Yazi takip ahmet Dede Secretary yayin tüRÜ Üç Aylık, Uluslararası, Süreli Yayın Type of Publication



Yüklə 175,97 Kb.

səhifə75/106
tarix17.11.2018
ölçüsü175,97 Kb.
növüYazi
1   ...   71   72   73   74   75   76   77   78   ...   106

KİNDΠVE BAZI ÂYET YORUMLARI
173
genlerin namaz secdesini yapacak organlara sahip olmaması şeklinde açık-
lar.  Kindî’nin  diğer  bir  gerekçesi  de,    gezegenlerde  oluş  ve  başkalaşma,
başka bir deyişle cevherin ve niteliklerin değişimi yani eksiklikten tamama
doğru gidişin söz konusu olmadığı düşüncesidir. Bundan sonra ise geze-
genlerin itaatlerinin irade ile olduğunu mantıkî delillerle iyice kavratabil-
mek için onların iradelerinin nasıllığı ve onların canlı ve mümeyyiz olma-
ları üzerinde durur. Yani gezegenlerin yapısı hakkında açıklamalar yapar.
Kindî’nin mantıkî delillerden kastı da, risâlesinin devamından anlaşıldığı
üzere, o gün sahip olduğu, tercüme faaliyetleri ya da kaynak dil öğrenimi
ile  elde  ettiği  felsefî  ve  astronomik  bilgiler  ve  bu  bilgilerin  akıl  yoluyla
bilgi üretme sürecinde kullanılmasıdır. Ancak bu alan araştırmamızın ama-
cı ve sınırlarının dışına çıktığı için buralarda söz sarf etmeyi gerekli gör-
müyoruz.
Kindî’nin buraya kadarki ifadelerinden hareketle onun âyeti inceleme
metodunun keyfiyetini şu şekilde özetlenebilir:
 Yöntemin özü: Âyeti aklî verilerle değerlendirme.
o Âyete dilsel yaklaşım
 Kelime tahlili
 Şiirle istişhâd
o Âyete bilimsel/tecrübî yaklaşım
Öncelikle Kindî’yi belirlemeye çalıştığımız kendi yöntemi çerçevesinde
değerlendirmek istiyoruz. Acaba Kindî, kendi içerisinde tutarlı mı 
Y ntemin  zü   yeti aklî verilerle değerlendirme.
Kindî vahyin aklın verileri ile çelişmeyeceğini, peygamberin Allah’tan
getirdiklerinin aklın verilerinde bulunduğunu söylemiştir. Âyeti aklın veri-
leri çerçevesinde inceleyişine bakıldığında, ona göre aklın verilerini; âyetin
dilsel tahlili, ardından âyetin mevcut astronomik, felsefî başka bir deyişle
bilimsel bilgiler ışığında akıl yürütme ile tahlilinin oluşturmakta olduğu gö-
rülmektedir. Bu noktada akla şu sorular gelmektedir: Aklî veriler nelerdir 
Bir âyeti incelemede kullanılabilecek aklî veriler sadece bunlar mıdır  Bir
âyete dair o güne kadar söylenen sözleri (nakiller) incelemek aklî veriler
arasında sayılabilir mi  Şâyet nakiller (ki bunlar da ya insanların kendi akıl
yürütmeleri sonucu söylediklerini ya da vahyî bilgiyi aktarmak için söyle-
diklerini kapsar) aklî veri sayılamazsa, bilimsel bilgi neden aklî veri sayıla-
biliyor  Kur’ân genelinde bu âyete benzer başka âyetler var mıdır  Kur’ân
genelinde ilgili konu nasıl işlenmiştir  Âyetin içinde yer aldığı bağlam dik-
kate alınmalı mı ya da Kindî bu bağlamı dikkate almış mıdır
Kindî’nin yaşadığı ortam, aldığı eğitim, sahip olduğu maddî imkânlar ve
bilgi birikimi onun tefsir niteliği taşıyan önceki bilgilere/müellefâta ulaşma


DİYANET İLMÎ DERGİ  
· 
 CİLT: 54  
· 
 SAYI: 2  
· 
 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN 2018
174
ihtimalinin yüksek olduğunu düşündürmektedir. Yanı sıra edindiği grama-
tik, dilsel, felsefi ve astronomik bilgileri aklî veri, bunlarla âyeti yorumla-
mayı aklî kabul edebilirken, acaba diğer bilgilerini aklî veri ve bunları kul-
lanarak  âyeti  yorumlamayı  aklî  görmemekte  midir   Bu,  Kindî’nin  âyeti
anlamada kullandığı yöntemi ‘aklî veriler ışığında âyetin yorumu’ ifadesi ile
nitelemesi ve yöntemine dair belirlediği çerçeveyi sorunlu göstermektedir.
e e  ilsel  akla ı
Kindî, âyetin sadece secde kelimesini dilsel boyutuyla tahlil etmiştir. Bu
tahlilinde  şiirle  istişhâdda  bulunmuştur.  Âyetin  diğer  kelimeleri  için  ise
böyle bir değerlendirme yapmamıştır. Örneğin âyetin başındaki necm keli-
mesini doğrudan gezegen(ler) olarak kabul etmiştir. Esasen Arapçada necm
denilince  akla  ilk  gelen  yıldız/gezegendir.
12
 Ancak  Kindî  bu  risâlesinde
Arap dilinde bir kelimenin birden çok hatta zıt anlamları bile ifade edebi-
leceğini kendisi ifade etmiştir. Necmin sözlükteki bir diğer/ikincil anlamı
ise  gövdesiz  bitkidir.  O  halde  Kindî’nin  necm  kelimesine  dair  dilsel  bir
tahlil yapmaması kendi belirlediği yönteme göre hareket etmediğini gös-
termektedir. Ayrıca âyetteki bir diğer kelime şecereden de makalesinde hiç
bahsetmemektedir.
e e  ili sel e r
  akla ı
Kindî, âyetteki secde kelimesini âmirin emrine itaat olarak belirledikten
sonra gezegenlerin itaatinin nasıl olabileceğine dair mevcut bilgi birikimi
çerçevesinde akıl yürütme ile değerlendirmeler yapmıştır. Bu noktada, aklî
verilere dair yukarıda yaptığımız soruşturmaları bir kenara koyarsak, Kin-
dî’nin kendi belirlediği aklî veriler çerçevesinde hareket ettiğini söyleyebi-
liriz.
Kindî’nin âyeti yorumlama sürecinde, kendi yöntemi bağlamında ne ka-
dar tutarlı/uyumlu olduğunu tartıştık. Şimdi de daha evvel belirlediğimiz
âyet tefsiri ölçülerine göre Kindî’nin yorum ameliyesini değerlendirmeye
çalışalım.
e  içerisin eki keli elerin     e eki  a ı ıkları anla larının  es-
i  e il esi
Kindî, âyetteki kelimelerin sadece bir tanesini (secde) Arap dili açısın-
dan tahlil ederek kelimenin âyetteki en uygun anlamını tespit etmeye çalış-
mıştır. Diğer kelimeleri bu yönüyle tahlil etmemesi tefsir usûlü açısından
bir eksikliktir. Ancak tahlil ettiği kelimeyi hem dildeki muhtemel anlamla-
rını dile getirerek tartışmış hem de şiirle istişhâd etmek sûretiyle tercih etti-
ği manayı gerekçelendirmiştir. Doğru/en uygun anlamı yakalamak için yap-
12 
Muhammed b. Muhammed b. Abdirrezzâk el-Huseynî ez-Zebîdî (1205/1791), Tâ-
cu’l-Ar s min  evâhiri’l-Kâm s, (b.y.: Dâru’l-Hidâye, t.y.), 33: 475.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   71   72   73   74   75   76   77   78   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə