de onun tenasühe dair
eleştirel  bir  tutum  içerisinde  olmaması,  bizi  düşündürmektedir.  Nitekim
İbn Sînâ, çok açık ve net biçimde tenasühe yer vermediği gibi ona karşı da
net bir duruş sergilemiş ve reddetmiştir.
94
Dikkat edilirse, öte dünyada diriliş, Kindîci anlamda akılsal yani ruhani-
dir.  Çünkü  bedenden  soyutlanma, Tanrısal  âleme  yükselebilmenin  temel
şartıdır.
95
Bu soyutlanma ile de insan ancak Tanrı gücüne benzer bir güce
kavuşabilmektedir. Bu tarz öte dünya açıklamaları, Kur’ân’da belirtilen ve
tasvir edilen âhiret hayatıyla ne kadar uyuşmaktadır o da açıkça ortadadır.
Ancak gerekli ve eleştirel açıklamayı sonraya bırakarak şu kadarını söyle-
meliyiz ki felsefenin İslâm bilgi mirasına ilk intikal süreçlerinde İslâm’ın
Tanrı,  insan  ve  âlem  üzerine  sahip  olduğu  değer  kritiği  ya  da  standardı,
Kindî tarafından uygulanılmasında ciddi sorunlarla karşılaşmıştır.
Sonuç
Ünlü Rönesans düşünürü Pico Della Mirandelo (ö. 1494) insanın değişen
ve sallantılı bir temele sahip olmasını bukalemuna benzetir.
96
Ama Aristo-
teles’teki aynı sözcüğün gönderdiği olumsuz içerikten ayrı olarak
97
Miran-
delo, insanın bitkisel, hayvansal, göksel ve hatta meleksel/tanrısal içeriğe
sahip olması dolayısıyla bu yapılar arasındaki değişkenliğine olumlu ma-
nada ve içeriksel bir zenginlik atfederek meseleyi değerlendirir.
98
İnsanın
düşüşüne
99
ve insanın canlı varlıklar içerisinde en zayıf oluşuna dikkat çe-
ken  batı  literatürü
100
 kendi  içerisinde  insan  doğası  ve  kıymetine  oldukça
farklı ve hatta zıt anlam evrenleri içerisinde varlık bulmaya çalışır.
93 
Mahmut Kaya, “Ya’kûb b. İshak Kindî”, TD  İslâm Ansiklopedisi, 26:49.
94 
İbn Sînâ, Kitâbu’n-Necât, thk. M. Fahri, Beyrut: 227.
95 
Kindî, “Nefs Üzerine”, Felsefî Risâleler, 135.
96   
Pico Della Mirandelo, İnsanın De eri  zerine S ylev, çev.,  . Özşar (İstanbul : Bib-
los Yayınları, 2006), 21.
97   
Mirandelo, İnsanın De eri  zerine S ylev, 26.
98   
Mirandelo, İnsanın De eri  zerine S ylev, 22.
99   
Augustinus, İtira ar, çev. Ç. Dürüşken, (İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2010), 450.
100  
Francesco Petrarca, “Secretum Meum (İç Dünyam)”,  atıya  n  eren Metinler, der.
A. Alatlı, c. 2 (Kapadokya: MYO Yayınları, 2010), 429.


DİYANET İLMÎ DERGİ  
· 
 CİLT: 54  
· 
 SAYI: 2  
· 
 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN 2018
142
Kelâmi tefsir geleneğinin zirve isimlerinden Mâtürîdî’nin insanın düşü-
şüne  dair  açıklamaları,  insan  doğası  üzerinden  ele  alınmaktan  daha  çok
mevcut klasik literatürün problematik tartışmasına vermiş olduğu cevaplar
manzumesinden oluşur ki onun Ebû Hanîfe’ye itirazı da Âdem’in şeytana
hiçbir şekilde itaat etmediği, yapmış olduğu yanlışın sadece bir hata olarak
değerlendirileceği yönündedir.
101
Oysa insanın aldanışı ve şeytanın aldat-
ması insanın sahip olduğu doğasının kendisine yeterli görülmeyişi bağla-
mında olması ve meleklerin kendisine secde ettiği halde melek olma ya da
ölümsüzlüğe erme arzusu
102
bu aldanışın insan doğası bağlamında antropo-
lojik  temelini  oluşturur.  İnsanın  otonomluğunun  mahiyetinin  yine  insan
doğası üzerinden halledilmesi gerektiği açık biçimde kendini gösterir.
Gerek kelâm, gerekse kelâmî tefsir geleneğimiz başta olmak üzere insa-
nın otonomluğuna dair İslâm dünya görüşünün oldukça dengeli ya da daha
temkinli olma yaklaşımını ne İslâm felsefesi ve ne de İslâm tasavvuf gele-
neğinde bulmamız mümkündür. Kuşkusuz, İslâm kelâmının sahip olduğu
bir takım tematik ya da problematik üniteler içerisinde dış etkilerden hare-
ketle bir takım konuları kendi içerisine katmasını mümkün ve doğal gör-
mekle birlikte İslâm kelâmının İslâm felsefesi ve tasavvufuna nazaran daha
yerli olduğunu söylememiz keskin çizgilerle olmasa da daha öne çıkan bir
durum  olduğunu  düşünmekteyiz.  Bu  etkiler  dolayısıyladır  ki  Kindî’nin
kozmolojik  anlayışı  evrensel  sempati  ya  da  evrende  görünmez  hiyerarşi
bağlamında ifade edilebilecek Yeni-Platonculuk ve Hermetik yapının bir
kaynaşması olarak gök cisimlerinin insan üzerindeki etkisinden söz edebil-
mekte
103
ve bunu da kendi sistemi içerisinde bir tür kozmolojik psikoloji
yaparak -gök cisimlerin işitme ve görme güçleri yoktur akılları vardır biçi-
minde-
104
temellendirme yoluna gitmektedir.
105
İnsanın aynı zamanda küçük evren olduğu şeklindeki
106
Yeni Platoncu
hermetik yapının ve bu yapı içerisinde insani cevherin Tanrı’nın cevheri
gibi olduğu
107
, O’nun nurundan kendisine nur konduğu
108
şeklindeki tüm bu
açıklamaları, İslâm dünya görüşünün ne insan ve ne de Allah anlayışı ile
bağdaştırmak mümkün görünmektedir. Çünkü ontolojik farklılık ve bunun
gerektirdiği hem kelâmî ve hem de hukuksal çıktılar, Allah, insan ve evren
arasındaki işleyişin vaz geçilmez yapılarını oluşturur.
101 
Ebû Mansûr El-Mâtürîdî, Te’vîlâtü’l-Kur’ân Tercümesi, 1: 133.
102 
Araf, 7/20.
103 
Umberto Eco,  rta a  Esteti inde Sanat ve Güzellik, çev. K. Atakay (İstanbul: Can
Yayınları, 1999), 195-201.
104 
Kindî, “Göklerin Allah’a Secde ve İtaat Edişi Üzerine”, Felsefî Risâleler, 120
105 
Kindî, “Göklerin Allah’a Secde ve İtaat Edişi Üzerine”, Felsefî Risâleler, 124.
106 
Kindî, “Göklerin Allah’a Secde ve İtaat Edişi Üzerine”, Felsefî Risâleler, 124.
107 
Kindî, “Nefs Üzerine”, Felsefî Risâleler, 133; Eco,  rta a  Esteti inde Sanat ve 
Güzellik, 196.
108  
Kindî, “ Nefs Üzerine”, Felsefî Risâleler, 133.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə